Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles đề nghị Mỹ và Úc cần thúc đẩy hợp tác an ninh để tránh “thất bại thảm khốc về năng lực răn đe” ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ông cảnh báo về những tiến bộ quân sự nhanh chóng của Trung Quốc, hành động “ve vãn” các đảo quốc Thái Bình Dương và “sử dụng vũ lực hoặc cưỡng ép nhằm đạt các yêu sách chủ quyền”.

Bộ trưởng Quốc phòng Úc Marles phát biểu tại Washington ngày 11-7. Ảnh: CSIS

Lời kêu gọi trên được đưa ra trong chuyến công du Mỹ đang diễn ra của ông Marles. “Chúng ta không thể đứng yên. Trong những năm tới, liên minh Mỹ - Úc sẽ phải hoạt động không chỉ trong môi trường chiến lược đầy thách thức ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, mà còn phải đóng góp vào sự cân bằng sức mạnh quân sự hiệu quả hơn nhằm tránh thất bại thảm họa về răn đe”, Bộ trưởng Marles phát biểu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington.

Bộ trưởng Marles nhận định Trung Quốc đang tăng cường xây dựng năng lực quân sự lớn nhất kể từ khi Thế chiến thứ hai kết thúc. Theo ông, Úc không phản đối bất cứ quyết định hiện đại hóa lực lượng vũ trang của nước nào, nhưng việc tăng cường đó cần “phải diễn ra theo cách minh bạch và những gì thấy đối với Trung Quốc là không rõ ràng”. Bình luận được đưa ra trong bối cảnh các nước phương Tây đang “soi kỹ” hoạt động của Bắc Kinh tại các đảo quốc Thái Bình Dương, bao gồm thỏa thuận an ninh mà quốc gia này ký với Quần đảo Solomon hồi tháng 4.

Trong bài phát biểu, ông Marles dường như đã phớt lờ những yêu cầu của Bắc Kinh về việc xây dựng lại quan hệ song phương. Trước đó, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã liệt kê 4 việc mà Úc cần làm để cải thiện quan hệ, bao gồm Úc phải coi Trung Quốc là đối tác, chứ không phải đối thủ và sau đó đi theo lộ trình tìm điểm chung trong khi thu hẹp bất đồng. Ngoài ra, Úc không nhắm vào bên thứ ba nào hoặc bị chi phối bởi bên thứ ba và “yêu sách” cuối cùng là xây dựng nền tảng dư luận tích cực, thực tế.

Trong cuộc họp báo ngày 11-7, tân Thủ tướng Úc Anthony Albanese khẳng định nước này sẽ không đáp ứng những đề nghị của Trung Quốc, nhưng hy vọng có thể tái thiết quan hệ song phương đang căng thẳng. 

Nỗ lực phá băng?

Đề nghị về việc cải thiện quan hệ song phương được đưa ra sau cuộc họp của ông Vương với người đồng cấp Úc Penny Wong bên lề Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) vào ngày 8-7, cuộc họp đầu tiên giữa ngoại trưởng hai nước kể từ năm 2019. Sau những hục hặc gần đây giữa Úc và Trung Quốc, sự kiện trên được xem như động thái phá băng, điều mà bà Penny Wong mô tả là “bước đi đầu tiên hướng tới ổn định quan hệ”.

Ngoại trưởng Vương Nghị cho rằng “nguyên nhân sâu xa” của cuộc xích mích là do chính quyền tiền nhiệm ở Úc đã coi Trung Quốc là “đối thủ hoặc mối đe dọa”. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cũng đổ lỗi cho chính quyền cựu Thủ tướng Scott Morrison khiến quan hệ song phương trắc trở, từ chuyện ký thỏa thuận AUKUS (liên minh ba bên giữa Úc, Anh, Mỹ) cho đến kêu gọi điều tra nguồn gốc COVID-19. Tờ China Daily nói Trung Quốc chưa bao giờ đánh giá Úc là “kẻ thù ảo tưởng” và ám chỉ đây chính là điều Canberra đã làm với Bắc Kinh.

Hồi tháng 6, Bộ trưởng Quốc phòng Marles đã gặp người đồng cấp Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa, đánh dấu cuộc họp đầu tiên giữa bộ trưởng quốc phòng hai nước trong 2 năm qua. Thủ tướng Albanese cũng cho biết ông sẵn sàng gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nếu có cơ hội.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP, Guardian)