Cesare Battisti (giữa) bị cảnh sát Brazil bắt giữ hồi tháng 3-2007. Ảnh: AP

Một ngày trước khi mãn nhiệm, hôm 31-12-2010, Tổng thống Brazil Lula da Silva đã có động thái mà báo giới phương Tây coi là châm ngòi căng thẳng ngoại giao với Ý khi từ chối dẫn độ Cesare Battisti - tiểu thuyết gia người Ý bị truy nã vì liên quan đến 4 vụ án mạng tại quốc gia châu Âu này hồi thập niên 1970. Ông Silva lập luận rằng trong hiệp ước dẫn độ giữa Brazil và Ý có điều khoản cho phép chính phủ xem xét “điều kiện cá nhân” của bị cáo. Battisti nhiều lần cho rằng ông lo sợ sẽ bị ngược đãi nếu bị đưa về Ý.

Quyết định của cựu Tổng thống Silva là ngã rẽ mới của câu chuyện xảy ra hơn 30 năm trước. Battisti, 56 tuổi, vốn là thành viên của một tổ chức cánh tả ở Ý hoạt động vào thập niên 1970-1980. Năm 1981, Battisti vượt ngục trong thời gian chờ đợi xét xử 4 vụ án tấn công gây chết người hồi những năm 1978-1979 của tổ chức này. Ban đầu, Battisti lẫn tránh tới Pháp, rồi tới Mexico. Năm 1990, ông trở lại Pháp và bắt đầu gầy dựng sự nghiệp viết văn. Trong thời gian này, ông bị tòa án Ý kết tội vắng mặt và tuyên án chung thân. Battisti một mực cho rằng ông vô tội và phản đối phán quyết của tòa án mà ông nói là dựa vào chứng cứ giả. 3 năm sau đó, tòa thượng thẩm ở Ý xử y án đối với ông. Battisti vẫn tiếp tục sống tại Pháp hơn 10 năm cho tới khi Paris thay đổi chính sách ngầm cho phép các phần tử nổi dậy người Ý được định cư tại nước này nếu họ từ bỏ con đường chống đối quê hương. Đến năm 2004, lo sợ sẽ bị trao trả về Ý, Battisti biến mất khỏi Pháp một lần nữa và tới Brazil, rồi bị bắt ở đây năm 2007 theo lệnh truy nã quốc tế. Tòa án tối cao Brazil năm ngoái phán quyết dẫn độ Battisti về Ý, nhưng chuyển quyền quyết định cuối cùng cho Tổng thống Silva.

Việc ông Silva quyết định không giao Battisti cho Ý đã gây khủng hoảng mối quan hệ có thể nói là rất hữu hảo xưa nay giữa hai nước. Ít nhất 13% dân Brazil là hậu duệ của người Ý. Brazil cũng là thị trường quan trọng của Ý. Điển hình hôm 29-12-2010, giám đốc điều hành hãng xe hơi Fiat của Ý đã cùng ông Silva đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng nhà máy liên doanh trị giá 1,2 tỉ USD ở Brazil. Thế nhưng, sau quyết định của ông Silva, chính quyền Roma thông báo rút đại sứ tại Brazil về nước và hai bên bắt đầu chỉ trích lẫn nhau. Thủ tướng Ý Silvio Berlusconi tuyên bố “lấy làm tiếc” và sẽ “đấu tranh” phản đối quyết định mà ông cho là “đi ngược lại ý nghĩa cơ bản nhất của tư pháp”. Trong khi đó, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Brazil nêu rõ chính phủ nước này “cực kỳ lo lắng” về những tuyên bố “xấc xược” đối với tổng thống vừa mãn nhiệm Silva. Ngoại trưởng Celso Amorim cho rằng phản ứng của Ý “rất lạ lùng”.

N. KIỆT (Theo Guardian, Telegraph, RTT)