Hai ngoại trưởng Nga (trái) và Mỹ tỏ thái độ căng thẳng với nhau sau cuộc hội đàm thất bại tại Luân Đôn hôm 14-3. Ảnh: AP

Lá phiếu "hai trong một"

Theo lá phiếu này, dù là lựa chọn nào thì người ta không thể giữ nguyên quy chế nhà nước cộng hòa tự trị hiện tại và Crimea vẫn có quyền tuyên bố độc lập. Vì theo Hiến pháp năm 1992, Crimea có quyền tuyên bố nền độc lập khỏi nhà nước Ukraina và chính phủ Crimea cũng có nhiều quyền lực hơn, trong đó có việc thiết lập quan hệ với nước khác. Trước hai ngày diễn ra trưng cầu dân ý, theo ước tính của giới chức Crimea, sẽ có đến 80% người dân nơi đây muốn tách khỏi Ukraina và gia nhập Liên bang Nga. Vùng bán đảo chiến lược trên bờ biển Đen này có khoảng hai triệu dân và khoảng 58-60% là người nói tiếng Nga.

Dù kết quả cuộc trưng cầu dân ý hôm nay tại CH tự trị Crimea vẫn chưa có nhưng phương Tây đang cố gắng đối phó với khả năng rất lớn là bán đảo này sẽ sáp nhập với Nga. Tuy cuộc bỏ phiếu chưa diễn ra, Ngoại trưởng John Kerry vẫn yêu cầu Quốc hội Nga bác bỏ bất cứ đề nghị nào về việc sáp nhập với Crimea. Ông kêu gọi Mát-xcơ-va ủng hộ việc mở rộng quyền tự trị của Crimea nhưng vẫn là một phần lãnh thổ của Ukraina, thay vì ly khai.

Cuộc đàm phán kéo dài 6 giờ đồng hồ giữa ông Kerry và Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov hôm 14-3 tại Luân Đôn (Anh) khép lại mà không đạt được thỏa thuận nào. Đây được cho là hy vọng ngoại giao cuối cùng của Mỹ và các đồng minh nhằm ngăn chặn cuộc trưng cầu dân ý tại Crimea. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Lavrov nhấn mạnh người dân Crimea hoàn toàn có quyền tự quyết định vận mệnh của mình và Nga tôn trọng quyền đó. Ngoại trưởng Mỹ thì cho biết tại cuộc gặp, phía Mỹ đã đưa ra một loạt ý tưởng, trong đó có việc dành quyền tự trị lớn hơn cho khu tự trị Crimea và thực hiện các biện pháp nhằm bảo đảm an ninh cho cộng đồng người nói tiếng Nga trong khu vực. Ông cũng nhắc lại quan điểm của chính quyền Tổng thống Barack Obama "không công nhận kết quả cuộc trưng cầu dân ý ngày 16-3 của khu tự trị Crimea". Ngoại trưởng Anh William Hague cho rằng "đã đến lúc" Liên minh châu Âu (EU) áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ hơn với Nga sau khi cuộc đàm phán thất bại giữa hai ngoại trưởng Nga và Mỹ.

Trong khi đó, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (LHQ) sẽ nhóm họp khẩn cấp tối 15-3 (giờ Việt Nam) theo đề nghị của Mỹ để biểu quyết về một dự thảo nghị quyết do Phương Tây hậu thuẫn lên án cuộc trưng cầu dân ý ở CH tự trị Crimea. Nhưng Nga chắc chắn sẽ phủ quyết nghị quyết. Ngày 14-3, trong cuộc điện đàm với Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã bác bỏ các cáo buộc của Phương Tây cho rằng cuộc trưng cầu dân ý ở CH tự trị Crimea về khả năng sáp nhập vào Nga là bất hợp pháp và nhấn mạnh nó hoàn toàn phù hợp với các tiêu chuẩn luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ.

Gia tăng bạo lực

Serhiy Taruta, tân thị trưởng thành phố Donetsk ở miền Đông Ukraina đã lên tiếng cáo buộc Mát-xcơ-va đứng sau một cuộc đụng độ giữa những người biểu tình ủng hộ Ukraina và những người ủng hộ Nga hôm 14-3 làm 1 người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương. Chính quyền Kiev cũng cáo buộc Mát-xcơ-va đưa quân sang biên giới để kích động bạo lực ở các thành phố phía Đông Ukraina. Truyền thông Ukraina cho biết thêm có 2 người thiệt mạng và năm người khác bị thương trong một vụ nổ súng hôm 14-3 tại thành phố Kharkiv. Những người gốc Nga bị cho là thủ phạm của những vụ tấn công các cơ quan công cộng, trong đó có văn phòng hiệp hội văn hóa Ukraina. Tuy nhiên, hãng tin Itar-Tass của Nga nói rằng chính những phần tử cực hữu Ukraina gây ra vụ bạo lực đẫm máu.

Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 14-3 cảnh báo các công dân của mình đang du lịch hoặc có ý định du lịch tới Nga về khả năng xảy ra đụng độ quân sự dọc biên giới Nga-Ukraina cũng như các hoạt động chống Mỹ có thể xảy ra tại Nga. Theo đó, công dân Mỹ được khuyến cáo phải ý thức sự căng thẳng đang leo thang, những đụng độ quân sự dù vô tình hay cố ý cũng như bạo loạn có thể xảy ra tại khu vực biên giới trên trước thềm cuộc trưng cầu dân ý tại Crimea.

THUẬN HẢI (Theo Reuters, AP, Nytimes, AFP)