TRÍ VĂN (Theo SCMP)

Bất chấp những thách thức về địa lý và địa chính trị, Trung Quốc vừa hoàn thành thử nghiệm thực địa và đánh giá một thiết bị nghe dưới nước vốn được cho sẽ được triển khai trên quy mô lớn ở Bắc Băng Dương. Ðộng thái này dự kiến sẽ gây căng thẳng hơn nữa cho khu vực ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu như Bắc Cực, bởi nó sở hữu vị trí chiến lược, tài nguyên thiên nhiên và tiềm năng cho các tuyến vận chuyển mới.

Các kỹ sư Trung Quốc lắp đặt thiết bị nghe ở Bắc Cực hồi năm 2021. Ảnh: PRIC

Viện Nghiên cứu Ðịa cực Trung Quốc (PRIC) trong một nghiên cứu được công bố hồi tháng rồi cho biết, thông tin âm thanh được mạng lưới thám thính quy mô lớn nói trên thu thập có thể được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, gồm “liên lạc dưới bề mặt băng, điều hướng và định vị, phát hiện mục tiêu và tái tạo các thông số môi trường biển”.

Theo PRIC, các nhà khoa học và kỹ sư Trung Quốc hồi tháng 8-2021 đã lắp đặt “hệ thống phao giám sát âm thanh” trên một tảng băng nổi ở Bắc Băng Dương - một trong những khu vực chịu tác động của biến đổi khí hậu nghiêm trọng nhất thế giới. Hệ thống mang theo một số dụng cụ, gồm một ống nghe dưới nước được trang bị nhiều cảm biến được bố trí theo nhiều hướng khác nhau để đo áp suất và chuyển động phân tử sóng âm. Dữ liệu áp suất âm thanh đó có thể được sử dụng để theo dõi cá voi, hải cẩu và các nguồn phát ra âm thanh khác. Trong khi đó, dao động ngang và dọc của các phân tử sóng âm có thể giúp các nhà khoa học Trung Quốc hiểu được các hiện tượng như dòng chảy, sóng và đáy biển. PRIC cho hay dữ liệu thu thập sẽ được truyền đến một trung tâm chỉ huy ở Trung Quốc qua vệ tinh. Luồng dữ liệu này cũng giúp các nhà khoa học Trung Quốc hiểu rõ hơn về tác động đối với âm thanh do sự hình thành và tan chảy của băng.

PRIC cho biết hiệu suất của hệ thống vượt qua sự mong đợi của các nhà khoa học và kỹ sư Trung Quốc khi tất cả các cảm biến được trang bị trong hệ thống đều vượt quá các chỉ số thiết kế là 17,4%. Theo đó, hệ thống đã phát hiện ra những tiếng ồn lớn, tần số thấp do các hoạt động của con người như vận chuyển, thăm dò dầu khí tạo ra. Do đó, PRIC cho rằng thiết bị này có thể được sử dụng rộng rãi trong việc xây dựng mạng lưới giám sát môi trường Bắc Băng Dương.

Thời gian qua, Chính phủ Trung Quốc tiến hành nhiều cuộc khảo sát và lắp đặt nhiều thiết bị giám sát, gồm cả phao, ở khu vực Bắc Cực. Tuy nhiên, họ chưa bao giờ lắp đặt một thiết bị nghe ở đó, một phần vì những thách thức về mặt kỹ thuật cũng như yếu tố địa chính trị. Ví dụ, để hoạt động lâu dài thì hệ thống đòi hỏi phải được trang bị một chiếc pin lithium có thể tồn tại ở nhiệt độ thấp cũng như đủ năng lượng để cung cấp cho lượng lớn thiết bị điện tử và liên lạc thường xuyên với vệ tinh.

Theo PRIC, mối quan tâm của Trung Quốc đối với Bắc Cực gia tăng trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu không ngừng tăng lên. Sự tan chảy nhanh chóng của các chỏm băng tại khu vực dự kiến sẽ tạo ra một tuyến đường ngắn hơn nhiều cho hoạt động thương mại hàng hải giữa Ðông Á, châu Âu và thậm chí cả Bắc Mỹ, từ đó mang lại cho Bắc Kinh động lực lớn hơn để can dự vào các vấn đề ở Bắc Cực.

Hiện Trung Quốc có 2 trạm nghiên cứu cố định ở Bắc Cực, một ở quần đảo Svalbard (Na Uy) và một ở Iceland. Bắc Kinh còn có kế hoạch mở rộng sự hiện diện trên đất liền tại khu vực nhưng phải đối mặt với nhiều rào cản từ Mỹ và các quốc gia khác. Năm 2018, PRIC đã cố gắng mua một sân bay ở Lapland (Phần Lan) nhưng đã bị Helsinki hủy bỏ dưới áp lực của Washington.

Chính phủ Mỹ từ lâu mạnh mẽ phản đối các hoạt động của Trung Quốc tại Bắc Cực, bởi nơi được các chỏm băng bao phủ này có thể được các tàu ngầm hạt nhân lợi dụng để di chuyển và ẩn náu. Trước đây, Nga cũng có quan ngại tương tự nhưng đã thay đổi quan điểm trong những năm gần đây. Thậm chí, Nga và Trung Quốc đang hợp tác phát triển tuyến đường Bắc Cực, hay còn gọi là Tuyến đường biển phía Bắc.