MAI QUYÊN (Theo SCMP)

Trung Quốc đang nỗ lực mời gọi tài năng nước ngoài đến đại lục làm việc, nhưng các yếu tố xã hội - chính trị trong nước bị cho cản trở khả năng của Bắc Kinh để giữ chân và thu hút nguồn nhân lực cấp cao.

Khách tham quan trải nghiệm công nghệ thực tế ảo ở Bắc Kinh. Ảnh: Xinhua

Thành tựu và mục tiêu

Thu hút giới chuyên gia hàng đầu được xếp vào một trong những nhiệm vụ quan trọng đối với khả năng cạnh tranh kinh tế của Trung Quốc. Trong bối cảnh nhập khẩu linh kiện điện tử từ Mỹ bị hạn chế khi cuộc chiến công nghệ giữa hai cường quốc ngày càng leo thang, nhu cầu của Bắc Kinh đối với nhân tài, đặc biệt là tài năng nước ngoài trở nên cấp thiết hơn.

Trong kế hoạch 5 năm lần thứ 14 công bố năm ngoái, Trung Quốc cam kết đào tạo thêm nhiều nhà khoa học và kỹ sư hàng đầu, cải thiện hỗ trợ cho các nhà khoa học nước ngoài, hướng tới mục tiêu xây dựng mạng lưới nhân tài trong nước và toàn cầu dẫn dắt sự đổi mới. Kế hoạch cũng chủ trương thúc đẩy các dự án và nền tảng tạo điều kiện cho các đột phá công nghệ và hợp tác quốc tế. Tại Ðại hội đảng vừa kết thúc, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói rõ tham vọng của Trung Quốc trong tương lai là phát triển đất nước trở thành trung tâm tài năng toàn cầu.

Nền tảng của kế hoạch này là sự tiến bộ trong đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) ở Trung Quốc những năm qua, đã tăng lên 381,7 tỉ USD vào năm 2021. Theo báo cáo được Chủ tịch Tập công bố, nước này có số lượng nhân viên R&D  lớn nhất thế giới. Hồi tháng 5, thông tin từ Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vương Chí Cường cho biết số lượng sinh viên Trung Quốc được đào tạo ở nước ngoài đang tìm kiếm việc làm ở quê hương đã đạt mức cao kỷ lục 1,05
triệu người.

Rào cản trong nước

Phối hợp nỗ lực của chính phủ trong lĩnh vực học thuật, nhiều công ty công nghệ hàng đầu của Trung Quốc cũng đang tăng cường tuyển dụng người có kỹ năng cao để giải quyết khó khăn do các lệnh trừng phạt của phương Tây. Dù vậy, giới phân tích cảnh báo Trung Quốc vẫn còn chặng đường gập ghềnh để đạt được mục tiêu. Trong đó, lương bèo bọt, môi trường nghiên cứu thực dụng và những lo ngại về chính trị là các yếu tố chính cản trở khả năng thu hút và giữ chân nhân tài cấp cao của Bắc Kinh.

Alex Zhao, Phó Giáo sư chuyên về trí tuệ nhân tạo tại một trường đại học ở Bắc Kinh, cho biết tăng cường đầu tư đồng nghĩa phải thuê nhiều nhà nghiên cứu và kỹ sư hơn. So với trước đây, việc trả lương tại các trường đại học đã tốt hơn nhiều nhưng vẫn chưa đủ. Bởi vì không có đủ hỗ trợ tài chính cộng thêm lạm phát, các nhà nghiên cứu do đó phải làm thêm dự án phụ để tăng thu nhập, hệ quả là giảm khả năng tập trung vào các dự án đúng chuyên môn và có giá trị. Bên cạnh tài chính, môi trường nghiên cứu không đạt chuẩn và quan liêu của các tổ chức do chính phủ tài trợ cũng cản trở nỗ lực của nhiều khoa học gia để đạt được tiến bộ thực sự. Ngoài ra, xu hướng coi trọng khả năng tự lực trong học tập đang tạo lợi thế cho các sinh viên tốt nghiệp các trường đại học hàng đầu Trung Quốc như Ðại học Bắc Kinh hay Thanh Hoa, khiến những người được đào tạo ở nước ngoài giảm động lực trở về nước.

Theo dự đoán của Giáo sư Shi Yinhong tại Ðại học Nhân dân Trung Quốc, nguồn lực sẵn có dành cho đào tạo và tuyển dụng nhân tài từ nước ngoài sẽ còn giảm trong thời gian tới khi nền kinh tế nước này dự kiến đi xuống trong thời gian dài. Tình hình càng thêm ảm đạm khi cuộc đối đầu ý thức hệ ngày càng gay gắt giữa Trung Quốc và phương Tây tạo lực cản ngay cả với những công dân đại lục được đào tạo ở nước ngoài.

Ðây là vấn đề gây quan ngại khi những người trở về sau khi du học đang có xu hướng rời đi lần nữa bởi họ luôn cảm thấy không thể thích nghi với các mối quan hệ phức tạp giữa các cá nhân ở Trung Quốc, cũng như hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động và việc kiểm duyệt tư tưởng của nước này.

Bên cạnh những rào cản nội tại, việc các nền kinh tế khác ở châu Á như Nhật Bản, Singapore hay Ðài Loan có chính sách bài bản và ngày càng mở rộng quy mô quảng cáo để thu hút nhân tài từ khắp nơi trên thế giới cũng gây ra trở ngại lớn cho tham vọng “trung tâm nhân tài toàn cầu” của Bắc Kinh.

Kinh tế bất ổn ảnh hưởng đến tài sản của giới siêu giàu Trung Quốc

Tài sản của giới siêu giàu Trung Quốc đã ghi nhận mức giảm lớn nhất trong 2 thập kỷ qua, trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng từ xung đột Nga - Ukraine, các biện pháp chống dịch COVID-19 và thị trường chứng khoán lao dốc.  Danh sách người giàu Hurun - chuyên xếp hạng những người giàu nhất Trung Quốc với giá trị tài sản ròng tối thiểu là 5 tỉ NDT (692 triệu USD), cho biết chỉ có 1.305 người được ghi danh trong bảng xếp hạng năm nay, giảm 11% so với năm 2021. Tổng tài sản của giới siêu giàu cũng giảm 18%, còn 3,5 ngàn tỉ USD. 

Ông Chung Thiểm Thiểm - người sở hữu công ty cổ phần nước đóng chai Nongfu Spring, kiêm nhà phát triển vaccine Công ty Dược sinh học Beijing Wantai, tiếp tục là người đứng đầu danh sách này trong 2 năm, với khối tài sản tăng 17% lên 65 tỉ USD.