Bài 1: Từ chủ trương đến quản trị số 

Ở Trường THPT chuyên Vị Thanh, chuyển đổi số không dừng lại ở việc đưa công nghệ vào quản lý, dạy học hay hoạt động Đoàn. Từ sự lãnh đạo, định hướng của chi bộ, chủ trương từng bước được cụ thể hóa thành những thay đổi trong quản trị, phương pháp giảng dạy và cách học sinh tham gia môi trường số. Qua đó, năng lực số, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh của thế hệ công dân số được hình thành từ chính đời sống học đường.

Từ một chữ ký đến một thay đổi

Một thao tác vốn rất quen thuộc với giáo viên - ký xác nhận vào học bạ học sinh - nay được thực hiện trên môi trường điện tử.

Căn cứ vào Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thực hiện kế hoạch 167/KH-THPT ngày 23-9-2025 về Ứng dụng Công nghệ thông tin và chuyển đổi số năm học 2025-2026, Trường THPT chuyên Vị Thanh phối hợp với VNPT triển khai chữ ký số trong học bạ điện tử. Một khâu nghiệp vụ vốn gắn với hồ sơ giấy, bút ký và quá trình kiểm tra, luân chuyển thủ công từng bước chuyển sang quy trình số.

Giáo viên Trường THPT chuyên Vị Thanh thực hiện ký số trên hệ thống học bạ điện tử theo kế hoạch.

Những ngày đầu, giáo viên phải làm quen với các bước đăng nhập, xác thực, kiểm tra thông tin và thực hiện ký trên hệ thống. Điều tưởng như đơn giản lại đòi hỏi thay đổi một thói quen đã hình thành trong thời gian dài. Sau quá trình hướng dẫn, tập huấn và thực hành, việc ký số dần trở thành một phần trong công việc thường nhật.

Đằng sau một chữ ký điện tử là một thay đổi lớn hơn: thay đổi phương thức làm việc. Một hồ sơ không còn nhất thiết phải gắn với một tập giấy. Một quy trình không nhất thiết phải đi qua nhiều khâu thủ công. Một thao tác nghiệp vụ có thể được thực hiện trên nền tảng số, có quy trình, có phân quyền và có khả năng kiểm tra.

Chuyển đổi số vì thế không bắt đầu từ những khái niệm lớn lao. Nó có thể bắt đầu từ một chữ ký điện tử, một hồ sơ được cập nhật trên hệ thống hay một giáo viên biết sử dụng công nghệ để thiết kế tốt hơn một bài học. Nhưng để những thay đổi ấy không trở thành những hoạt động riêng lẻ, cần có sự định hướng thống nhất và tổ chức thực hiện đồng bộ.

Chi bộ định hướng, nhà trường cụ thể hóa

Một chủ trương chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, có người thực hiện, có quy trình và có kết quả.

Nhiệm vụ và giải pháp của Nghị quyết 02-NQ/TU của Thành ủy Cần Thơ quy định trong chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và các nền tảng số trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá; hoàn thiện học bạ điện tử và số hóa tài liệu, giáo trình. Xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục của thành phố, kết nối cơ sở dữ liệu giữa các trường và ứng dụng phân tích dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý. Triển khai các nền tảng họp, hội thảo và tập huấn trực tuyến, góp phần hiện đại hóa hoạt động giáo dục.

Từ chỉ đạo của Thành ủy Cần Thơ, Chi bộ Trường THPT chuyên Vị Thanh xác định chuyển đổi số phải đặt trong tổng thể nhiệm vụ chính trị của nhà trường, gắn với công tác lãnh đạo của Chi bộ và hoạt động quản lý, điều hành, dạy học của toàn đơn vị. “Chuyển đổi số phải đi cùng nhiệm vụ chính trị của nhà trường, không thể tách rời công tác xây dựng Đảng”, Bí thư Chi bộ Trường THPT chuyên Vị Thanh Trịnh Anh Việt nhấn mạnh.

Từ định hướng đó, Ban Giám hiệu từng bước cụ thể hóa thành kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế. Chuyển đổi số được triển khai trong quản trị, điều hành, quản lý hồ sơ, tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, sinh hoạt chuyên môn và hoạt động giáo dục. Bí thư Chi bộ Trường THPT chuyên Vị Thanh Trịnh Anh Việt cho biết: “Khi công nghệ gắn với công việc hằng ngày thì chuyển đổi số sẽ trở thành thói quen, chứ không còn là phong trào theo từng đợt”.

Điều này cho thấy chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm phần mềm vào sử dụng. Quan trọng hơn là tổ chức lại phương thức làm việc trên nền tảng số. Mỗi nhiệm vụ có sự phân công; mỗi quy trình có trách nhiệm; mỗi công cụ phải gắn với một nhu cầu thực tế.

Tinh thần ấy cũng được thể hiện trong hoạt động của tổ chức Đảng. Quy định 339-QĐ/TW ngày 10-7-2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Quy định về sử dụng ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử là một công cụ chuyển đổi số trong công tác xây dựng Đảng giúp quản lý, kết nối giữa tổ chức Đảng với đảng viên từng bước được chuyển lên môi trường số. Việc sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử trong sinh hoạt định kỳ của chi bộ và một số hoạt động trên nền tảng số cho thấy tổ chức Đảng cũng chủ động thích ứng với phương thức làm việc mới. “Tổ chức Đảng cũng phải là một trong những lực lượng đi đầu trong thích ứng với phương thức làm việc số”, Bí thư Chi bộ Trường THPT chuyên Vị Thanh chia sẻ.

Từ chi bộ đến Ban Giám hiệu, từ kế hoạch nhà trường đến công việc của từng tổ chuyên môn, cán bộ, giáo viên, nhân viên, chuyển đổi số từng bước trở thành một phần của hoạt động thường nhật.

Khi hồ sơ bước lên môi trường số

Chữ ký số chỉ là một mắt xích trong quá trình thay đổi phương thức quản trị. Cùng với việc triển khai học bạ điện tử, các nền tảng phục vụ quản lý hồ sơ, điểm số, thời khóa biểu và hoạt động dạy học, trong đó có hệ thống vnEdu, từng bước được khai thác. Một phần dữ liệu được cập nhật, quản lý và khai thác tập trung hơn. Điều này góp phần giảm thao tác lặp lại, hạn chế nhập liệu nhiều lần và tạo điều kiện để các bộ phận phối hợp thuận lợi hơn. 

Điểm thay đổi quan trọng không chỉ nằm ở việc hồ sơ được điện tử hóa mà ở khả năng quản trị dựa trên dữ liệu. Thông tin về học sinh, kết quả học tập, điểm số, thời khóa biểu và những nội dung liên quan được cập nhật, kiểm tra và khai thác theo phân quyền. “Việc ứng dụng các nền tảng số giúp dữ liệu được cập nhật thống nhất, thuận tiện cho việc theo dõi và phối hợp giữa các bộ phận. Tuy nhiên, hệ thống chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật đúng và người sử dụng thực hiện đúng quy trình”, ông Huỳnh Sinh Lel, cán bộ phụ trách chuyển đổi số của nhà trường, cho biết.

Như vậy, chuyển đổi số không thể đo bằng số lượng phần mềm được đưa vào sử dụng. Điều quan trọng hơn là công cụ ấy có làm thay đổi quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo ra giá trị thực chất hay không. Công nghệ cung cấp công cụ. Dữ liệu cung cấp cơ sở. Nhưng con người mới tổ chức, vận hành và quyết định cách sử dụng.

Con người - mắt xích quyết định

Trong những ngày đầu triển khai chữ ký số và các nền tảng quản lý điện tử, một số giáo viên còn bỡ ngỡ với thao tác mới. Nhưng cùng với tập huấn là quá trình hỗ trợ giữa đồng nghiệp; cùng với yêu cầu công việc là quá trình tự học và thích ứng. “Thời gian đầu, chúng tôi còn bỡ ngỡ với các thao tác trên hệ thống. Sau khi được hướng dẫn và thực hành nhiều lần, công việc trở nên thuận tiện hơn. Quan trọng nhất là giáo viên dần hình thành thói quen kiểm tra thông tin và chủ động thực hiện quy trình trên môi trường số”, cô Lưu Thị Hồng Thắm, giáo viên nhà trường, chia sẻ.

Đó là quá trình không thể hoàn thành trong một ngày. Chuyển đổi số đòi hỏi thay đổi thói quen; thay đổi thói quen cần thời gian, sự kiên trì và một môi trường khuyến khích học hỏi. Vì vậy, bài toán chuyển đổi số trong nhà trường không chỉ là đầu tư hạ tầng hay lựa chọn phần mềm. Đó còn là bài toán về con người. Khi đội ngũ có năng lực số, có tinh thần học hỏi và chủ động thích ứng, công nghệ mới có thể phát huy giá trị.

Từ những thay đổi trong quản trị nhà trường, chuyển đổi số bắt đầu đi sâu hơn vào hoạt động chuyên môn. Đó cũng là tinh thần của Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25-1-2022: người học và nhà giáo là trung tâm của quá trình chuyển đổi số; lợi ích mang lại cho họ là thước đo chủ yếu của mức độ thành công.

Và từ quản trị, chuyển đổi số bước vào không gian quan trọng nhất của nhà trường: Lớp học.

TRẦN THỊ HOÀNG DIỆU

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

2. Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

3. Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022 phê duyệt Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030”.

4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 ban hành Chương trình giáo dục phổ thông.

5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT ngày 30/3/2021 quy định về quản lý và tổ chức dạy học trực tuyến trong cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên.

6. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024), Công văn số 4324/BGDĐT-CNTT ngày 14/8/2024 về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ ứng dụng CNTT, chuyển đổi số và thống kê giáo dục năm học 2024–2025. Văn bản này trực tiếp đề cập việc tăng cường ứng dụng AI trong dạy, học và quản lý giáo dục.

7. Thành ủy Cần Thơ (2021), Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 04/8/2021 về chuyển đổi số thành phố Cần Thơ đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030.

8. Trường THPT chuyên Vị Thanh (2025), Kế hoạch số 167/KH-THPT ngày 23/9/2025 về ứng dụng CNTT và chuyển đổi số năm học 2025–2026.

9. Ban Bí thư (2025), Quy định số 339-QĐ/TW ngày 10/7/2025 về sử dụng ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử.

10. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hướng dẫn số 20-HD/TWĐTN-BTC về quản lý đoàn viên và chuyển sinh hoạt Đoàn trên môi trường số; tài liệu hướng dẫn sử dụng ứng dụng Thanh niên Việt Nam.