Trước phản ứng gay gắt của dư luận, Tổng Công tố Solomon John Muria vừa đưa ra thông cáo nói rằng “thỏa thuận hợp tác chiến lược” giữa chính quyền tỉnh Central của nước này và tập đoàn China Sam của Trung Quốc về việc thuê hòn đảo Tulagi là “không hợp pháp, vô hiệu lực và phải bị hủy ngay lập tức”. Thông cáo nêu rõ tỉnh Central và cả tập đoàn China Sam đều không có tư cách pháp lý để ký thỏa thuận vốn đòi hỏi có sự xem xét của chính phủ.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) gặp Thủ tướng Solomon Manasseh Sogavare tại Bắc Kinh hôm 10-10.  Ảnh: Xinhua

Thỏa thuận trên được ký kết ngày 22-9 và chỉ được báo giới tiết lộ đầu tháng 10. Thỏa thuận cho phép China Sam đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng toàn bộ đảo Tulagi và các đảo nhỏ xung quanh trong vòng 75 năm. Sau khi thỏa thuận bị phanh phui, nhiều cư dân Tulagi bị sốc và biểu tình đòi làm rõ vấn đề quyền sở hữu đất đai, kế hoạch bồi thường và các dự án của China Sam. Theo thỏa thuận, China Sam có thể xây dựng cảng cá, sân bay, trạm dầu khí (dù Solomon được xác định không có trữ lượng dầu khí để khai thác) và đặc khu kinh tế. Đặc biệt, China Sam được cho muốn phát triển cảng nước sâu tự nhiên tại Tulagi. Hòn đảo này nằm ở miền Trung Solomon,  có diện tích khoảng 2km², dân số khoảng 2.000 người. Do nằm ở vị trí chiến lược quan trọng, hòn đảo có hình ốc sên này từng là thủ đô của Solomon dưới thời thuộc địa Anh và sau đó là quân phiệt Nhật. Sau khi liên minh Mỹ-Úc đánh bại quân Nhật trong trận chiến đẫm máu trong Thế chiến thứ 2, Mỹ đã thiết lập căn cứ hải quân tại Tulagi. Đây là hòn đảo mà các cường quốc muốn dùng để kiểm soát vùng biển rộng lớn giàu tài nguyên giữa châu Mỹ và châu Á.

Vì thế, người ta lo ngại China Sam thông qua việc phát triển cảng nước sâu tại Tulagi sẽ đồng thời biến nó thành căn cứ quân sự của Trung Quốc. China Sam có trụ sở tại Bắc Kinh và là doanh nghiệp nhà nước hoạt động trên các lĩnh vực công nghệ, đầu tư tài chính và năng lượng. Giới phân tích Mỹ nhận định nếu Trung Quốc thiết lập căn cứ hải quân tại Tulagi thì trong điều kiện xung đột nước này có thể ngăn chặn đường tiếp tế của Mỹ giữa đảo Hawaii và Guam, tiền đồn quân sự chủ chốt của Mỹ tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Giới chức Mỹ tin rằng các nhà hoạch định chiến tranh Trung Quốc đang sử dụng cách thức đầu tư kinh tế để xây dựng năng lực phong tỏa quân đội Mỹ từ các cảng biển trọng yếu trên khắp thế giới.

Ngay sau thông báo vô hiệu hóa thỏa thuận trên của chính quyền Solomon, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper hoan nghênh, cho rằng “đây là quyết định quan trọng củng cố chủ quyền, sự minh bạch và luật pháp” của đảo quốc này. “Nhiều nước tại Thái Bình Dương đã quá muộn khi phát hiện rằng Trung Quốc sử dụng các đòn bẩy kinh tế và quân sự để mở rộng ảnh hưởng của mình vốn thường gây thiệt hại cho các nước này và nhân dân của họ” - ông Esper bình luận. Phát biểu của Esper là nhằm cảnh báo Trung Quốc những năm gần đây mở rộng ảnh hưởng tài chính và chính trị tại Thái Bình Dương, nơi từ lâu đã được coi là thành trì ngoại giao của Mỹ và các đồng minh khu vực sau Thế chiến thứ 2. Mới đây, Bắc Kinh được cho là đã hứa hẹn gói viện trợ tài chính 500 triệu USD để đổi lại việc Solomon cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Loan và thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc.

Quyết định hủy thỏa thuận cho thuê đảo Tulagi của Solomon rõ ràng là trái đắng đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ không bỏ cuộc, bởi giới doanh nghiệp và quan chức Trung Quốc có mối quan hệ thân mật trong nhiều năm qua với các chính trị gia Solomon bằng những món quà và các chuyến du lịch xa hoa.  Solomon là quốc đảo nghèo với khoảng 600.000 dân và có quốc hội 50 thành viên. Trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Bắc Kinh hôm 10-10, Thủ tướng Solomon Manasseh Sogavare đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác với Trung Quốc, trong đó Solomon đồng ý tham gia sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Sogavare cũng tiếp đại diện của tập đoàn China Sam.

KIẾN HÒA