Sau Hà Lan, Romania và Ðức, đến lượt Pháp phải chứng kiến hình ảnh những người nông dân lái máy kéo biểu tình trên các tuyến đường cao tốc và quốc lộ huyết mạch. Nông nghiệp nước Pháp lại rơi vào sự bất ổn mới.

“Binh đoàn máy kéo” của nông dân Pháp. Ảnh: Reuters

Từ giữa tháng 11-2023, nông dân Pháp bắt đầu những cuộc biểu tình đầu tiên dưới sự dẫn dắt của Liên minh quốc gia Các nghiệp đoàn nông dân (FNSEA) và Nghiệp đoàn Nông dân trẻ (SJA), với sự hưởng ứng của nhiều hội nông dân khác. Nhưng phải đến giữa tháng 1-2024, phong trào biểu tình mới trở nên quyết liệt hơn. Bắt đầu từ Toulouse, vùng Occitanie ở miền Nam, phong trào đang lan rộng ra các địa phương khác khiến cho hoạt động giao thông tại nhiều nơi tê liệt.

Ngày 26-1, nông dân Pháp đã biểu tình dựng nhiều hàng rào chắn đường trên một trong những tuyến đường cao tốc chính nối thủ đô Paris với thành phố Lille ở miền Bắc nước này, vùng Benelux và Anh. Sự việc này đã làm ách tắc giao thông kéo dài vài km. Ðây là lần đầu tiên trong năm 2024 thủ đô của Pháp rơi vào tình trạng gián đoạn giao thông quy mô lớn do biểu tình của nông dân gây ra.

Trước đó, ngày 25-1, hàng trăm chiếc máy kéo chặn ngang đường cao tốc A16. Các nghiệp đoàn nông dân cho biết để tăng cường áp lực với chính phủ, phong trào biểu tình sẽ được mở rộng ra miền Bắc và khắp cả nước trong những ngày tới.

Gần một năm trước, hàng ngàn nông dân đã kéo đến Quảng trường Invalides, gần trụ sở Bộ Nông nghiệp ở thủ đô Paris, để phản đối tình trạng có nhiều gánh nặng chồng chất lên vai họ, từ chi phí sản xuất, giá năng lượng tăng vọt đến các quy định gắt gao về sử dụng thuốc trừ sâu. Cuộc biểu tình đã khiến giao thông vùng thủ đô ùn tắc suốt 420km.

Lần này, yêu sách của nông dân còn lớn hơn nhiều. Các nghiệp đoàn đã gửi cho chính phủ một danh sách chi tiết các yêu cầu cần được đáp ứng, trước mắt là trợ cấp khẩn cấp “cho những lĩnh vực đang gặp khủng hoảng nhất”, giải ngân các khoản trợ cấp thuộc khuôn khổ Chính sách Nông nghiệp chung châu Âu (CAP) và lâu dài là “từ bỏ thương mại tự do”, tạo một mức thu nhập xứng đáng cho tất cả nông dân, hỗ trợ thích đáng cho quá trình chuyển đổi sinh thái nông nghiệp và cắt giảm các tiêu chuẩn áp dụng cho lĩnh vực này.

 Các đại diện nông dân cũng nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cho phù hợp với thực tế sản xuất nông nghiệp, đồng thời khẳng định danh sách họ đưa ra “không phải là để đàm phán mà là một yêu sách hoàn chỉnh” buộc chính phủ phải thực hiện.

Nhiều nông dân cho biết họ đang cảm thấy “ngạt thở” với các chính sách quản lý của chính phủ, với quá nhiều quy định chồng chéo tạo ra những thủ tục hành chính phức tạp và “không phù hợp với thực tế”, đặc biệt là các điều khoản chiểu theo các tiêu chuẩn của Thỏa thuận Xanh châu Âu.

Thỏa thuận Xanh châu Âu, một sáng kiến chính trị được Ủy ban châu Âu (EC) hậu thuẫn, buộc các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) phải thực hiện quá trình chuyển đổi sinh thái, bao gồm lĩnh vực nông nghiệp, với các mục tiêu giảm sử dụng thuốc trừ sâu cũng như phát triển nông nghiệp hữu cơ hoặc bảo vệ đa dạng sinh học. Người nông dân Pháp, cũng như ở nhiều nước thành viên EU khác, cho rằng việc áp các tiêu chuẩn của thỏa thuận sẽ gây ra rất nhiều vấn đề cho hoạt động sản xuất của họ.

Trong bối cảnh giá nguyên liệu thô và năng lượng tăng cao làm sụt giảm lợi nhuận của nhiều nông trang, đặc biệt là những trang trại nhỏ, Chính phủ Pháp được cho là chưa có nhiều biện pháp hỗ trợ cụ thể, khiến các nông dân cảm thấy mình giống như “những người vô hình” trong các cuộc tranh luận chính trị về hậu quả của lạm phát và khủng hoảng.

Chưa kịp ổn định thành phần chính phủ vì tính chất phức tạp liên quan, tân Thủ tướng Gabriel Attal đã phải đối mặt với những áp lực mà trước đó ông chưa thể tưởng tượng hết. Phong trào biểu tình của nông dân đang dần trở nên quyết liệt hơn và có nguy cơ lan rộng khắp cả nước, khiến chính phủ của ông không khỏi
lo ngại.

 Ðặc biệt là khi trên hành trình kéo về thủ đô, các “binh đoàn máy kéo” của nông dân rất có thể kéo theo những bộ phận người dân khác trong xã hội vốn cũng đang âm ỉ nỗi bất bình. Những chiếc máy kéo dàn hàng ngang trên các tuyến cao tốc là hình ảnh nhạy cảm không nên có, nhất là trong thời gian nước Pháp đang gấp rút chuẩn bị cho Thế vận hội mùa hè 2024.

 Như ở thành phố miền Tây Nam Agen, “thủ đô của các cuộc biểu tình”, trong đám đông nông dân đi máy kéo đã xuất hiện cả những tài xế taxi và nhân viên ngành tòa án. Ðó có thể là minh chứng cho thấy nguy cơ các phong trào xã hội khác nhau liên kết lại để biểu tình.

Phong trào biểu tình của nông dân Pháp chắc chắn là một cơ hội hoàn hảo, giúp các đảng cực hữu và dân tộc chủ nghĩa tìm thấy một vấn đề mà các ứng cử viên của họ - hiện đang có ưu thế rõ rệt trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận - có thể khai thác cho chiến dịch tranh cử vào nghị viện châu Âu vào tháng 6-2024 trên nền tảng bất an chung của nhiều nước EU.