Ngày 5-12, Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma loan báo cựu Tổng thống Nelson Mandela đã qua đời tại nhà riêng ở thành phố Johannesburg. Vị lãnh tụ từng đoạt giải Nobel Hòa bình đã ra đi ở tuổi 95, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế.

Trong thông báo được phát sóng trên truyền hình, Tổng thống Zuma cho biết ông Mandela đã trút hơi thở cuối cùng lúc 20 giờ 50 phút ngày 5-12, sau gần 6 tháng chống chọi với căn bệnh viêm phổi tái phát. "Ông ấy giờ đang yên nghỉ. Đất nước chúng ta đã mất đi một người con vĩ đại. Nhân dân chúng ta đã mất đi một người cha. Mặc dù chúng ta biết ngày này sẽ đến, nhưng không gì có thể giảm bớt cảm giác của chúng ta về sự mất mát sâu sắc và lâu dài này" - ông Zuma thổ lộ, đồng thời cho biết tang lễ của vị tổng thống quá cố sẽ được cử hành theo nghi thức quốc tang.

Sau khi tin buồn được công bố, đông đảo người dân với nhiều sắc tộc khác nhau đã tập hợp bên ngoài tư gia của ông Mandela ca hát và cầu nguyện cho nhà lãnh đạo quá cố. F. W. de Klerk, tổng thống da trắng cuối cùng của Nam Phi, người chia sẻ giải Nobel Hòa bình với ông Mandela, cho biết: "Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, ông Mandela đã sử dụng trách nhiệm lớn lao để đảm bảo người dân Nam Phi, từ tất cả các cộng đồng, rằng ông đặt mọi lợi ích của họ ở trong tim. Ông đã có những đóng góp đáng kể không chỉ vào việc thành lập nền dân chủ lập hiến mà còn cho sự nghiệp hòa giải dân tộc và xây dựng đất nước".

Chính phủ Nam Phi cho biết di hài của cố Tổng thống Mandela dự kiến ​​sẽ được ướp trong 3-4 ngày tới và lễ tưởng niệm long trọng sẽ được tổ chức tại sân vận động thành phố Johannesburg. Sau đó, linh cữu của ông sẽ được đặt tại thành phố Pretoria cho đến cuối tuần tới trước khi đưa về quê cha đất tổ Qunu của ông để an táng. Tổng thống Zuma cho biết Nam Phi sẽ treo cờ rũ từ đây cho đến ngày an táng ông Mandela.

Cựu Tổng thống Nam Phi có tên đầy đủ là Nelson Rolihlahla Mandela, sinh ngày 18-7-1918, là tổng thống da màu đầu tiên của Nam Phi giai đoạn 1994-1999 và là tổng thống đầu tiên được bầu cử dân chủ theo hình thức phổ thông đầu phiếu.

Trước khi trở thành tổng thống, ông Mandela là nhà hoạt động chống Chủ nghĩa Apartheid và là người đứng đầu Umkhonto we Sizwe, phái vũ trang của đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC). Năm 1962, ông bị bắt giữ và bị buộc tội phá hoại chính trị cùng nhiều tội danh khác, rồi bị tuyên án tù chung thân. Mandela đã trải qua 27 năm trong lao tù, phần lớn thời gian là tại đảo Robben. Ông được cho là đã bị hư phổi khi làm việc trong nhà lao.

Nhân dân Nam Phi cùng nhau cầu nguyện cho cố Tổng thống Nelson Mandela (ảnh trên)  tối 5-12. Ảnh: AFP

Sau khi được trả tự do vào ngày 11-2-1990, Mandela đã lãnh đạo ANC trong cuộc thương nghị để tiến tới một nền dân chủ đa sắc tộc vào năm 1994 trong hòa bình. Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình (1994-1999), Mandela thường ưu tiên cho vấn đề hòa giải dân tộc. Sau một nhiệm kỳ, ông không tái ứng cử vì lý do sức khỏe mà tập trung nỗ lực cho hoạt động xã hội, phòng chống HIV/AIDS và làm trung gian hòa giải xung đột giữa các nước, trước khi rút lui vào hậu trường một thập niên trước ở tuổi 85. Lần cuối cùng ông xuất hiện trước công chúng là khi ông đi xem trận chung kết World Cup ở Nam Phi vào tháng 7-2010. Mặc dù vậy, người được xem là "anh hùng và biểu tượng toàn cầu về nền dân chủ cũng như hòa giải dân tộc" vẫn luôn nhận được sự ủng hộ và yêu mến của dân chúng. Năm ngoái, Nam Phi đã phát hành loại giấy bạc có in hình ông Mandela với nụ cười biểu tượng ở mặt trước.

Ông kết hôn 3 lần. Người vợ đầu tiên ông cưới vào năm 1944 là bà Evelyn Mase. Họ có với nhau 4 người con trước khi ly dị năm 1957. Năm 1958, ông kết hôn với Winnie Madikizela, người sau này đã vận động để giải thoát ông khỏi chốn lao tù năm 1990 và trở thành một nhân vật chủ chốt trong cuộc đấu tranh chống Chủ nghĩa Apartheid. Năm 1992, ông chia tay Winnie. Vào ngày sinh nhật lần thứ 80 của mình, Mandela đã kết hôn với Graça Machel, vợ của cố Tổng thống Mozambique Samora Machel. Tổng cộng, ông Mandela có 6 người con, nhưng chỉ có 3 con gái sống sót. Cuộc đời lừng lẫy của ông được thế giới ca ngợi nhưng không phải không có khó khăn. Sau khi rời chính trường năm 1999, ông thừa nhận có lẽ ông nên tranh đấu sớm hơn chống sự lây lan của HIV/AIDS tại Nam Phi. Con trai của ông đã chết vì bệnh này.

Tại Nam Phi, Mandela còn được biết tới với tên gọi Madiba, một tước hiệu danh dự mà bộ lạc của ông thường trao cho những già làng, cũng là tên thân mật của ông. Còn với nhân dân khắp thế giới, ông được nhớ đến như một trong những lãnh tụ vĩ đại cuối cùng của lịch sử, có thể sánh ngang với anh hùng của Ấn Độ Mohandas Karamchand Gandhi và nhà hoạt động nhân quyền của Mỹ Martin Luther King. Cuộc đời và sự nghiệp của ông đã trở thành chủ đề chính của ít nhất 4 bộ phim và rất nhiều bài hát, còn tượng của ông thì được dựng lên ở khắp nơi, từ thành phố Johannesburg của Nam Phi đến Luân Đôn của Anh.

Ông Mandela đã nhận hơn 250 giải thưởng trong hơn bốn thập niên, đặc biệt là Giải Nobel Hòa bình năm 1993. Ông được xem là một trong những vị lãnh tụ được yêu mến nhất thế giới, một tượng đài của thế kỷ 20 về đấu tranh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Trên khắp "đất nước cầu vồng" vốn nổi tiếng về sự đa dạng về thiên nhiên, văn hóa, tôn giáo và sắc tộc, chân dung của Madiba đã trở nên rất thân thuộc khi hiện diện ở khắp nơi, từ những tờ giấy bạc, tem, áo phông, đến những tấm lót ly.

THANH TRÚC (Tổng hợp)

Thế giới tiếc thương Mandela Sự ra đi của vị anh hùng của dân tộc Nam Phi không chỉ là cú sốc lớn đối với nhân dân trong nước mà còn là niềm tiếc thương vô hạn của thế giới. Tổng thống Mỹ Barack Obama nói rằng thế giới sẽ không tìm thấy một người nào giống như ông Mandela – người đã “hy sinh tự do của mình cho sự tự do của người khác”, đồng thời ra lệnh treo cờ rũ cho đến tối thứ Hai để tỏ lòng tôn kính đối với ông. Trong bài phát biểu từ Nhà Trắng, ông Obama thổ lộ: “Chúng ta vừa mất đi một trong những người có ảnh hưởng nhất, dũng cảm nhất và hết sức tốt đẹp mà bất kỳ ai trong chúng ta sẽ muốn sống cùng thời trên Trái đất này”. Các vị cựu tổng thống Bill Clinton, George W Bush và George H W Bush cũng bày tỏ lòng tiếc thương sâu sắc. Thủ tướng Anh David Cameron cũng ra lệnh treo cờ rũ tại Số 10 phố Downing để tưởng nhớ người mà ông mô tả là “một ánh sáng vĩ đại của thế giới” và “một anh hùng của thời đại chúng ta”. Thủ tướng Ireland Enda Kenny cho rằng con đường đấu tranh của ông Mandela không chỉ làm thay đổi Nam Phi mà cho cả nhân loại. Tổng thống Pháp Francois Hollande thì ca ngợi ông Mandela đã làm nên lịch sử, cho Nam Phi và cho cả thế giới này. Thông điệp của ông sẽ không mất đi mà nó sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho những người đấu tranh vì tự do và bảo vệ chính nghĩa. Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon tôn vinh ông Mandela là một người vĩ đại, là hiện thân của công lý và là nguồn cảm hứng truyền cho mọi người trên Trái đất này. Hội đồng Bảo an LHQ cũng đã dành một phút mặc niệm vị tổng thống quá cố. Bên cạnh các nhà lãnh đạo của thế giới, giới doanh nhân, nghệ sĩ và nhân dân trên khắp thế giới cũng đã bày tỏ lòng tôn kính đối với cố Tổng thống  Mandela và gửi lời chia buồn sâu sắc đến nhân dân Nam Phi.