TRÍ VĂN

Vào ngày 2-2, cựu lính thủy đánh bộ Mỹ Peter Reed đã thiệt mạng ở Ukraine khi đang sơ tán dân thường tại thành phố tiền tuyến Bakhmut. 2 ngày sau đó, thi thể của 2 tình nguyện người Anh, gồm Christopher Perry và Andrew Bagshaw, đã được trao trả như một phần của thỏa thuận trao đổi tù nhân với lực lượng Nga. Cái chết của họ được xem là tổn thất mới nhất của phương Tây  một năm sau khi Nga phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine vào tháng 2 năm ngoái.

Các tay súng nước ngoài tại Ukraine trong một buổi huấn luyện. Ảnh: Asia Times

Thật ra, các tay súng nước ngoài đã đổ xô đến Ukraine kể từ lần đầu Nga can thiệp quân sự vào nước láng giềng hồi năm 2014. Nhưng sau khi Nga tấn công Ukraine vào tháng 2-2022, lượng tay súng ngoại tìm đường đến Ukraine tăng vọt. Theo tờ Asia Times, sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi người nước ngoài tham gia Quân đoàn Quốc tế Bảo vệ Lãnh thổ Ukraine (ILTDU) vào ngày 27-2-2022, khoảng 20.000 tình nguyện viên từ hơn 50 nước chỉ trong 2 tuần đã đến thủ đô Kiev. Trái ngược với sự “vỡ mộng” mà nhiều cựu chiến binh phương Tây cảm thấy sau khi tham chiến ở Afghanistan và Iraq, nhiều tay súng tin rằng họ sẽ giúp Ukraine “giảm bớt đau khổ” và bảo vệ nền dân chủ nước này.

Tuy nhiên, hầu hết các ước tính cho rằng hiện chỉ còn khoảng từ 1.000-3.000 tay súng nước ngoài đang hỗ trợ lực lượng Ukraine, chủ yếu phục vụ trong 3 tiểu đoàn của ILTDU.

Theo Asia Times, phần lớn các tay súng ngoại đã trở về nước trước mùa hè năm ngoái vì nhiều lý do. Một số tay súng thiếu kinh nghiệm thực chiến và bị xem là “du khách chiến tranh” thay vì cống hiến cho việc giải phóng Ukraine, trong khi những người lính phương Tây tình nguyện khác thì thấy mình hoạt động đơn lẻ, không có sự hỗ trợ mạnh mẽ của lực lượng không quân cũng như các thiết bị công nghệ quan trọng khác như khi tham chiến ở Trung Ðông. Rào cản ngôn ngữ cũng khiến các tay súng nước ngoài khó hoạt động ở Ukraine. Mặt khác, họ còn phải đối mặt với các cáo buộc về tội phạm chiến tranh ở cả quê hương và tại Ukraine. Một trang web của Thổ Nhĩ Kỳ hồi cuối tháng 1-2023 được cho trích dẫn nguồn tin từ cơ quan tình báo Mossad của Israel cho biết đã có hàng ngàn tay súng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) thiệt mạng tại chiến trường Ukraine, bao gồm hàng trăm công dân Mỹ và Anh. Tuy nhiên, NATO phủ nhận thông tin này.

Trong khi đó, các công ty an ninh và quân sự tư nhân phương Tây (PMSC) cũng đang hoạt động ở Ukraine. Tập đoàn Mozart, một PMSC của Mỹ được thành lập để chống lại Wagner - công ty an ninh tư nhân của Nga có quan hệ với Ðiện Kremlin, hoạt động tích cực trong cuộc xung đột tại Ukraine trong những ngày đầu. Song, khi nguồn tài trợ cạn kiệt và bình luận của một số thành viên thu hút sự chú ý tiêu cực trên mạng xã hội, Mozart tan rã. Lực lượng còn lại của nhóm này hiện đang cố gắng tự tổ chức lại và quay trở lại tiền tuyến. Thế nhưng, sự tham gia của các tình nguyện viên Mỹ tại Ukraine đã làm dấy lên nghi vấn về khả năng vi phạm Ðạo luật Trung lập, vốn được ban hành vào năm 1794 nhằm ngăn chặn công dân xứ cờ hoa tham gia vào các cuộc chiến tranh nước ngoài.

Tương tự Mỹ, Chính phủ Anh đã tuyên bố việc quân đội và các cựu quân nhân xứ sương mù đến Ukraine để chiến đấu là bất hợp pháp, nhưng chỉ vài ngày sau khi chiến sự nổ ra tại Ukraine, Ngoại trưởng Anh lúc bấy giờ là Liz Truss tuyên bố ủng hộ các cá nhân người Anh đến Ukraine để chiến đấu. Các chính phủ phương Tây khác khẳng định sẽ không khuyến khích công dân đến Ukraine nhưng sẽ không truy tố những người đã làm như vậy.

Cảnh giác trước việc kích hoạt một cuộc chiến  lớn hơn giữa NATO và Nga, giới chức phương Tây đã kiềm chế không chính thức đưa quân tới Ukraine. Tuy nhiên, các lực lượng đặc nhiệm của Mỹ đã hoạt động ở Ukraine từ trước chiến tranh và tiếp tục hoạt động ở nước này cùng với nhân viên Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Ngoài ra, các lực lượng đặc nhiệm từ Anh, Pháp, Canada, Litva và các đồng minh phương Tây khác cũng đang hoạt động ở Ukraine, dù rất khó để biết rõ chính xác số lượng này bao nhiêu.

Hồi tháng 3-2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã kêu gọi các công dân nước ngoài sang giúp giải phóng vùng Donbass của Ukraine và theo Bộ Quốc phòng Nga, có 16.000 người đáp lời kêu gọi trên, trong đó có các công dân Serbia, Syria, Montenegro, Iran, cùng các biệt kích Afghanistan do Washington huấn luyện và một số ít công dân Mỹ.