Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2025 (Luật PCTN năm 2025), có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026, đã kịp thời thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Qua đó, thiết lập hệ thống bảo vệ toàn diện, siết chặt kỷ cương và mở rộng phạm vi bảo vệ người tố cáo và người thân của người tố cáo. Những quy định này được hy vọng sẽ giải quyết những “kẽ hở” trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thành viên đoàn khảo sát của Ban Thường vụ Thành ủy về nắm tình hình tổ chức và hoạt động đối với các cơ quan nội chính, tư pháp trên địa bàn thành phố, trao đổi nắm tình hình giải quyết khiếu nại, tố cáo và bảo vệ người tố cáo tại Thanh tra thành phố. 

Chi tiết hóa hành vi bị cấm

Luật PCTN năm 2025 cụ thể hóa các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng. Nếu như Điều 8 Luật PCTN 2018 trước đây chỉ quy định chung chung về việc cấm “Đe dọa, trả thù, trù dập, tiết lộ thông tin về người phản ánh, báo cáo, tố cáo, tố giác, báo tin, cung cấp thông tin...”, thì Luật PCTN năm 2025 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 8, quy định chi tiết 5 nhóm hành vi bị cấm, gồm: đe dọa, dùng bạo lực, gây áp lực, vu khống, cô lập, xúc phạm hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng. Xâm phạm bất hợp pháp nhà ở, chỗ ở, chiếm giữ, hủy hoại tài sản, xúc phạm nhân phẩm, danh dự hoặc có hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn cá nhân của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng. Trả thù hoặc thuê, nhờ, xúi giục người khác uy hiếp tinh thần, trả thù người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng. Thực hiện không đúng quy định, phân biệt đối xử, đề ra tiêu chí, điều kiện, nhận xét, đánh giá mang tính áp đặt gây bất lợi trong công tác cán bộ, khen thưởng, kỷ luật đối với người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng; luân chuyển, điều động, biệt phái người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng khi đang giải quyết vụ việc. Gây khó khăn, cản trở khi thực hiện chế độ, chính sách của Đảng, Nhà nước, giải quyết các thủ tục hành chính, các dịch vụ công theo quy định của pháp luật, các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp, việc làm, lao động, học tập hoặc thực thi nhiệm vụ của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng.

Đặc biệt, Luật PCTN năm 2025 bổ sung thêm khoản 3a, Điều 8 nhằm cấm các hành vi tiêu cực từ chính cơ quan, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ: cấm ngăn chặn, hủy bỏ thông tin, tài liệu, chứng cứ về phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng; che giấu, không báo cáo, trì hoãn hoặc xử lý, xác minh đề nghị, yêu cầu được bảo vệ không đúng quy định; tiết lộ các thông tin cần được giữ bí mật trong quá trình bảo vệ; không kịp thời chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ; không thay đổi người thực hiện nhiệm vụ bảo vệ khi có căn cứ xác định người đó thiếu trách nhiệm, không khách quan trong thực hiện nhiệm vụ.

Anh Đinh Quốc Tuấn ở phường Bình Thủy, nói: “Nhà nước ngày càng quy định chặt chẽ về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng và người thân, có như vậy mới phát huy được vai trò tham gia phòng, chống tham nhũng của người dân, nhất là trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang liên tục có nhiều đổi mới trong các lĩnh vực”.

Mở rộng chủ thể và gắn trách nhiệm người đứng đầu

Luật PCTN 2025 đã thể chế hóa và gắn kết chặt chẽ với Quy định số 231-QĐ/TW. Quy định này mở rộng bảo vệ cả người thân của người phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ hay quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 8 của Quy định 231-QĐ/TW được xây dựng đồng bộ với khoản 2, Điều 8 Luật PCTN 2025, bảo vệ người đấu tranh và người thân trên mọi khía cạnh từ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự đến vị trí công tác, việc làm.

Bên cạnh đó, Quy định 231-QĐ/TW đề cao vai trò tiên phong, gương mẫu của người đứng đầu. Người đứng đầu không chỉ lãnh đạo, công tâm trong bảo vệ người đấu tranh mà còn phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm quy định về bảo vệ người đấu tranh tại cơ quan, đơn vị mình. Người đứng đầu còn có trách nhiệm chỉ đạo cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ hoặc thông báo bằng văn bản gửi cho người đấu tranh trong trường hợp không được bảo vệ hoặc chấm dứt bảo vệ.

Quy định 231-QĐ/TW còn quy định rõ về quyền lợi và các trường hợp dừng bảo vệ. Người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được bồi thường theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản, tinh thần; đồng thời được biểu dương, khen thưởng (việc công khai khen thưởng phải được sự đồng ý của người đấu tranh hoặc người thừa kế, người giám hộ). Quy định này quy định cụ thể trường hợp không được bảo vệ, chấm dứt bảo vệ: khi người được bảo vệ có văn bản đề nghị chấm dứt, từ chối áp dụng biện pháp bảo vệ, không hợp tác hoặc không chấp hành nghĩa vụ; nội dung đấu tranh đã được kết luận là không có căn cứ, sai sự thật; hoặc căn cứ áp dụng biện pháp bảo vệ không còn.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật PCTN năm 2025 cùng với việc ban hành Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong xây dựng “lá chắn” vững chắc cho người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc kết hợp giữa thể chế pháp luật nghiêm minh và quy định kỷ luật Đảng chặt chẽ không chỉ củng cố niềm tin của nhân dân, khuyến khích sự tham gia tích cực của công dân mà còn tạo ra cơ chế răn đe mạnh mẽ, ngăn chặn mọi hành vi trả thù, trù dập hoặc thiếu trách nhiệm trong công tác bảo vệ.

Bài, ảnh: SƠN HÀ