Những năm gần đây, đặc biệt kể từ khi xảy ra cuộc chiến giữa Israel và Hamas, các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq, Syria, thậm chí tại Jordan, liên tục bị tấn công. Vì thế, dư luận Mỹ kêu gọi chính quyền Tổng thống Joe Biden nhanh chóng rút binh sĩ nước này ra khỏi Iraq và Syria.

Trên thực tế, ngày 29-1, Iraq và Mỹ vừa tổ chức vòng đàm phán đầu tiên tại Baghdad về việc quân đội Mỹ và các nước khác rút khỏi Iraq trong tương lai.

Mỹ hiện diện quân sự ở Iraq từ năm 2003. Ðến năm 2011, Lầu Năm Góc rút toàn bộ lực lượng chiến đấu khỏi quốc gia Trung Ðông này, nhưng hàng ngàn binh sĩ đã được triển khai trở lại vào năm 2014 thông qua chiến dịch quân sự quốc tế chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Iraq và Syria. Chiến dịch có tên Inherent Resolve (tạm dịch: Nhổ tận gốc) do Mỹ dẫn đầu sau đó thu hút sự tham gia của nhiều quốc gia đồng minh ở Trung Ðông và trên thế giới. Sau khoảng 3 năm triển khai, liên quân thông báo hơn 7,5 triệu người được giải phóng khi IS mất 95% lãnh thổ từng tuyên bố kiểm soát. Theo thông tin từ năm 2019, IS tuy vẫn hoạt động nhưng “đã suy thoái” và không còn là mối đe dọa có thể ảnh hưởng trên phạm vi quốc tế.

Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani gặp các quan chức quân sự Mỹ hôm 29-1 tại Baghdad. Ảnh: Reuters

Trong bối cảnh đó, các quan chức Iraq liên tục kêu gọi liên quân quốc tế rút về nước, đặc biệt sau cuộc không kích vủa Mỹ năm 2020 bên ngoài sân bay Baghdad tiêu diệt thủ lĩnh dân quân Iraq Abu Mahdi al-Muhandis và khiến chỉ huy hàng đầu của Iran Qassem Soleimani thiệt mạng. Hiện Lầu Năm Góc triển khai khoảng 2.500 lính ở Iraq để thực hiện nhiệm vụ cố vấn và hỗ trợ các lực lượng địa phương chống lại IS. Mỹ cũng duy trì 900 binh sĩ ở nước láng giềng Syria để hỗ trợ Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) chống IS.

Ðầu tháng 1, Thiếu tướng Không quân Patrick Ryder nói rõ Mỹ vẫn tập trung cao độ vào nhiệm vụ tiêu diệt IS và không có kế hoạch rút khỏi Iraq. Nhưng với các mục tiêu không còn rõ ràng, giới chuyên môn cho rằng sự hiện diện của Mỹ tại Iraq và Syria đang trở thành “gánh nặng” trong bối cảnh căng thẳng nhấn chìm Trung Ðông. Kể từ khi giao tranh giữa Israel và phong trào vũ trang Hamas nổ ra vào tháng 10-2023, binh sĩ và căn cứ Mỹ thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của các lực lượng ủy nhiệm bán quân sự trong khu vực. Tính đến nay, những nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn đã tấn công cơ sở của Mỹ hơn 165 lần, bao gồm nhóm người Shiite quan hệ thân thiết với Iran trong Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF) của Iraq.

Căng thẳng bị đẩy lên đỉnh điểm sau vụ tấn công căn cứ Mỹ ở Jordan vào ngày 28-1 khiến 3 quân nhân thiệt mạng, 40 binh sĩ bị thương và đe dọa sự an toàn của hàng ngàn người khác. Ðây là cuộc tấn công chết người đầu tiên nhắm vào lực lượng Mỹ kể từ khi giao tranh nổ ra ở Dải Gaza, phản ánh sự cần thiết phải đánh giá lại việc duy trì các căn cứ tại Iraq và Syria có chắc là một phần không thể thiếu đối với lợi ích quốc gia hay không.

Theo các nhà phân tích, IS đã bị đánh bại từ lâu nên chiến dịch “Nhổ tận gốc” cũng cần chấm dứt khi có cơ hội. Trong đó, giới quan sát đánh giá việc triển khai kéo dài của Mỹ rõ ràng do trễ nãi về chính sách hơn là sự cần thiết về mặt chiến lược. Ðặc biệt giữa thời điểm căng thẳng của cuộc chiến ở Dải Gaza ngày càng lan rộng, Nhà Trắng nên nhận ra việc triển khai binh sĩ đến một quốc gia láng giềng Iran và hiện do các thế lực thân Tehran thống trị chỉ đe dọa an toàn của công dân Mỹ mà không giúp gì cho an ninh quốc gia. Quan trọng là các cuộc phản công lại chưa tạo ra khả năng răn đe, đồng nghĩa tiếp tục hành động “ăn miếng trả miếng” chỉ làm tăng khả năng binh sĩ và cơ sở Mỹ bị nhắm mục tiêu.

Thay vì củng cố sự hiện diện quân sự không cần thiết ở Syria và Iraq, Nhà Trắng nên nhận thức rõ “điểm yếu” từ căn cứ quân sự và có thay đổi kịp thời để tránh nguy cơ rơi vào một cuộc chiến tranh kéo dài, tốn kém và không hiệu quả khác ở Trung Ðông. Ðối với mối lo ngại về IS, tổ chức này tuy còn hoạt động nhưng với thế lực suy giảm như hiện nay, giới chuyên gia cho rằng Mỹ duy trì nhóm tấn công tàu sân bay ở Ðịa Trung Hải và lực lượng hải quân ở Biển Ðỏ là đã có lợi thế ngăn chặn bất kỳ sự trỗi dậy nào có thể xảy ra của IS trên khắp Trung Ðông. Thêm vào đó, Syria và các đồng minh như Iran, Nga, kể cả SDF hay phong trào Taliban ở Afghanistan đều có chung lợi ích trong việc ngăn chặn sự hồi sinh của tổ chức cực đoan nói trên. Ðiều này đồng nghĩa rút lui và giao lại sứ mệnh đối phó IS không thực sự gia tăng quyền lực của các chủ thể khu vực như Nhà Trắng quan ngại, ngược lại tạo điều kiện giúp Washington linh hoạt hơn trong chính sách đối ngoại.

Hơn nữa, Tổng thống Biden cũng từng cam kết trong chiến dịch tranh cử là rút binh sĩ Mỹ khỏi “các cuộc chiến bất tận” và đưa họ về nhà. Phải chăng đây là lúc ông Biden đưa ra quyết định dứt khoát rút quân khỏi Iraq và Syria sau khi đã thực hiện hành động tương tự ở Afghanistan năm 2021?l

MAI QUYÊN (Tổng hợp)