Trung Quốc, đất nước già hóa nhanh chóng, đang thử nghiệm mô hình được tiên phong ở Nhật Bản nhằm khuyến khích các tình nguyện viên hỗ trợ người cao tuổi để đổi lấy chính các dịch vụ họ sẽ hưởng sau này.

Bà Fan Gendi hỗ trợ người cao tuổi tại Trường Ninh. Ảnh: Bloomberg

Chán nản sau nhiều năm nghỉ hưu, Fan Gendi năm 2019 đã tìm được công việc bán thời gian tại một trung tâm chăm sóc người cao tuổi ở thành phố Thượng Hải. Cụ bà 70 tuổi này hiện đang hỗ trợ những người cao niên khác về kiến thức kỹ thuật số, chủ yếu là tải ảnh từ ứng dụng WeChat. Với nỗ lực của mình, bà Fan được đền đáp không phải bằng tiền mà bằng…thời gian.

Bà Fan là một trong số hơn 2.000 thành viên của “ngân hàng thời gian”, chuyên phục vụ người cao tuổi ở quận Trường Ninh, vốn được thành lập nhằm giải quyết nhu cầu của lượng công dân cao tuổi ngày càng gia tăng. Theo Bloomberg, hầu hết các thành viên của ngân hàng ở độ tuổi 50-70, cung cấp một loạt dịch vụ, như trở thành bạn đồng hành, hỗ trợ thanh toán hóa đơn điện nước, mua hàng tạp hóa…giúp những người cao tuổi hơn, đặc biệt là những người không có con hoặc con cái chuyển ra ngoài sống, cũng như những người sống trong cảnh nghèo đói. Ðổi lại, họ có thể sử dụng thời gian đóng góp để được phục vụ lại sau này. “Tôi thực sự rất vui khi được gặp gỡ các tiền bối khác. Thật tình là tôi cảm thấy rất cô đơn khi ở nhà. Tôi sợ rằng mình sẽ bị sa sút trí tuệ nếu ở một mình quá lâu. Tôi sẽ không sử dụng thời gian dành dụm được ngay bây giờ nhưng chắc chắn là trong tương lai tôi sẽ dùng đến nó.” - bà Fan tâm sự.

Thật ra, mô hình “ngân hàng thời gian” đã xuất hiện từ những năm 1970, đầu tiên là tại Nhật Bản, sau đó là ở Mỹ và Anh. Ðó thực chất là hệ thống trao đổi dịch vụ của những người sử dụng thời gian lao động để làm đơn vị tính toán. Ðơn vị thời gian lao động có thể được ghi có vào tài khoản của một người và đổi lấy dịch vụ từ những thành viên khác tại “ngân hàng thời gian”. Trung Quốc xem mô hình này như một phần của giải pháp đối với những thách thức về dân số già nhanh, lực lượng lao động thu hẹp và hệ thống lương hưu thiếu thốn. Trong những năm gần đây, Bộ Nội vụ Trung Quốc đã bắt tay với chính quyền địa phương để thành lập “ngân hàng thời gian” ở khoảng một chục thành phố, gồm Bắc Kinh, Quảng Châu và Trùng Khánh.

Theo thống kê, những người từ 60 tuổi trở lên hiện chiến gần 20% dân số Trung Quốc và dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050. Trong khi đó, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đã giảm xuống còn 63,4% vào năm 2020, từ mức hơn 70% một thập kỷ trước đó. “Ngân hàng thời gian” là một phần của một loạt chính sách nhằm ngăn chặn xu hướng nhân khẩu học này. Ngoài ra, Bắc Kinh gần đây còn dỡ bỏ hạn chế sinh đẻ nhằm cho phép các cặp vợ chồng có 3 con, đồng thời cũng cân nhắc nâng tuổi nghỉ hưu.

Chen Tibiao, giáo sư tại Ðại học Sư phạm Hoa Ðông cho biết, ngân hàng thời gian là mô hình hỗ trợ lẫn nhau dành cho người cao tuổi, có thể bù đắp những lỗ hổng trong hệ thống lương hưu hiện nay. Theo giáo sư Chen, mô hình này cũng là cách tốt nhất để giữ chân những người đã nghỉ hưu trên thị trường lao động, trong khi mang đến cho người cao tuổi “các dịch vụ chăm sóc không chính thức”.

Một ước tính cho thấy, khoảng 1 triệu gia đình Trung Quốc đã mất đứa con duy nhất (do chính sách một con) tính đến năm 2010. Những bậc cha mẹ không con hiện ở độ tuổi 50-60 này đang đối mặt với một tương lai không chắc chắn, không người chăm sóc khi về già.

TRÍ VĂN