Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” là một cuộc vận động lớn về đạo đức, vừa có ý nghĩa lâu dài trong đời sống văn hóa của dân tộc, vừa có ý nghĩa thiết thực trước yêu cầu cấp bách hiện nay là phải chặn đứng và xóa bỏ sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Việc học tập này cũng là sự tiếp tục tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, như Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dặn lại: “Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.

Tuy nhiên, có người cho rằng: Đạo đức Hồ Chí Minh là một tấm gương đạo đức của một vĩ nhân, của một lãnh tụ cách mạng vĩ đại. Người là bậc đại nhân, đại trí, đại dũng. Chúng ta những con người bình thường làm sao có thể học tập và làm theo được?

Đó là một suy nghĩ sai lầm!

Tháng 8 năm 1948, trong bài viết “Hồ Chí Minh hình ảnh của dân tộc Việt Nam”, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết:

“Học Hồ Chủ tịch thực ra dễ lắm, vì những điều Hồ Chủ tịch dạy chúng ta đã có sẵn trong tâm hồn, trong trí óc. Chúng ta hãy phản tỉnh lại thì thấy trong đáy lòng, trong ký ức, câu Trung với Nước, Hiếu với Dân, đoàn kết phấn đấu, cần, kiệm, liêm, chính, chúng ta đã học từ thời cha ông. Chúng ta hãy hồi tỉnh lại, chúng ta sẽ thấy hiểu Hồ Chủ tịch hơn nhiều, và làm những điều Hồ Chủ tịch dạy sẽ không còn khó nữa”.

Và chính Bác Hồ cũng đã nói với chúng ta:

“Người đảng viên, người cán bộ tốt, muốn trở nên người cách mạng chân chính không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào, thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ ngày càng ít, mà những tính tốt ngày càng thêm ra” (Sửa đổi lối làm việc 1947).

Chính vì thế, việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh muốn có kết quả tốt, người học trước hết phải có một tấm lòng. Nếu không tự giác học tập, không thấy việc học tập đạo đức là công việc suốt đời của con người, không thấy việc học tập này là một yêu cầu cấp bách của Đảng ta, Nhà nước ta trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay, thì việc học tập làm sao có kết quả được.

Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương đạo đức của một vĩ nhân, nhưng đồng thời cũng là tấm gương đạo đức của một con người chân chính, bình thường, ai cũng có thể học theo, làm theo để trở thành một người lãnh đạo tốt, một cán bộ tốt, một đảng viên tốt, một người công dân tốt.

Ngoài những điều trên, việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh còn cần phải xuất phát từ tấm lòng yêu kính Bác, một con người đã hy sinh cả cuộc đời mình cho đất nước, cho nhân dân, cho chính chúng ta.

Đọc lại hồi ký của những cán bộ đã được gần Bác, ta thấy tấm lòng yêu kính Bác Hồ đã giúp họ luôn phấn đấu làm tốt những điều Bác dạy để trở thành những cán bộ mẫu mực.

Giáo sư Trần Đại Nghĩa nói: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là một người mà tôi yêu kính suốt đời. Có thể nói, ngày nào tôi cũng nhớ đến Bác”.

Cụ Hoàng Đạo Thúy, một người được ở gần Bác, đã phát biểu: “Về rất nhiều mặt, tôi đã được học tập ở Cụ Hồ. Sau Lê-nin, Cụ Hồ là người hoạt động cách mạng tuyệt vời, một người Việt Nam trọn vẹn và một người quốc tế nhiệt tình. Nhiều lúc nghĩ lại tôi thấy rằng, cả gánh nặng sơn hà đè lên hai vai Cụ. Nhiều công việc phải suy nghĩ, trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, mà Cụ lại không có đủ sức khỏe...”.

Đại đức Thích Thanh Tuệ bị đày ra Côn Đảo. Ông không chịu chào cờ ngụy quyền, không chịu hô khẩu hiệu chống Hồ Chủ tịch. Bọn cai ngục dụ dỗ: “Ông là nhà tu hành, tại sao ông lại không chịu chào cờ quốc gia, không hô khẩu hiệu chống Hồ Chí Minh?”. Nhà sư đáp: “Cụ Hồ là một anh hùng dân tộc, một tấm gương đạo đức vị tha, lẽ nào tôi lại chống lại Cụ”.

Nhắc lại sự kiện này, khiến chúng ta lại nhớ đến câu nói của cụ “Khâm sai đại thần” Phan Kế Toại, sau này là Phó Thủ tướng trong chính phủ Cụ Hồ. Cụ Phan Kế Toại nói: “Cụ Hồ Chí Minh như một trái núi nam châm có sức hút rất mãnh liệt. Người cũng có sức tỏa sáng rộng lớn”.

Bác Hồ có sức hút mãnh liệt và thu phục được nhân tâm, chính vì đạo đức ngời sáng của Người. Bác luôn coi đạo đức là cái gốc của một con người. Nhưng không chỉ con người, với Bác Hồ thì một Đảng chân chính cách mạng cũng phải là một Đảng đạo đức và văn minh: “Đảng ta là đạo đức là văn minh...” (Bài nói tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng).

Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là rất cần thiết, nhưng quan trọng hơn, thiết thực hơn là phải làm theo. Bác Hồ luôn luôn nhắc nhở chúng ta: Học phải đi đôi với hành, nói phải đi đôi với làm. Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức hành động, và chính Người là một tấm gương hành động. Bác đã nói: “Nói miệng ai cũng nói được. Ta cần phải thực hành. Kháng chiến kiến quốc ta phải cần, kiệm. Nhưng tự mình phải cần và kiệm trước đã. Trước hết mình phải làm gương”.

Bác Hồ luôn nhắc nhở chúng ta về chữ “Tín”, vì nếu không có chữ tín thì làm sao chúng ta có thể được nhân dân yêu mến và tin cậy. Bác vẫn dạy chúng ta “Nói đi đôi với Làm” là một đạo đức hàng đầu.

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” phải có tinh thần tự giác. Làm việc gì cũng phải có tinh thần tự giác, nhưng trau dồi đạo đức càng phải tự giác hơn bao giờ hết. Khổng Tử đã nói: “Tu dưỡng đạo đức còn khó khăn hơn rèn luyện học vấn”. Chúng ta có thể phấn đấu trong vài chục năm để có một trình độ học vấn cao. Nhưng đạo đức lại là công việc phải học suốt đời. Không những phải học tập, mà còn phải thường xuyên tự đấu tranh với chính mình.

Bác Hồ nói “Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt, nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc. Mà ai cũng biết rằng đi xuống dốc thì dễ hơn đi lên dốc. Vì thế nó càng nguy hiểm”. Vì vậy, trau dồi đạo đức là công việc hàng ngày, chỉ một phút ngã lòng là chủ nghĩa cá nhân đã có thể mua chuộc chúng ta, nhất là trong cơ chế thị trường hôm nay.

Cán bộ, đảng viên phải tiên phong, gương mẫu trong việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cách mạng. Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã nói:

“Không ai bắt buộc ai vào Đảng làm chiến sĩ xung phong. Đó là do sự “tự giác”, lòng hăng hái của mỗi người, mà tình nguyện làm đảng viên, làm chiến sĩ xung phong. Đã vậy thì mỗi người đảng viên phải cố gắng cho xứng đáng là một người trong những người đại biểu của dân tộc.

Nhất là những cán bộ và lãnh tụ, càng phải làm cho xứng đáng lòng tin cậy của Đảng, của dân tộc, càng phải làm gương cho tất cả đảng viên, tất cả quần chúng noi theo”.

Và Bác căn dặn: “Nhân dân ta rất tốt. Nếu chúng ta làm gương mẫu và biết lãnh đạo thì bất cứ công việc gì khó khăn đến đâu cũng nhất định làm được” (Hồ Chí Minh toàn tập - tập 11 Trg 186).

Sự gương mẫu của người lãnh đạo là rất quan trọng. Ông cha ta xưa cũng đã từng nói: “Làm theo người trên còn nhanh hơn pháp luật”.

BÙI CÔNG BÍNH