Để ĐBSCL bứt phá trong bối cảnh mới, không chỉ cần thêm nguồn lực đầu tư mà còn đòi hỏi sự thay đổi về tư duy phát triển, nâng cao chất lượng doanh nghiệp (DN) và tăng cường liên kết vùng. Đây là những vấn đề được các chuyên gia kinh tế, nhà quản lý chia sẻ tại lễ công bố Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2025.

Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội:

Phải thay đổi tư duy phát triển

- Các địa phương lâu nay thường nói đến “trải thảm đỏ đón đại bàng” - tức thu hút các nhà đầu tư lớn, nhưng ít khi đề cập đến “lót ổ cho chim sẻ”- tức tạo điều kiện cho DN nhỏ và vừa tại địa phương phát triển. Đại bàng có thể đến rồi đi khi hết ưu đãi, nhưng những “chim sẻ” được nuôi dưỡng từ quê hương sẽ gắn bó lâu dài và đóng góp bền vững cho địa phương.

Hiện nay, hơn một triệu người ĐBSCL đang làm việc tại các tỉnh, thành ngoài vùng. Theo tôi, thay vì chỉ nhìn nhận đây là sự dịch chuyển lao động, cần xem đó là nguồn lực tiềm năng để trong tương lai họ trở về quê hương với tri thức, kinh nghiệm và nguồn vốn tích lũy. Muốn vậy, các địa phương phải tạo dựng môi trường thuận lợi để người trẻ có cơ hội khởi nghiệp và phát triển sự nghiệp ngay trên quê hương mình.

Đối với nông nghiệp, yêu cầu đặt ra là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Bên cạnh đó, thay vì chỉ nhìn vào những khó khăn như hạ tầng chưa đồng bộ, chi phí logistics cao, biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn hay sụt lún đất, ĐBSCL cần nhìn lại những giá trị đang sở hữu. Đó là đất đai màu mỡ, hệ sinh thái sông nước độc đáo, biển, rừng, cửa sông, kinh nghiệm canh tác hàng trăm năm, văn hóa miệt vườn đặc sắc cùng mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia. Vấn đề không chỉ là tạo ra cái mới mà còn là nhận ra những giá trị mới từ chính những điều đã quen thuộc.

Một vấn đề khác là tư duy liên kết vùng. ĐBSCL không thể phát triển theo tư duy “tỉnh tôi” mà phải chuyển sang tư duy “vùng chúng ta”. Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Cà Mau, Vĩnh Long và các địa phương khác không thể phát triển riêng lẻ mà phải trở thành những mắt xích trong một hệ sinh thái phát triển chung. Mỗi địa phương cần xác định rõ vai trò riêng như trung tâm logistics, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm chế biến sâu, kinh tế biển hoặc du lịch sinh thái.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI:

Doanh nghiệp ĐBSCL cần thêm trợ lực để trở thành động lực tăng trưởng

- Khu vực DN tư nhân đang được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cộng đồng DN trong vùng vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức cần được tháo gỡ. Đáng chú ý, khó khăn lớn nhất của DN hiện nay không còn là thiếu vốn mà là tìm kiếm khách hàng, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận tín dụng vẫn gặp nhiều trở ngại do phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Mức độ ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn hạn chế, trong khi phần lớn DN vẫn vận hành theo mô hình gia đình, gây khó khăn cho quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh.

Để khu vực DN thực sự trở thành động lực tăng trưởng của ĐBSCL, các địa phương cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN kết nối thị trường trong và ngoài nước. Đồng thời, cần mở rộng các chính sách hỗ trợ tiếp cận vốn, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành DN.

Trong bối cảnh mới, vai trò của chính quyền địa phương không chỉ dừng lại ở việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi mà còn phải chủ động đồng hành, kiến tạo các chương trình hỗ trợ thiết thực. Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp DN ĐBSCL phát triển bền vững, nâng cao sức cạnh tranh và đóng góp hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế vùng.

Ông Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2025:

ĐBSCL đang thiếu những “trụ cột”, những “bệ đỡ”

- ĐBSCL đang thiếu nghiêm trọng các cực tăng trưởng. Ngay cả TP Cần Thơ, với năng suất lao động hiện nay cũng chưa thực sự đóng vai trò là cực tăng trưởng của vùng.

Năng suất lao động là một trong những điểm nghẽn trực tiếp của kinh tế vùng. Chỉ khu vực nông nghiệp có năng suất cao hơn mức trung bình cả nước, trong khi năng suất lao động công nghiệp và dịch vụ đều thấp hơn. Đầu tư cũng là một trong những nút thắt lớn của ĐBSCL, đặc biệt là đầu tư tư nhân. Đây là điểm nghẽn quan trọng bởi không có nguồn lực đầu tư thì rất khó phát triển... Một tồn tại khác là khoảng trống về FDI. Trong khi FDI là động lực quan trọng của nhiều vùng kinh tế như Đồng bằng sông Hồng hay Đông Nam Bộ, thì tại ĐBSCL lại rất mờ nhạt... Năm 2025, tín dụng cả nước tăng trưởng rất mạnh, xấp xỉ 20%, nhưng tín dụng tại ĐBSCL lại giảm. Điều đó phản ánh sự lệch pha đáng lo ngại, cho thấy sức hấp thụ vốn cũng như năng lực nội sinh của DN trong vùng còn hạn chế...

ĐBSCL đang đối mặt với một vòng xoáy đi xuống. Nhìn từ góc độ DN, vòng xoáy này bắt đầu từ hạ tầng và logistics yếu kém, khiến chi phí logistics chiếm tới 20-25% tổng chi phí sản xuất. Điều đó làm suy giảm năng lực cạnh tranh, bào mòn lợi nhuận, khiến DN khó tích lũy, khó mở rộng quy mô và khó phát triển.

Khi lợi nhuận thấp, các DN mới và nhà đầu tư FDI cũng thiếu động lực gia nhập thị trường. Hệ quả là thiếu tích lũy đầu tư, năng lực cạnh tranh suy yếu và vị thế trên thị trường quốc tế ngày càng giảm sút. Chúng tôi cho rằng phát triển hệ sinh thái DN chính là giải pháp căn cơ nhất để phá vỡ vòng xoáy đi xuống này.

NAM HƯƠNG (Thực hiện)