Sinh ra trong gia đình có truyền thống đan đát ở tỉnh Cà Mau, chị Trương Thị Bạch Thủy, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Mây tre đan Thủy Tuyết (xã Thuận Hòa, TP Cần Thơ), đã chọn khởi nghiệp từ chính nghề truyền thống gắn bó với tuổi thơ. Bằng tư duy đổi mới, chị không chỉ đưa sản phẩm mây tre đan đến với nhiều thị trường trong và ngoài nước mà còn góp phần hồi sinh làng nghề truyền thống, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương.

Chị Trương Thị Bạch Thủy (bên phải) cùng xã viên làm việc tại Hợp tác xã Mây tre đan Thủy Tuyết.

Vực dậy làng nghề truyền thống 

Trước đây, những sản phẩm như cần xé, rổ, rá... tại làng nghề ở xã Thuận Hòa gặp không ít khó khăn trong tiêu thụ do sự cạnh tranh của hàng công nghiệp. Đầu ra bấp bênh khiến nhiều hộ không còn mặn mà với nghề, lao động trẻ lần lượt rời quê tìm việc làm, trong khi những nghệ nhân lớn tuổi vẫn cố gắng bám nghề nhưng thu nhập không ổn định. Thời điểm đó, chị Bạch Thủy không ít lần phải đắn đo, nếu chỉ giữ cách làm cũ thì làng nghề rất khó tồn tại, nên năm 2023, HTX Mây tre đan Thủy Tuyết chính thức được thành lập. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết sản xuất theo chuỗi, giúp tập hợp các hộ làm nghề, thống nhất quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Theo chị Bạch Thủy, muốn sản phẩm truyền thống chinh phục được khách hàng thì phải bắt đầu từ chất lượng. Vì vậy, HTX chú trọng từng công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu đến kỹ thuật xử lý tre. “Để sản phẩm tốt hơn thì ngay từ quy trình chọn tre, chẻ tre đến cách sử dụng tre được thực hiện cẩn thận để sản phẩm không bị mối mọt, bền với thời gian và sử dụng được lâu dài hơn. Tùy theo từng sản phẩm mà chọn loại tre phù hợp”, chị Bạch Thủy chia sẻ.

Bên cạnh giữ gìn kỹ thuật thủ công truyền thống, chị Thủy mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất. Nếu trước đây các sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày thì nay HTX tập trung phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm trang trí nội thất, quà tặng, hàng thủ công mỹ nghệ có giá trị cao, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng trong và ngoài nước. Hiện mỗi tháng, HTX cung ứng hàng ngàn sản phẩm ra thị trường với giá từ vài chục ngàn đồng đến hàng chục triệu đồng/sản phẩm. Không chỉ có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong nước, sản phẩm còn được xuất khẩu sang Campuchia, Trung Quốc và Mỹ.

Gắn sinh kế cộng đồng

Sự ra đời của HTX Mây tre đan Thủy Tuyết tạo thêm việc làm cho nhiều lao động địa phương, nhất là đồng bào dân tộc Khmer. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, các hộ dân từng bước tham gia vào chuỗi liên kết sản xuất, được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm, nhờ đó thu nhập ổn định hơn. Hiện HTX có khoảng 70 hộ tham gia sản xuất thường xuyên, tạo việc làm cho hơn 200 lao động tại địa phương.

Chị Thạch Thị Hường, xã viên của HTX, cho biết trước đây gia đình chủ yếu làm thuê theo thời vụ, cuộc sống khá bấp bênh. Từ khi tham gia HTX, chị được hướng dẫn kỹ thuật, cung cấp nguyên liệu và thu mua sản phẩm sau khi hoàn thành. “Giờ chỉ tập trung đan sản phẩm giao cho HTX, không còn lo đầu ra. Có việc làm ngay tại nhà nên vừa có thêm thu nhập, vừa chăm lo được gia đình”, chị Hường cho biết.

Không dừng lại ở sản xuất, chị Bạch Thủy từng bước mở rộng không gian phát triển cho làng nghề. Theo chị, nghề truyền thống chỉ thật sự phát triển bền vững khi tạo ra nhiều giá trị hơn ngoài sản phẩm. Vì vậy, HTX đang xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm gắn với làng nghề mây tre đan. Song song đó, HTX cũng xây dựng kế hoạch đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử nhằm mở rộng thị trường, tăng khả năng tiếp cận khách hàng và quảng bá thương hiệu mây tre đan Thuận Hòa.

Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng nhiều thành tích đáng tự hào. HTX Mây tre đan Thủy Tuyết hai lần liên tiếp nhận Giải thưởng Mai An Tiêm của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Riêng chị Trương Thị Bạch Thủy được công nhận là Nghệ nhân cấp quốc gia ngành mây tre đan; đạt giải Nhất cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp phát huy tiềm năng bản địa cấp quốc gia; nhiều sản phẩm của HTX đạt chứng nhận OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Dù vậy, với chị Bạch Thủy, đây mới chỉ là những bước khởi đầu. Mục tiêu sắp tới của HTX là mở rộng vùng nguyên liệu, đa dạng hóa sản phẩm, hoàn thiện mô hình du lịch trải nghiệm và tiếp tục chinh phục thêm nhiều thị trường mới.

Hành trình khởi nghiệp của chị Trương Thị Bạch Thủy cho thấy, khi biết kết hợp giá trị bản địa với tư duy đổi mới, nghề truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành nền tảng để làm giàu, tạo sinh kế cho cộng đồng và mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng nông thôn.

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG