Trước cáo buộc gây tranh cãi của Nga về khả năng Ukraine sử dụng “bom bẩn”, cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc cho biết theo yêu cầu của Kiev, họ đang chuẩn bị cử các thanh sát viên tới hai địa điểm không xác định mà Mát-xcơ-va nghi là nơi chế tạo bom phát tánchất phóng xạ.

Thường dân sơ tán khỏi vùng Kherson do Nga kiểm soát. Ảnh: Reuters

Dẫn thông tin từ Hãng thông tấn nhà nước RIA của Nga, Hãng tin Reuters cho biết hai địa điểm có liên quan có thể là Nhà máy làm giàu khoáng sản phía Ðông ở vùng Dnipropetrovsk và Viện Nghiên cứu Hạt nhân ở thủ đô Kiev. Phát biểu trước báo giới, Ngoại trưởng Ukraine Dmytro Kuleba khẳng định các thanh sát viên sẽ được tiếp cận đầy đủ và kêu gọi Nga thể hiện sự minh bạch tương tự.

Trước đó, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HÐBA LHQ) tiến hành phiên họp kín để thảo luận về các tuyên bố của Nga, rằng Ukraine đang chế tạo bom bẩn để sử dụng trên lãnh thổ của họ, sau đó đổ lỗi cho Mát-xcơ-va. Phó Ðại sứ Nga tại LHQ Dmitry Polyanskiy còn cho biết, các bằng chứng liên quan đã được chia sẻ với các đối tác phương Tây. Tuy nhiên, giới quan chức quốc phòng, ngoại giao cấp cao của  Kiev cùng với Mỹ và các đồng minh đã bác bỏ những cáo buộc “sai lầm và vô lý” nói trên.

Dù vậy, theo giới quan sát, những tuyên bố của Nga rõ ràng vẫn khiến các quan chức phương Tây lo ngại. Ðặc biệt là mối nghi ngờ về việc Nga mới là bên đang xem xét sử dụng bom bẩn, sau đó đổ trách nhiệm cho Kiev như cái cớ leo thang chiến sự khi Mát-xcơ-va bị cho đang phải đối mặt thách thức ngày càng lớn trên mọi mặt trận. Thậm chí, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo Nga đưa ra cáo buộc về bom bẩn nhằm che giấu kế hoạch sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật và sau cùng sẽ đổ lỗi cho Kiev.

“Bom bẩn” là gì?

Theo các nhà chuyên môn, bom bẩn là thiết bị nổ tương đối thô sơ và không chính xác. Chúng dễ chế tạo, rẻ và ít nguy hiểm hơn so với thiết bị hạt nhân. Về mặt kỹ thuật, bom bẩn sử dụng chất nổ thông thường kèm theo chất khác, chẳng hạn như chất phóng xạ được sử dụng trong y học và công nghiệp hoặc từ các cơ sở nghiên cứu. Mục tiêu là gây ô nhiễm khu vực vụ nổ ngay lập tức. Mức độ thiệt hại của bom bẩn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, quan trọng trong đó là số lượng và loại chất nổ cũng như vật liệu phóng xạ. Ngoài ra còn phải tính tới điều kiện thời tiết, đặc biệt là gió có thể ảnh hưởng phạm vi bị ô nhiễm.

Nhưng nhìn chung, lượng chất phóng xạ trong các quả bom bẩn bị phát tán hầu hết không đủ để gây chết người hoặc bệnh nặng. Trong trường hợp một quả bom bẩn sử dụng vật liệu hạt nhân, nó cũng không có phản ứng phân hạch như khi kích nổ vũ khí hạt nhân. Tuy gây thiệt hại không lớn trong chiến tranh thông thường, nhưng bom bẩn vẫn được coi là vũ khí khủng bố tiềm năng bởi tác động chính của nó là gieo rắc sự hoảng sợ, hoang mang khi phát tán khói bụi phóng xạ vào bầu khí quyển. Do không thể nhìn, ngửi hoặc nếm bức xạ, nên mọi người có thể lo lắng không biết liệu họ đã bị phơi nhiễm hay chưa. Mức độ tiếp xúc với bức xạ thấp thường không gây ra bất kỳ triệu chứng nào và cần có thiết bị chuyên dụng để phát hiện. Các khu vực nhà cửa, cơ sở kinh doanh và dịch vụ công bị ô nhiễm có thể bị cấm hoạt động trong nhiều tháng và cần quy trình dọn dẹp tốn kém.

Chiến thuật đe dọa

Theo các nhà quan sát, đây không phải là lần đầu tiên Nga báo động về vũ khí hóa học và sinh học được sử dụng ở Ukraine. Từ tháng 4, Nga nhiều lần cảnh báo Kiev chuẩn bị các đợt tấn công bằng vũ khí hủy diệt. Do đó, trong cáo buộc mới về bom bẩn, các nhà phân tích nói rằng Nga có thể đang tìm cách củng cố vị thế trên chiến trường trong khi buộc Ukraine ngồi vào bàn đàm phán giữa thời điểm đòn bẩy về năng lượng ở châu Âu không đạt kết quả như mong đợi. Hiện Mát-xcơ-va không thể ngăn chặn các nước phương Tây gửi các hệ thống vũ khí hiện đại tới Ukraine, nhưng lo sợ về phản ứng của Nga cũng đã thành công khiến Mỹ và các đồng minh hạn chế chuyển giao vũ khí tầm xa cho Ukraine.