Công ty dữ liệu thương mại Kpler cảnh báo eo biển Bab al-Mandab có thể trở thành mối đe dọa tiếp theo đối với hoạt động hàng hải sau khi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa và có nguy cơ cao xuất hiện cùng lúc hai điểm nghẽn hàng hải.

Một con tàu đi qua kênh đào Suez hướng về Biển Đỏ. Ảnh: Getty Images

Chịu sức ép

Ngày 22-7, Kpler cho biết niềm tin vào hoạt động tàu thuyền tại cả 2 tuyến đường biển này đang “chịu áp lực” và lưu lượng phương tiện qua lại ở 2 eo biển đã giảm mạnh gần đây.

Eo biển Hormuz, nằm ở phía Đông bán đảo Arab, trở thành tâm điểm trong nhiều tháng qua do liên tiếp xảy ra loạt vụ tấn công nhằm vào các tàu chở dầu và tàu thương mại khác trong cuộc chiến Mỹ - Iran.

Ở phía Tây bán đảo, eo biển Bab al-Mandab nằm ngoài khơi Yemen là cửa ngõ để tàu thuyền di chuyển giữa châu Âu và châu Á thông qua kênh đào Suez. Eo biển này đóng vai trò ngày càng quan trọng như một tuyến thay thế cho Hormuz, đặc biệt đối với xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.
Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz trong ngày 21-7 đã giảm 31% so với hôm trước đó, trong khi lưu lượng qua Bab al-Mandab giảm 34%. Tại vịnh Aden, nơi dẫn vào eo biển Bab al-Mandab, ít nhất 4 tàu đã quay đầu sau nhưng lời đe dọa gần đây của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen. 

Aspides, phái bộ hải quân của Liên minh châu Âu (EU) vốn được triển khai nhằm ứng phó với các cuộc tấn công của Houthi vào tàu thuyền trên Biển Đỏ, khuyến cáo các tàu thương mại có liên hệ với Israel, Mỹ hoặc Saudi Arabia tránh đi qua biển này và vịnh Aden cho đến khi mối đe dọa an ninh giảm bớt.

Theo tuyên bố hôm 22-7 của lực lượng đặc nhiệm hải quân EU, các tàu hàng bất đắc dĩ phải đi qua khu vực phía Đông vịnh Aden và Biển Đỏ cần nâng cao cảnh giác và duy trì phối hợp chặt chẽ với Trung tâm An ninh Hàng hải Ấn Độ Dương (MSCIO).

Nhà cung cấp dữ liệu Windward cho biết 5 tàu đã chuyển hướng, trong bối cảnh eo biển Bab al-Mandab hiện được coi là “khu vực rủi ro”. Các hãng tàu muốn tránh eo biển này phải chấp nhận một hành trình rất dài và tốn kém bởi phải vòng qua mũi Hảo Vọng ở ngoài khơi Nam Phi, với chi phí phát sinh khoảng 2 triệu USD/chuyến.

Đe dọa 25% nguồn cung dầu khí thế giới

Houthi ngày 22-7 tuyên bố đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào 2 tàu chở dầu Encelia và Layla của Saudi Arabia trên Biển Đỏ vì “vi phạm quyết định phong tỏa do nhóm vũ trang này ban hành”. Houthi cũng buộc “gần 10 tàu phải từ bỏ lộ trình và quay đầu”.

Houthi tuyên bố “phong tỏa” hoạt động vận tải biển của Saudi Arabia. Giới phân tích xem lệnh phong tỏa là bước đi chiến thuật của Iran để tìm kiếm đòn bẩy trong các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh.

Nhóm này trước đây cũng đã gây gián đoạn nghiêm trọng đối với thương mại toàn cầu bằng cách tấn công các tàu trên Biển Đỏ kể từ năm 2023. Các cuộc tấn công chỉ chấm dứt sau khi có thông báo về “lệnh ngừng bắn” tại Dải Gaza vào tháng 10-2025.

Eo biển Bab al-Mandab chỉ rộng khoảng 29km tại điểm hẹp nhất, khiến tàu thuyền đi và đến kênh đào Suez phải lưu thông qua hai luồng riêng biệt. Năm 2024, xấp xỉ 4,1 tỉ thùng dầu thô và các sản phẩm dầu tinh chế đi qua eo biển này, tương đương 5% tổng lượng vận chuyển toàn cầu.
Với việc eo biển Hormuz trên thực tế đã bị phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran hồi cuối tháng 2, nếu eo biển Bab al-Mandab cũng rơi vào tình trạng tương tự, khoảng 25% nguồn cung dầu khí của thế giới có thể bị chặn lại.

HẠNH NGUYÊN (Theo DPA, Al Jazeera)