Trong năm đầu nhiệm kỳ, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có nhiều bước đi củng cố quan hệ với các đối tác và đồng minh tại khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương, qua đó góp phần định hình và chuẩn bị một chiến lược mới rộng lớn và toàn diện hơn sẽ được đưa ra trong năm nay.

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken trong bài phát biểu công bố phác thảo chiến lược 5 điểm với Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tại Jakarta, Indonesia ngày 14-12-2021. Ảnh: usembassy

Ðịnh hình cục diện khu vực

Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục là ưu tiên cao trong tổng thể chính sách đối ngoại của Washington năm 2021, trong bối cảnh ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực ngày càng tăng. Hàng loạt quan chức hàng đầu của Mỹ đã công du khu vực Ðông Nam Á, gồm Phó Tổng thống Kamala Harris, Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin, Thứ trưởng Ngoại giao Wendy Sherman, trợ lý Ngoại trưởng Daniel Kritenbrink và mới nhất là Ngoại trưởng Antony Blinken. Những chuyến đi này phát đi cam kết về sự chú trọng của chính quyền Tổng thống Joe Biden đối với khu vực Ðông Nam Á, cũng như vai trò của Hiệp hội Các quốc gia Ðông Nam Á (ASEAN) trong chiến lược Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở mà Washington theo đuổi. Tại Hội nghị cấp cao trực tuyến ASEAN - Mỹ lần thứ 9 diễn ra ngày 26-10-2021, Tổng thống Biden đã cam kết nâng tầm quan hệ hai bên lên mức chưa từng có.

Ðặc biệt, dưới thời chính quyền Tổng thống Biden, Mỹ đang gia tăng sự liên kết, tích hợp sức mạnh với nhiều đồng minh, đối tác tại Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương nhằm khẳng định vai trò tại khu vực. Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy quyết tâm của Mỹ và các nước trong việc theo đuổi một chính sách tổng thể về đối ngoại, chiến lược và an ninh. Tham vọng rất lớn của Mỹ trong việc can dự vào khu vực thông qua thúc đẩy chiến lược Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương thể hiện trước hết qua nhóm Bộ tứ (gồm Mỹ, Nhật Bản, Ấn Ðộ và Úc).

Trong khi đó, sự hình thành liên minh AUKUS cuối năm ngoái giúp chính quyền ông Biden củng cố vững chắc hơn đối tác an ninh với các đồng minh lâu đời là Anh và Úc, nhằm tăng cường can dự của Mỹ tại Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. Giới chuyên gia dự đoán rất nhiều vấn đề hợp tác sẽ được AUKUS thúc đẩy trong thời gian tới như tàu ngầm hạt nhân, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, máy tính lượng tử, chuỗi cung ứng - là những vấn đề có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh của liên minh này trước các đối thủ tại khu vực.

Phác thảo chiến lược 5 điểm

Trong khuôn khổ chuyến thăm Ðông Nam Á hồi trung tuần tháng 12-2021, Ngoại trưởng Mỹ Blinken đã công bố phác thảo chiến lược 5 điểm với Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương, trong đó khẳng định đây sẽ là khu vực định hình tương lai thế giới trong thế kỷ 21. Ông tuyên bố Mỹ sẽ mở rộng quan hệ kinh tế và quân sự với các đối tác ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương nhằm đảm bảo khu vực này tránh khỏi “những hành động hung hăng, cưỡng bức và đe dọa” từ Trung Quốc.

Thứ nhất là thúc đẩy một Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, mà ở đó mọi vấn đề nảy sinh sẽ được xử lý một cách công khai, áp dụng các nguyên tắc minh bạch và công bằng. Thứ hai, Mỹ sẽ tạo dựng kết nối nội khối và vươn xa mạnh mẽ hơn. Mỹ sẽ làm sâu sắc liên minh hiệp ước với Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Thái Lan. Thứ ba, Mỹ sẽ thúc đẩy thịnh vượng dựa trên nền tảng rộng rãi. Ðầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Mỹ tại khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương đã vượt hơn 1.000 tỉ USD và Mỹ sẽ đầu tư nhiều hơn nữa để đáp ứng lời kêu gọi từ khu vực. Theo định hướng của Tổng thống Biden, Mỹ đang xây dựng Khung hợp tác kinh tế Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương toàn diện, một nền tảng theo đuổi các mục tiêu chung, trong đó có thúc đẩy thương mại, kinh tế số và công nghệ số, duy trì chuỗi cung ứng bền vững, trung hòa carbon, năng lượng sạch, phát triển hạ tầng. Thứ tư, Mỹ sẽ hỗ trợ xây dựng một Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương phục hồi bền vững. Ðại dịch COVID-19 cùng với khủng hoảng khí hậu cho thấy tính cấp thiết của nhiệm vụ này. Thứ năm, Mỹ sẽ tăng cường an ninh ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. Washington đánh giá các mối đe dọa đang biến đổi, đòi hỏi cách tiếp cận an ninh phải có sự thích ứng. l

Giới quan sát đánh giá những trụ cột trong chiến lược Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở dưới thời Tổng thống Biden thể hiện cách tiếp cận mang đậm dấu ấn của chính quyền mới, hứa hẹn sẽ mang lại những hiệu quả tích cực trong việc thúc đẩy hợp tác giữa Mỹ với các nước trong khu vực. Chiến lược này mang tính bao trùm cả về chính trị - ngoại giao, an ninh, kinh tế, y tế, biến đổi khí hậu… Ðể thực hiện, Mỹ cần có có sự hợp tác chặt chẽ của các nước trong khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương, trong đó ASEAN với vị thế ngày càng tăng trên trường quốc tế, luôn củng cố vai trò trung tâm trong việc giải quyết những vấn đề nan giải của thế giới, khu vực, sẽ là mắt xích quan trọng để thúc đẩy chiến lược này.

ÐỨC TRUNG (Tổng hợp)