Xung đột ở Iran đang chuyển thành một cuộc giằng co căng thẳng tại eo biển Hormuz, trong bối cảnh áp lực kinh tế gia tăng và Tổng thống Mỹ Donald Trump vấp phải làn sóng phản đối trong nước.

Lính Mỹ đổ bộ xuống tàu Majestic. Ảnh: Bộ Chiến tranh Mỹ

Thử thách ý chí trên biển

Ngày 23-4, một quan chức cấp cao của Iran tuyên bố binh sĩ nước này đang ẩn náu trong các hang gần eo biển Hormuz, chuẩn bị “tàn phá kẻ địch”. Vài phút sau, Tổng thống Trump thông báo đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ bắn hạ bất kỳ tàu nào đang thả thủy lôi tại eo biển chiến lược này, đồng thời tăng cường hoạt động rà phá.

Chiến sự Mỹ - Iran tạm lắng nhờ một lệnh ngừng bắn mà ông Trump đã gia hạn vô thời hạn trong tuần này. Cả hai bên đều không muốn nối lại chiến tranh nhưng cũng không phát tín hiệu nhượng bộ trước các yêu cầu của đối phương. Kết quả là xuất hiện hàng loạt lời thách thức, đe dọa và các sự cố trên biển, căng thẳng trên mạng xã hội... trong khi tổn thất kinh tế cho cả Washington và Tehran ngày càng tăng.

Từng tin rằng một thỏa thuận ngoại giao sẽ nhanh chóng giải quyết bế tắc, song Phó Chủ tịch Viện Brookings, chuyên gia Suzanne Maloney đang phải điều chỉnh kỳ vọng, khi Iran quyết tâm duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz như một đòn bẩy và thế khó chiến lược của ông Trump.
Nhà lãnh đạo Mỹ hôm 23-4 khẳng định trong cuộc đối đầu này, ông có “tất cả thời gian trên thế giới, còn Iran thì không”. Ông cũng đăng lại bài viết của một nhà bình luận, cho rằng nên dành cho Tehran 72 giờ trước khi ông nối lại chiến sự và dùng vũ lực để mở eo biển Hormuz. Nhưng trên thực tế, ông Trump đang phải đối mặt với hàng loạt lựa chọn khó khăn.

Ngay khi chiến sự bùng phát, tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia “thân thiện” đi qua.

Đến giữa tháng 4, ông Trump tuyên bố các khu trục hạm Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran.

Hai vòng phong tỏa hải quân tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng và hàng hóa toàn cầu, làm tăng nguy cơ lạm phát tại Mỹ, giữa bối cảnh đảng Cộng hòa của ông Trump đang đứng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy thách thức. Hôm 23-4, chủ nhân Nhà Trắng thừa nhận người dân Mỹ sẽ phải chờ “một thời gian nữa” trước khi giá khí đốt giảm.

Thị uy sức mạnh

Với thế bế tắc quân sự và áp lực kinh tế, đàm phán được xem là lối thoát hợp lý nhất. Tuy nhiên, căng thẳng tại eo biển Hormuz có thể leo thang nhanh chóng, khi cả hai bên vừa phô trương sức mạnh vừa tìm kiếm ngoại giao.

Hôm 22-4, Iran công bố video cho thấy lực lượng nước này chặn bắt 2 tàu hàng gần Hormuz, với cáo buộc chúng tìm cách đi qua eo biển mà không có giấy phép. Theo đó, các binh sĩ bịt mặt sử dụng xuồng cao tốc để tiếp cận và leo lên tàu MSC Francesca (thuộc sở hữu của công ty MSC có trụ sở tại Thụy Sĩ). Chiếc bị chặn còn lại là Epaminondas, thuộc một hãng tàu Hy Lạp.

Một ngày sau, đến lượt Mỹ tung video chiếu cảnh lực lượng Hải quân đổ bộ từ trực thăng xuống một tàu nghi vận chuyển dầu của Iran trên Ấn Độ Dương. Đây dường như là siêu tàu chở dầu được báo cáo trước đó ở ngoài khơi Sri Lanka, chở 2 triệu thùng dầu thô và mang tên Majestic X.

Quân đội Mỹ cũng thông báo họ đã buộc chuyển hướng 33 tàu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, NY Times)