HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, Financial Times)

Mỹ phải có những công cụ mới để xây dựng mạng lưới các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và cạnh tranh với Trung Quốc tại Mỹ Latinh, theo một quan chức hàng đầu trong chính quyền Tổng thống Joe Biden.

Ecuador và Trung Quốc ký FTA hồi tháng 5-2023. Ảnh: Xinhua

Phát biểu tại một hội nghị gần đây, Giám đốc phụ trách Tây bán cầu của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ Juan Gonzalez cho biết Mỹ dự định tăng cường vị thế tại khu vực Mỹ Latinh thông qua những thay đổi đối với Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (DFC), cơ quan được Washington thành lập để cung cấp tài chính phát triển cho các nước có thu nhập thấp và trung bình. “Chúng ta hiện đang nỗ lực cạnh tranh bằng những công cụ xưa cũ trong lĩnh vực mà Trung Quốc và những nước khác đang sử dụng những công cụ của tương lai. Những công cụ chúng ta đang có là chưa đủ, do vậy phải phát triển thêm để tranh đua ở lĩnh vực này”, ông Gonzalez kêu gọi, viện dẫn tốc độ xây dựng các cơ sở hạ tầng của Trung Quốc trong khu vực những năm gần đây. Ông Gonzalez còn đề nghị Mỹ tập trung vào việc thúc đẩy an ninh và sự thịnh vượng của Mỹ Latinh cũng như vùng Caribe.

Mỹ Latinh ngã sang Bắc Kinh

Trong nỗ lực mở rộng mạng lưới thương mại nước ngoài khi quan hệ với Mỹ căng thẳng, Trung Quốc đã tích cực tăng cường quan hệ kinh tế với các nước Mỹ Latinh.

Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ Latinh đã bùng nổ trong thế kỷ này khi tăng từ 12 tỉ USD năm 2000 lên 495 tỉ USD năm ngoái, biến Trung Quốc thành đối tác thương mại lớn nhất của Nam Mỹ. Bắc Kinh vài năm gần đây đã đạt được hàng loạt thỏa thuận giúp phá vỡ rào cản thương mại, thúc đẩy việc sử dụng đồng nhân dân tệ tại khu vực vốn là “sân sau” của Washington.

Chỉ 5 tháng đầu năm nay, Trung Quốc đã có thêm nhiều bước tiến nổi bật ở Mỹ Latinh, gần đây nhất là ký FTA với Ecuador. Hiệp định trên đã đưa Ecuador trở thành đối tác FTA thứ 4 của Trung Quốc ở Mỹ Latinh sau Peru, Chile và Costa Rica. Panama và Uruguay cũng có kế hoạch nối gót Ecuador. Trong khi đó, chính quyền ông Biden lại bác bỏ những thỏa thuận thương mại mới, chọc giận các nước Mỹ Latinh. Mỹ hiện có 6 FTA ký với 12 quốc gia Mỹ Latinh, nhưng việc thiếu một khuôn khổ chung đã dẫn tới những khó khăn trong thống nhất các chuỗi giá trị khu vực.

Tuy nhiên, thương mại không phải là vấn đề duy nhất. Trung Quốc còn có nhiều bạn tại Mỹ Latinh bằng cách xây dựng và cấp vốn phát triển cầu, đường và sân bay. Hơn 20 quốc gia Mỹ Latinh và Caribe đã tham gia sáng kiến “Vành đai, Con đường” (BRI) của Bắc Kinh. Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã cung cấp những khoản vay trị giá hơn 136 tỉ USD cho các chính phủ Mỹ Latinh và doanh nghiệp nhà nước kể từ năm 2005.

Nỗ lực của Washington

Trong khi Trung Quốc đều đặn đầu tư và phát triển thương mại, Mỹ tung ra hết sáng kiến này đến sáng kiến khác nhưng vẫn không gặt hái nhiều thành công. Năm 2019, chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump từng công bố sáng kiến “Tăng trưởng ở châu Mỹ” nhằm đối trọng sáng kiến BRI của Trung Quốc, nhưng chỉ thu lại kết quả khiêm tốn. Ðến tháng 6-2021, chính quyền ông Biden giới thiệu kế hoạch “Xây dựng thế giới tốt đẹp hơn”. Tuy nhiên, Tổng thống Panama Laurentino Cortizo, một đồng minh của Mỹ, hồi tháng 4 thừa nhận “cho đến nay mọi thứ diễn ra không như mong đợi”. Ông Cortizo còn nhắc nhở Mỹ nên “rõ ràng hơn trong những cam kết về hỗ trợ kinh tế”.

Hè năm ngoái, Tổng thống Biden tiếp tục đưa ra thêm một sáng kiến của Mỹ, mang tên “Khuôn khổ đối tác châu Mỹ vì sự thịnh vượng kinh tế”. Nhưng gần một năm sau, những sự đầu tư cụ thể vẫn chưa được hé lộ và Brazil cùng Argentina, 2 trong số 3 nền kinh tế hàng đầu của khu vực, không tham gia. Trở ngại nằm ở vấn đề cấp vốn khi DFC buộc phải ưu tiên cho các nước thu nhập thấp và trung bình thấp. Các ngân hàng phát triển đa phương lại có những hạn chế về việc cung cấp khoản vay cho các nước thu nhập trung bình cao và cao. Trung Quốc thì không vướng trở ngại này.