HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, CNN)

Hơn phân nửa số hồ và hồ chứa lớn nhất trên thế giới đã bị thu hẹp kể từ đầu thập niên 1990, chủ yếu do biến đổi khí hậu, làm gia tăng những lo ngại về nước cho nông nghiệp, thủy điện và tiêu dùng của con người, theo nghiên cứu công bố hôm 18-5.

Hồ Mead ở Mỹ cạn đáy hồi tháng 6-2022. Ảnh: CNN

Trong báo cáo, nhóm nghiên cứu quốc tế do nhà thủy văn học Fangfang Yao tại Ðại học Virginia (Mỹ) dẫn đầu, cho rằng một số nguồn nước ngọt quan trọng nhất trên thế giới - từ biển Caspi nằm giữa châu Âu và châu Á đến hồ Titicaca của Nam Mỹ - đã mất nước với tốc độ tích lũy khoảng 22 tỉ tấn mỗi năm trong gần 3 thập niên qua.

Các nhà khoa học về khí hậu thường nghĩ rằng những khu vực khô cằn trên thế giới sẽ khô hạn hơn do biến đổi khí hậu và các khu vực ẩm ướt sẽ càng ẩm ướt hơn, nhưng nghiên cứu mới cho thấy lượng nước mất đi đáng kể ngay cả ở những vùng ẩm ướt. Nhóm nghiên cứu đã phân tích gần 2.000 hồ lớn bằng cách sử dụng các công cụ đo từ vệ tinh kết hợp với mô hình khí hậu và thủy văn. Họ phát hiện 53% số hồ này đã thất thoát lượng lớn nước, ở mức 22 tỉ tấn/năm trong giai đoạn 1992-2020. Trong đó, 56% sự mất nước của các hồ tự nhiên là do tình trạng nóng lên của khí hậu và con người tiêu thụ quá mức.

Việc con người khai thác không bền vững đã làm cạn kiệt các hồ, chẳng hạn như biển Aral ở Trung Á và biển Chết tại Trung Ðông, trong khi các hồ ở Afghanistan, Ai Cập và Mông Cổ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ tăng cao, qua đó làm tăng lượng nước bề mặt thất thoát vào khí quyển. Lượng nước bốc hơi tăng là dấu hiệu thấy rõ nhất trong số rất nhiều tác động mà biến đổi khí hậu gây ra cho các hồ. Ngoài ra, những thay đổi về lượng mưa, dòng chảy và bồi lắng cũng góp phần kéo giảm mực nước hồ trên toàn cầu, đơn cử như ở hồ Muối Lớn của Mỹ.

Gần 2 tỉ người sống ở lưu vực hồ khô cạn đang bị ảnh hưởng trực tiếp và nhiều vùng phải đối mặt với tình trạng thiếu nước trong những năm gần đây. Giới khoa học lâu nay đã cảnh báo cần phải ngăn chặn tình trạng nóng lên toàn cầu vượt quá 1,5 độ C để tránh những hậu quả thảm khốc nhất của biến đổi khí hậu. Thế giới hiện đã nóng lên khoảng 1,1 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Mặc dù các hồ chỉ bao phủ khoảng 3% bề mặt Trái đất, nhưng chúng chứa gần 90% lượng nước ngọt và là nguồn cung thiết yếu cho nước uống, tưới tiêu và thủy điện cũng như cung cấp môi trường sống quan trọng cho động thực vật.

Tuy nhiên, không phải tất cả các hồ trên thế giới đều teo tóp. Khoảng 1/3 sự sụt giảm của các hồ trong nghiên cứu được bù đắp bởi lượng nước gia tăng ở những nơi khác. Cụ thể, 24% số hồ đang chứng kiến lượng nước dự trữ tăng mạnh. Xu hướng này xảy ra ở những hồ nằm trong khu vực dân cư thưa thớt hơn, bao gồm Ðại Bình nguyên của Bắc Mỹ và Cao nguyên Tây Tạng, mà nguyên nhân là do xây dựng đập hoặc sông băng tan chảy.