HẠNH NGUYÊN (Theo CNN)

Việc Nga quyết định rút khỏi thỏa thuận mang tên Sáng kiến Ngũ cốc Biển Ðen đã làm dấy lên “những lo ngại nghiêm trọng” đối với nguồn cung lương thực toàn cầu, giữa lúc thế giới đang đối mặt cuộc khủng hoảng đói kém gia tăng.

Hàng trăm ngàn tấn lúa mì dự kiến giao đến châu Á và Trung Ðông đang lâm nguy sau khi Nga rút khỏi thỏa thuận ngũ cốc. Ảnh: AP

Hồi tháng 7, Nga và Ukraine đã ký kết Sáng kiến Ngũ cốc Biển Ðen do Liên Hiệp Quốc (LHQ) và Thổ Nhĩ Kỳ làm trung gian. Thỏa thuận nhằm đảm bảo an toàn cho các tàu chở ngũ cốc, phân bón và những lương thực xuất khẩu khác của Ukraine thông qua hành lang nhân đạo trên Biển Ðen. Văn kiện có hiệu lực trong 120 ngày và dự kiến sẽ được gia hạn vào giữa tháng này.

Tuy nhiên, Nga ngày 29-10 tuyên bố đình chỉ thực thi thỏa thuận sau khi cáo buộc Ukraine đứng sau vụ tấn công bằng các phương tiện không người nhắm vào chiến hạm tại cảng Sevasptopol trên bán đảo Crimea. Bộ Quốc phòng Nga cho rằng hành động của Kiev đe dọa các tàu thuộc Hạm đội Biển Ðen và tàu dân sự tham gia đảm bảo an ninh hành lang ngũ cốc, do vậy Mát-xcơ-va ngừng thực thi các thỏa thuận về xuất khẩu nông sản từ Ukraine “trong thời gian không xác định”.

Sau động thái của Nga, các bên còn lại trong thỏa thuận thông báo họ sẽ tiếp tục tiến hành chương trình mà không có sự giám sát của Nga. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 31-10 khẳng định Ankara quyết tâm cứu vãn thỏa thuận ngũ cốc. Tuy nhiên, Dmitry Peskov, phát ngôn viên Ðiện Kremlin, cảnh báo không có sự đảm bảo an toàn hàng hải từ Nga, thỏa thuận như thế gần như không thể thực hiện.

Tại sao thỏa thuận ngũ cốc quan trọng?

Ukraine đóng vai trò quan trọng trên thị trường lương thực toàn cầu. Theo LHQ, nước này cung cấp cho thế giới khoảng 45 triệu tấn ngũ cốc mỗi năm. Ukraine nằm trong số 5 nhà xuất khẩu lúa mạch, bắp và lúa mì hàng đầu thế giới. Ðây cũng là quốc gia xuất khẩu dầu hướng dương lớn nhất, chiếm 46% lượng xuất khẩu toàn cầu. Thông thường Ukraine xuất khẩu ¾ sản lượng ngũ cốc nước này sản xuất. Khoảng 90% trong số đó được vận chuyển bằng đường biển từ các cảng của Ukraine ở Biển Ðen.

Khi mở chiến dịch quân sự tại Ukraine hồi cuối tháng 2, Nga đã phong tỏa, ngăn cản các tàu rời cảng của Kiev. Giá lương thực lập tức bị đẩy lên cao, nạn đói trên toàn cầu cũng tăng mạnh. Tác động của chiến sự đối với thị trường lương thực toàn cầu là rất lớn, bởi Ukraine là nhà cung cấp ngũ cốc chính cho Chương trình Lương thực Thế giới (WFP). Tổ chức Nông Lương LHQ nhận định có tới 47 triệu người có thể bị đẩy vào tình trạng “mất an ninh lương thực nghiêm trọng” vì xung đột ở Ukraine.

Tuy nhiên, thỏa thuận ngũ cốc đã giúp giá các lương thực chính giảm 15% so với đỉnh điểm hồi tháng 3, gián tiếp ngăn chặn 100 triệu người rơi vào cảnh cực nghèo. Hơn 9,5 triệu tấn lương thực trị giá tổng cộng 3 tỉ USD đã rời cảng theo thỏa thuận trên kể khi có hiệu lực hồi hè. Trong đó, khoảng 30% lượng lương thực xuất khẩu tới các nước có thu nhập trung thấp và thấp.

Giá lương thực tăng

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cáo buộc Nga đang “đe dọa thế giới bằng nạn đói”, điều mà Mát-xcơ-va bác bỏ. Bộ Ngoại giao Mỹ nói việc Nga đình chỉ thực thi thỏa thuận ngũ cốc đã “gây ra tác động xấu ngay lập tức” đối với an ninh lương thực toàn cầu.

Sau khi Nga rút khỏi thỏa thuận xuất khẩu ngũ cốc, giá lúa mì giao kỳ hạn tại sàn giao dịch nông sản Chicago (Mỹ) và giá bắp đều tăng vào ngày 31-10. Cụ thể, giá lúa mì tăng 5,5% lên 8,74 USD/thùng 25 lít, trong khi giá bắp tăng 2,3% lên 6,96 USD/thùng.

Theo Shashwat Saraf, Giám đốc tình trạng khẩn cấp khu vực Ðông Phi của Ủy ban Cứu trợ Quốc tế (IRC), thỏa thuận sụp đổ sẽ “ảnh hưởng nặng nề nhất đến những nước bên bờ vực chết đói”. Lệnh phong tỏa mới sẽ đặt ra những lo ngại khủng khiếp về cuộc khủng hoảng nghèo đói đang gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt tại Ðông Phi nơi có hơn 20 triệu người đang chịu cảnh đói hoặc những quốc gia như Yemen. Gần phân nửa lượng lúa mì nhập khẩu của Yemen đến từ Nga và Ukraine, trong khi nước này hiện có trên 19 triệu người cần hỗ trợ lương thực.

Giới chức Ukraine và LHQ thông báo 12 tàu chở ngũ cốc đã rời các cảng Ukraine hôm 31-10 bất chấp động thái của Nga. Trong số này có một tàu do WFP thuê để vận chuyển 40.000 tấn ngũ cốc đến châu Phi. Theo Hãng tin Reuters, việc duy trì dòng chảy ngũ cốc xuất khẩu đã tạm thời ngăn chặn cuộc khủng hoảng lương thực mới.