Hàng Việt Nam đang chiếm giữ thị phần lớn tại thị trường Campuchia, với kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh trong nhiều năm qua. Đây cũng là thị trường chủ lực để hàng Việt Nam xuất khẩu sang nước thứ 3. Theo dự kiến của ngành công thương, khả năng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Campuchia sẽ đạt 2 tỉ USD trong năm 2010. Thị trường Campuchia được đánh giá là tiềm năng và dễ tính, nhưng cũng tiềm ẩn không ít thách thức...

Nhiều lợi thế

Hàng Việt đang tăng dần và chiếm lĩnh thị trường Campuchia. Theo Bộ Thương mại Vương quốc Campuchia, trước đây nước này chủ yếu nhập hàng từ Trung Quốc và Thái Lan thì nay hàng Việt Nam đã chiếm vị trí cao nhất. Đó là do hàng có xuất xứ Trung Quốc thời gian qua liên tục “gây sốc” cho người tiêu dùng bởi chất lượng kém, không đảm bảo an toàn. Trong khi đó, hoạt động biên mậu giữa Campuchia và Thái Lan gặp khó khăn. Còn hàng Việt ngày càng phát triển mạnh mẽ và đi sâu vào thị trường Campuchia từ thành thị đến nông thôn. Những đợt các doanh nghiệp Việt Nam tham gia hội chợ hàng Việt Nam tại biên giới và Phnom Penh đều đánh giá cao thị trường này, do sức mua của người tiêu dùng Campuchia rất lớn. Các hội chợ tổ chức tại biên giới Việt Nam-Campuchia cũng thu hút rất nhiều khách hàng từ Campuchia sang mua sắm.

Mặt hàng nhựa là mặt hàng được ưa chuộng tại thị trường Campuchia.

Chị Xông Vatra, người tiêu dùng Campuchia, cho biết: “Trước đây, gia đình tôi thường sử dụng hàng Thái Lan. Từ khi, hàng Việt Nam có mặt trên thị trường, tôi mua dùng thử thấy chất lượng tốt, giá cả rẻ hơn hàng Thái Lan, nên cả nhà tôi chuyển sang sử dụng hàng Việt Nam. Không chỉ gia đình tôi mà rất nhiều người Campuchia ưa chuộng hàng Việt Nam, từ thực phẩm đến hàng tiêu dùng các loại. Bây giờ, từ chợ tỉnh tới chợ huyện ở Campuchia đều có hàng Việt Nam. Nhiều người đi mua hàng, nhìn thấy chữ Việt Nam mới mua”.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa, cho biết: “Hàng hóa của Việt Nam ngày càng chiếm vị thế tại Campuchia với mức tăng 30%/năm. Cự ly vận chuyển hàng hóa từ cửa khẩu biên giới Việt Nam sang Campuchia khoảng 125km, đường sá thông thương. Ngoài ra, Việt Nam có cơ chế chính sách thông thoáng, tạo mọi điều kiện tốt nhất để các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sang thị trường này. Còn phía Campuchia đang rất cần những đối tác Việt Nam và đã tạo nhiều chính sách thu hút đầu tư và điều kiện tốt để xuất nhập khẩu hàng hóa. Đây là cơ hội rất tốt để các doanh nghiệp thâm nhập thị trường Campuchia”. Năm 2007, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa 2 nước đạt 1,19 tỉ USD (xuất khẩu 991 triệu USD, nhập khẩu 202 triệu USD), năm 2008 đạt 1,64 tỉ USD (xuất khẩu 1,43 tỉ USD, nhập khẩu 210 triệu USD). Năm 2009, dù ảnh hưởng chung của suy thoái kinh tế toàn cầu, nhưng kim ngạch xuất nhập khẩu 2 chiều vẫn đạt 1,33 tỉ USD (xuất khẩu 1,14 tỉ USD, nhập khẩu 186 triệu USD). Đặc biệt, xuất nhập khẩu qua cặp cửa khẩu Tịnh Biên (An Giang)-Takeo có tốc độ tăng trưởng rất lớn, vượt xa so với các cặp cửa khẩu quốc tế khác giữa Việt Nam-Campuchia... Những thuận lợi này sẽ tạo điều kiện cho hàng Việt đi sâu hơn vào thị trường Campuchia và làm “bàn đạp” để xuất khẩu sang nước thứ 3.

Còn tiềm ẩn thách thức...

Mặc dù tăng trưởng kim ngạch 2 chiều giữa Việt Nam- Campuchia trong 3 năm gần đây liên tục tăng, nhưng thời gian qua đã có sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường này và gây ảnh hưởng xấu đến cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam ở Campuchia. Một doanh nghiệp Việt Nam đang làm ăn với đối tác Campuchia, bức xúc: “Đưa hàng qua Campuchia, sợ nhất là phải cạnh tranh với doanh nghiệp Việt Nam. Giữa các doanh nghiệp kinh doanh cùng mặt hàng thường có “đọ sức” với nhau để chiếm lĩnh thị trường bằng mọi giá. Trong khi, doanh nghiệp nhiều nước lại liên kết với nhau để đứng vững trên thị trường. Đây là điểm yếu kém của doanh nghiệp Việt Nam, tự mình làm giảm uy tín của mình ngay trên đất khách”. Triệt tiêu thế mạnh của nhau đã được các ngành chức năng cảnh báo từ lâu, nhưng vẫn chưa khắc phục được. Đó là chưa kể tình trạng một số doanh nghiệp không am hiểu thị trường và cung cách làm ăn của đối tác dẫn đến những rủi ro không đáng có. Nhiều trường hợp không thu được tiền bán hàng... Các vấn đề về nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, luật kinh tế ở nước bạn cũng đang đặt hàng Việt Nam vào thế khó.

Thời gian gần đây, các chuyên gia kinh tế cảnh báo DN Việt Nam trước thềm chuyển đổi từ ASEAN sang AEC (Cộng đồng kinh tế các quốc gia Đông Nam Á) vào năm 2015. Khi đó, Hiệp định CEPT/AFTA được thực thi hoàn toàn với thuế suất 0%, có hiệu lực với tất cả các quốc gia Đông Nam Á. Các Hiệp định ASEAN+3, ASEAN+2, ASEAN+1 cũng có hiệu lực trong khuôn khổ khu vực mậu dịch tự do; kèm theo đó là sự di chuyển về vốn và lao động... Các vấn đề này đặt DN Việt Nam vào thế cạnh tranh gay gắt trên sân chơi lớn, nếu không thích ứng, nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi là điều khó tránh khỏi. Trước tình hình đó, các chuyên gia cho rằng, DN Việt Nam cần phải xây dựng các hiệp hội ngành hàng tại Campuchia. Đồng thời, xây dựng chiến lược kinh doanh lâu dài và hoạch định chiến lược xây dựng thương hiệu cho hàng hóa Việt Nam, tạo vị thế DN tại thị trường này chuẩn bị cho cơ hội kinh doanh vào thời điểm năm 2015.

Hiện nay, các ngành hàng có lợi thế cạnh tranh lớn đang được ưa chuộng trên thị trường Campuchia, gồm: hàng tiêu dùng (mì gói, bánh kẹo, sản phẩm từ sữa, nước tẩy rửa, giày dép, văn phòng phẩm, đồ nhựa nội thất và gia dụng, rau củ tươi...) và một số mặt hàng cao cấp, như: ti -vi màn hình phẳng, đầu DVD, máy tính; hàng hóa phục vụ sản xuất (sắt thép, hóa chất, xăng dầu, phân bón, vật liệu xây dựng, nguyên phụ liệu ngành may mặc...). Về chiến lược đẩy mạnh hàng Việt Nam vào thị trường Campuchia, các DN rất đồng tình với chính sách thành lập chợ đường biên để phát triển thương mại biên giới hai nước.

Toàn tuyến biên giới Việt Nam-Campuchia có khoảng 150 chợ đường biên, chợ cửa khẩu và chợ trong khu kinh tế cửa khẩu. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, nhiều DN nhỏ không có điều kiện đưa hàng sâu vào thị trường này thì chỉ cần đưa hàng đến chợ đường biên là tiếp cận được với khách hàng và thị trường. Từ đó, hàng hóa thẩm thấu dần vào sâu thị trường nước bạn thông qua các hệ thống phân phối và bán lẻ. Mạng lưới phân phối hàng Việt Nam tại Campuchia cũng là điều cần thiết để mở rộng thị trường hàng Việt Nam. Có thể chọn DN có uy tín tại nước sở tại để đào tạo kỹ năng phân phối hàng Việt Nam đến các địa phương trong lãnh thổ; hoặc liên kết với DN cùng ngành hàng ở Campuchia để đưa hàng Việt Nam thâm nhập trên toàn lãnh thổ. Tuy nhiên, DN nên có sự liên kết và hình thành một hệ thống phân phối chuyên nghiệp tại Campuchia và thực hiện các chính sách hậu mãi, chăm sóc khách hàng như tại thị trường nội địa. Từ đó, tạo ra sức cạnh tranh lớn để phát triển và trụ vững ở thị trường này, làm bàn đạp để hàng hóa Việt Nam đi xa hơn.

Bài, ảnh: THÀNH NGUYỄN