* SONG KIM

Bài 1: Những khó khăn của Y tế tuyến cơ sở

Theo Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị, TP Cần Thơ sẽ được xây dựng thành trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục- đào tạo, y tế, khoa học công nghệ... của ĐBSCL. Ở lĩnh vực y tế, Nghị quyết cũng nêu rõ phương hướng, nhiệm vụ đến năm 2010, thành phố phải mở rộng, nâng cấp mạng lưới, đầu tư xây dựng một số cơ sở y tế chuyên sâu, kỹ thuật cao phục vụ việc khám chữa bệnh cho người dân vùng ĐBSCL. Vai trò, vị trí mới đòi hỏi hệ thống y tế TP Cần Thơ phải có năng lực thật sự vượt trội để thực hiện nhiệm vụ “cánh chim đầu đàn” trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe nhân dân. Thế nhưng, sau 5 năm Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, hệ thống y tế công của thành phố vẫn đang phải loay hoay đối phó với khó khăn, yếu kém về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ y bác sĩ; việc phát triển các chuyên khoa sâu, kỹ thuật cao vẫn còn nằm ngoài “tầm với”. Giải pháp nào để nhanh chóng nâng cao năng lực khám chữa bệnh của các cơ sở y tế để TP Cần Thơ thật sự trở thành trung tâm y tế vùng ĐBSCL như Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị đã đề ra?

Nhiệm vụ chính của các cơ sở y tế tuyến xã, phường là sơ cấp cứu, khám chữa bệnh thông thường, thực hiện các chương trình tiêm chủng quốc gia và phòng bệnh. Song, nhiều người bệnh vẫn chưa thật sự yên tâm năng lực chuyên môn của y tế tuyến cơ sở, nên chấp nhận tốn kém chi phí cao hơn để được điều trị ở các bệnh viện lớn hoặc bác sĩ tư. Sự hạn chế về năng lực chuyên môn, cơ sở vật chất là nguyên nhân dẫn đến tình trạng người dân bỏ đơn vị y tế gần gũi nhất của cộng đồng.

* Người dân “vượt tuyến”, vì sao?

Khi phát hiện đứa con 2 tháng tuổi đột nhiên bị sốt, chị Nguyễn Kim Ngân, ở phường An Khánh, quận Ninh Kiều; đưa con đến thẳng Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ khám bệnh. Dù con chị có đủ điều kiện để được khám chữa bệnh miễn phí theo diện bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi nhưng chị vẫn chọn hình thức khám theo yêu cầu. Chị Ngân nói: “Mặc dù khám chữa bệnh ở trạm y tế gần và thuận lợi hơn nhưng chồng tôi không an tâm lắm. Vì vậy, khi con tôi có vấn đề về sức khoẻ, vợ chồng tôi thường đưa đến bác sĩ tư hoặc Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ. Vợ chồng tôi mới có đứa con đầu lòng nên muốn con được điều trị nơi tốt nhất, tốn kém hơn cũng chấp nhận”.

Cùng tâm lý như chị Ngân, chị Nguyễn Thị Tư, ở xã Đông Bình, huyện Cờ Đỏ, nuôi cha bệnh tại Bệnh viện Đa khoa quận Ô Môn, cho biết: “Cha tôi lớn tuổi, thường mắc bệnh này bệnh nọ, nhất là tăng huyết áp. Mấy lần trước, tôi cũng có đưa cha đến trạm y tế xã điều trị nhưng thấy tình trạng sức khỏe chẳng cải thiện được gì. Vả lại, trạm y tế không đủ máy móc để chẩn đoán bệnh nên lần này thấy cha bị chóng mặt, ói, tôi đưa thẳng lên bệnh viện quận”.

Y tế tuyến cơ sở thực hiện tốt hoạt động cộng đồng là một trong những giải pháp hiệu quả để củng cố lòng tin, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân. Trong ảnh: Cán bộ phụ trách chương trình phòng chống sốt xuất huyết Trạm Y tế phường xuân Khánh (quận Ninh Kiều) kiểm tra lăng quăng, hướng dẫn cách phòng bệnh tại một hộ dân.

Ghi nhận thực tế cho thấy, tâm lý không tin tưởng vào năng lực điều trị của trạm y tế như trường hợp của chị Ngân và chị Tư khá phổ biến. Các trạm y tế thuộc khu vực nội thị, gần bệnh viện, như các trạm y tế thuộc khu vực nội ô của quận Ninh Kiều: Trạm Y tế phường An Hội, Cái Khế, Xuân Khánh, An Nghiệp, An Hòa... khá vắng bóng bệnh nhân và hoạt động chủ yếu của trạm là chăm sóc, tư vấn tại cộng đồng. Chỉ ở khu vực ngoại thành, các xã xa trung tâm hoặc đối với các bệnh nhẹ như: cảm, nhức đầu, sổ mũi... thì bệnh nhân mới đến trạm y tế khám, mua thuốc uống. Trạm Y tế phường Cái Khế- nằm ở trung tâm thành phố, khá gần Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ và Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ- mỗi ngày tiếp nhận khảng 30 bệnh nhân, chỉ bằng nửa số ca bệnh ở Trạm Y tế xã Trường Xuân, huyện Thới Lai. Tiến sĩ, bác sĩ Lê Hoàng Sơn, Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ, nhận xét: “Nhiều bệnh nhi mắc bệnh thông thường chỉ cần bác sĩ tại trạm y tế khám, cho thuốc điều trị ngoại trú là ổn, nhưng phụ huynh vẫn đưa đến Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ. Những trường hợp này đến bệnh viện thì cũng được điều trị ngoại trú như ở các đơn vị y tế tuyến cơ sở. Tình trạng này chỉ góp phần làm cho bệnh viện tuyến trên quá tải; đồng thời gây thêm vất vả, tốn kém cho bệnh nhi cũng như các bậc phụ huynh”.

Theo bác sĩ Trịnh Thị Lệ Duyên, Chánh văn phòng Sở Y tế TP Cần Thơ, y tế tuyến cơ sở giữ nhiệm vụ sơ cấp cứu, khám chữa bệnh thông thường. Vì vậy, việc trang bị máy móc phục vụ chẩn đoán và điều trị của các trạm y tế cũng chỉ gói gọn theo đúng quy định của Bộ Y tế. Mặt khác, về năng lực chuyên môn, nhiều trạm y tế vẫn chưa có bác sĩ hoặc có bác sĩ thì phần lớn là bác sĩ chuyên tu. Bác sĩ Duyên thừa nhận: “Rất khó thu hút bác sĩ được đào tạo chính qui về công tác tại trạm y tế, nên đa phần bác sĩ tại trạm là người của các đơn vị được đào tạo theo hệ chuyên tu lên bác sĩ. Và nhiệm vụ chính của y tế tuyến cơ sở là thực hiện công tác cộng đồng”.

Có thể nói, sự đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị cho y tế tuyến xã, phường, thị trấn khá “nhẹ” so với đầu tư xây dựng các bệnh viện tuyến trên. Nhiệm vụ của các đơn vị y tế này đòi hỏi về chất lượng đội ngũ cũng ít khắt khe hơn so với các bệnh viện chuyên khoa. Tuy nhiên, nhiều trạm y tế cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu đất xây dựng, thiếu bác sĩ phục vụ.

* Thiếu đất, thiếu người

Đến tháng 9-2009, trong 85 xã phường, thị trấn của TP Cần Thơ, vẫn còn 13 đơn vị chưa có trụ sở trạm y tế. Trong tổng số 72 trạm y tế trên địa bàn thành phố, chỉ có 58 trạm đạt chuẩn quốc gia về y tế cơ sở. Về cơ sở vật chất và đội ngũ y bác sĩ, chỉ có 54 trạm y tế xã, phường được xây dựng kiên cố và 66 trạm y tế có bác sĩ. Phần lớn các trạm y tế chưa đạt chuẩn quốc gia về y tế cơ sở là do vướng vấn đề thiếu hụt bác sĩ, cơ sở vật chất...

Trạm Y tế phường Cái Khế, quận Ninh Kiều, là tòa nhà dân dụng 3 tầng, rộng 3m, dài 22m, được xây dựng từ trước năm 1975, hiện xuống cấp nghiêm trọng. Toàn bộ tầng 2 không thể sử dụng do thấm dột, tường bong tróc, nứt nẻ. Gần như mọi hoạt động của trạm, như: khám bệnh, cấp thuốc, tiêm thuốc, truyền dịch... đều tập trung ở tầng trệt. Bác sĩ Nguyễn Thị Hạnh, Trưởng Trạm Y tế phường Cái Khế, nói: “Cơ sở của trạm vốn đã chật chội lại còn xuống cấp từ nhiều năm nay. Khổ nhất là mùa mưa, nước dột từ trên lầu, tràn xuống tầng dưới. Y, bác sĩ thay nhau tát nước. Điều kiện cơ sở vật chất khó khăn nên đơn vị cũng gặp một số hạn chế trong công tác chuyên môn”. Mãi đến năm 2009, Trạm Y tế phường Cái Khế mới được cấp đất và hiện trạm đang được xây dựng mới.

Nếu như sau nhiều năm chịu đựng, bài toán về cơ sở vật chất của Trạm Y tế phường Cái Khế đã có lời giải đáp thì cơ sở vật chất của nhiều trạm y tế khác trên địa bàn 2 quận Ninh Kiều và Bình Thủy như: Trạm y tế phường An Phú, phường Trà An, Bùi Hữu Nghĩa... vẫn còn là những dấu chấm hỏi. Bác sĩ Thái Thị Kim Yến, Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng quận Bình Thủy, cho biết: “Hiện nay, trong 8 phường của quận Bình Thủy, vẫn còn 2 phường chưa có trụ sở trạm y tế, 4 trạm y tế đang hoạt động tại cơ sở cũ, xuống cấp. Toàn quận chỉ có 3 trạm y tế đạt chuẩn quốc gia về y tế cơ sở”.

Nếu như khó khăn của các trạm y tế thuộc khu vực nội ô chủ yếu là về cơ sở vật chất thì các trạm y tế ngoại thành lại phải đương đầu với tình trạng thiếu bác sĩ. Bác sĩ Trịnh Thị Lệ Duyên cho biết: “Việc thu hút bác sĩ về công tác tại trạm y tế đã khó, thu hút bác sĩ về các trạm y tế ngoại thành càng khó hơn. Phần lớn bác sĩ ở các trạm y tế xã, phường là bác sĩ được đào tạo theo hệ chuyên tu”. Thu nhập và điều kiện làm việc là 2 yếu tố quan trọng trong việc thu hút nhân lực và có thể nói đó cũng là 2 tiêu chí chọn nơi làm việc của phần lớn y, bác sĩ. Theo phân tích của bác sĩ Duyên, các bác sĩ không “mặn mà” với y tế tuyến cơ sở nguyên nhân là do điều kiện làm việc.

Bác sĩ Đinh Xuân Hải, Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng huyện Cờ Đỏ, cũng chia sẻ: “Phần lớn bác sĩ mới tốt nghiệp đều mong muốn được học tập nâng cao trình độ, tay nghề, tiếp cận những tiến bộ trong lĩnh vực. Trong khi đó, điều kiện sống, làm việc ở khu vực ngoại thành còn nhiều hạn chế”. Do qui định giới hạn về chuyên môn của y tế tuyến cơ sở nên bác sĩ làm việc tại trạm y tế ít có điều kiện để học tập, nâng cao trình độ, tay nghề so với làm việc tại các bệnh viện tuyến quận, huyện, thành phố. Vì vậy, nhiều bác sĩ mới ra trường, dù chưa có việc làm nhưng vẫn không chịu về công tác ở trạm y tế. Bác sĩ Thái Thị Kim Yến phân tích: “Đa số bác sĩ đều mong muốn được tham gia trong lĩnh vực điều trị và tiếp tục học tập nâng cao chuyên môn, kỹ thuật”.

Thời gian qua, UBND TP Cần Thơ đã có chính sách khuyến khích, hỗ trợ cán bộ công tác tại y tế tuyến xã, phường, thị trấn. Theo đó, bác sĩ về công tác tại trạm y tế sẽ được hỗ trợ từ 400.000 đến 600.000 đồng/tháng, trong vòng 3 năm, tùy theo xã, phường hay thị trấn. Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều bác sĩ, mức hỗ trợ này vẫn còn thấp, chưa đủ tạo điều kiện để các bác sĩ an tâm về trạm. Kết quả là nhiều trạm y tế vẫn thiếu bác sĩ và lãnh đạo ngành y tế phải điều động bác sĩ tuyến quận, huyện và tuyến thành phố tăng cường tham gia khám chữa bệnh, góp phần xây dựng, củng cố trạm y tế đạt chuẩn quốc gia về y tế cơ sở. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là giải pháp tình thế, tạm thời chứ chưa giải quyết được căn cơ vấn đề.

***

Dù có nhiều nỗ lực trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu nhưng không thể không thừa nhận, phần lớn các cơ sở y tế xã, phường, thị trấn hiện chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân. Những hạn chế về cơ sở vật chất, năng lực chuyên môn là nguyên nhân chính khiến người dân chưa tin tưởng vào y tế tuyến cơ sở- tuyến y tế được xem là gần gũi nhất với cộng đồng. Và không chỉ riêng tuyến xã, phường, thị trấn, các cơ sở y tế tuyến quận, huyện của TP Cần Thơ cũng đang vướng mắc với bài toán làm thế nào để nâng cao chất lượng khám, điều trị bệnh.

(Còn tiếp)

Bài 2: Y tế tuyến quận, huyện: Còn lắm bất cập