Ngày 10-12-2013, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có Công văn số 9312/NHNN-TTGSNH yêu cầu giám đốc NHNN chi nhánh các tỉnh, thành phố tăng cường thanh tra, kiểm tra các tổ chức tín dụng (TCTD) cho vay lãi suất thấp hơn lãi suất huy động.
Theo nhận định của NHNN, trong những tháng gần đây, thanh khoản của các TCTD được cải thiện đáng kể, một số TCTD đang thừa vốn và đẩy mạnh hoạt động cho vay với nhiều gói sản phẩm ưu đãi về lãi suất, thậm chí cho vay lãi suất dưới giá vốn. Điều này khiến NHNN lo ngại vì có thể tạo ra rủi ro cho chính các TCTD và có thể làm phát sinh khoản nợ xấu mới. Để chấn chỉnh tình trạng này, NHNN yêu cầu giám đốc NHNN chi nhánh các tỉnh, thành phố chỉ đạo các TCTD trên địa bàn, với tinh thần chia sẻ khó khăn với các doanh nghiệp, cần giảm mặt bằng lãi suất huy động và cho vay phù hợp với điều kiện thị trường tiền tệ và năng lực tài chính của TCTD, không cho vay với lãi suất thấp hơn chi phí huy động vốn để tránh xảy ra tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh và tiềm ẩn rủi ro cho các TCTD. Mặt khác, phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy định về lãi suất cho vay, huy động vốn của các TCTD để xử lý nghiêm các tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng bất lợi đến sự ổn định, lành mạnh của thị trường tiền tệ.
Tuần qua, một số TCTD đã công bố mức lãi suất cho vay ở mức khá thấp, thậm chí có ngân hàng công bố mức lãi suất cho vay thấp hơn trần lãi suất huy động quy định của NHNN. Điều này dấy lên lo ngại về sự cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các TCTD và có thể làm thị trường tiền tệ rối loạn. Song, một số chuyên gia tài chính, ngân hàng phân tích là thời điểm này nhiều ngân hàng đang thừa vốn và có ngân hàng tung "chiêu" để hút khách hàng với mức lãi suất hấp dẫn, thậm chí 0%, hoặc 1%-2% trong tháng đầu, nhưng những tháng tiếp theo thì ngân hàng sẽ điều chỉnh lãi suất theo chiều hướng có lợi cho ngân hàng. "Bẫy lãi suất" là từ mà nhiều doanh nghiệp và các chuyên gia nhắc đến trong thời gian gần đây khi nền kinh tế tăng trưởng chậm, thị trường đầu ra vẫn thấp điểm, các doanh nghiệp suy kiệt, nếu không tính toán kỹ rất dễ rơi vào "bẫy" lãi suất này. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp phản ánh, lãi suất mà ngân hàng chào rất thấp, đúng với kỳ vọng của doanh nghiệp, nhưng còn vay được hay không là vấn đề khác. Bởi khi đọ với các tiêu chí mà ngân hàng đưa ra thì nhiều doanh nghiệp không đáp ứng được, doanh nghiệp buộc phải vay vốn với lãi suất thương mại từ 11-13%/năm, điều này là quá sức đối với doanh nghiệp, nhất là trong tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay. Theo đại diện một doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ĐBSCL, mức lãi suất cho vay hiện nay chỉ nên ở mức 6,5%-7,5%/năm là vừa sức của doanh nghiệp, nếu cao hơn mức này, doanh nghiệp sẽ không vay vốn vì chi phí vốn cao hơn lợi nhuận.
Tại TP Cần Thơ, mặt bằng lãi suất huy động và lãi suất cho vay ổn định; lãi suất cho vay đối với 5 lĩnh vực ưu tiên hiện phổ biến từ 8% - 9%/năm; cho vay lĩnh vực sản xuất kinh doanh phổ biến từ 9% - 11,5%/năm đối với ngắn hạn, 11% - 13%/năm đối với trung, dài hạn. Tuy nhiên, các TCTD trên địa bàn đã có nhiều cố gắng, nhưng đến cuối tháng 11-2013, tín dụng tăng trưởng chỉ đạt mức 2,27% so với cuối năm 2012. Bà Phan Thị Thanh Hòa, Phó Giám đốc phụ trách NHNN chi nhánh TP Cần Thơ, thực hiện Công văn của NHNN, chi nhánh sẽ làm Công văn gửi các TCTD trên địa bàn để triển khai thực hiện; đồng thời Thanh tra của NHNN chi nhánh sẽ vào cuộc để thanh tra, kiểm tra hoạt động vay vốn của các TCTD. Theo bà Hòa, NHNN chi nhánh TP Cần Thơ, thời gian qua, chi nhánh đã tổ chức triển khai, chỉ đạo các TCTD trên địa bàn tăng cường các giải pháp huy động vốn và mở rộng tín dụng, góp phần tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường, chú trọng cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. NHNN chi nhánh sẽ tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các TCTD trong việc chấp hành các quy định của NHNN về tiền tệ, tỷ giá, lãi suất, ngoại hối, vàng, thu phí, tín dụng, phòng chống rửa tiền.
Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 121/NQ-CP ngày 10-12-2013 về phiên họp thường kỳ tháng 11-2013, theo đó yêu cầu các Bộ, cơ quan, địa phương thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả nhiệm vụ còn lại của năm 2013, phấn đấu đạt mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội năm 2013. Chính phủ cũng yêu cầu NHNN tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, phù hợp với các cân đối vĩ mô, phối hợp với chính sách tài khóa hợp lý để giúp doanh nghiệp tiếp tục ổn định sản xuất, kinh doanh, tăng cường dự trữ ngoại tế, đáp ưng kịp thời nhu cầu của doanh nghiệp; tập trung tháo gỡ khó khăn để đẩy nhanh tiến trình xử lý nợ xấu
Rõ ràng thời điểm này, để có một mức lãi suất cho vay hài hòa lợi ích giữa ngân hàng và doanh nghiệp là bài toán cần phải được phân tích, mổ xẻ để tìm đáp án đúng, vững chắc hơn.
Gia Bảo
