MAI QUYÊN (Theo Diplomat)

Nỗ lực của Mỹ củng cố quan hệ với các nền kinh tế chủ chốt ở châu Á - Thái Bình Dương bằng cách xây dựng chuỗi cung ứng không có Trung Quốc được dự báo còn nhiều thách thức, nhưng Washington không có nhiều lựa chọn nếu muốn trở lại sân chơi kinh tế nhằm chống lại cái gọi là “sự cưỡng bức kinh tế và quân sự” gia tăng của Bắc Kinh ở khu vực.

IPEF tăng cường quan hệ kinh tế của Mỹ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhưng không cho phép tiếp cận nhiều hơn với thị trường xứ cờ hoa. Ảnh: SCMP

Sáng kiến mới của Mỹ

Tính đến nay, Mỹ không có mặt trong bất kỳ khối thương mại quan trọng nào của khu vực. Ngược lại, Trung Quốc đang giành thắng lợi lớn về địa chính trị khi là nước khởi xướng Hiệp định Ðối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). RCEP là khối thương mại lớn nhất thế giới, với 15 quốc gia thành viên gồm 10 nước Hiệp hội các quốc gia Ðông Nam Á (ASEAN) và các nền kinh tế lớn ngoài ASEAN như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc cùng New Zealand. Ðây cũng là thỏa thuận thương mại đa phương đầu tiên của Trung Quốc cũng như hiệp định đầu tiên giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc mà không có sự tham gia của Mỹ, Ấn Ðộ.

Theo các nhà phân tích, Bắc Kinh thông qua RCEP đã thành công tạo ra đối trọng với những liên minh mà Mỹ đã nỗ lực xây dựng bấy lâu nay ở châu Á - Thái Bình Dương. Nhận xét của Ðại sứ Hàn Quốc tại Mỹ Lee Soo-hyuk đã cho thấy điều này: “Việc Hàn Quốc chọn đứng về phía Mỹ cách đây 70 năm không có nghĩa là phải chọn Mỹ 70 năm tiếp theo nữa”.

Trong nỗ lực cạnh tranh, Tổng thống Mỹ Joe Biden hồi tháng 10-2021 cho công bố kế hoạch chi tiết về Khuôn khổ Kinh tế Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương (IPEF). Không giống hiệp định thương mại truyền thống, IPEF được mô tả như nền tảng cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và đối tác về nhiều vấn đề kinh tế xoay quanh 4 trụ cột: thương mại công bằng và bền vững; khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng; cơ sở hạ tầng, năng lượng sạch và khử carbon; thuế và chống tham nhũng. Nước thành viên có thể chọn tham gia vào các phần của khuôn khổ.

Hoài nghi và trở ngại

Các cuộc đàm phán IPEF dự kiến bắt đầu trong những tháng tới để tìm cách thiết lập cơ sở cho sáng kiến vào năm 2023. Ngoài đồng minh thân cận như Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc, Mỹ đồng thời muốn các nước chủ chốt từ Ðông Nam Á, Nam Á và Thái Bình Dương tham gia sáng kiến này. Hiện phần lớn các nước khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương đều hoan nghênh IPEF, coi đây là biểu tượng mới về sự can dự kinh tế của Mỹ ở khu vực sau nhiều năm đứng bên lề. Tuy vậy, hoài nghi về lợi ích khi tham gia IPEF vẫn tồn tại giữa các đối tác.

Nổi cộm là việc chính phủ một số quốc gia xét thấy IPEF không đưa ra các động lực quan trọng, chẳng hạn khả năng tiếp cận thị trường Mỹ nhiều hơn. Khuôn khổ được thiết lập dựa trên lệnh hành pháp của tổng thống cũng khiến nhiều nước lo ngại sáng kiến có thể bị chính quyền tiếp theo loại bỏ. Quan trọng nữa là câu hỏi liệu những nước có quan hệ thương mại sâu sắc với Trung Quốc có sẵn sàng tham gia liên minh chống Bắc Kinh hay không.

Đòi hỏi của khu vực

Theo giới phân tích, giải quyết hàng loạt mối quan tâm trên buộc các nhà hoạch định chính sách Mỹ phải đáp ứng một số yêu cầu chính. Trước hết, Washington phải minh bạch cơ cấu, hình thức, chức năng cũng như cách thức đàm phán IPEF. Ðối với mong muốn xây dựng IPEF như một kiến trúc bao trùm, thành công của sáng kiến sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ có thể thu hút những nước đang phát triển cùng những nền kinh tế lớn và tiềm năng như Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Ấn Ðộ hay không.

Bên cạnh đó, IPEF bị đánh giá là một đề xuất với ít ưu đãi từ Mỹ nhưng nhiều yêu cầu hơn (tiêu chuẩn lao động, môi trường và hàng loạt tiêu chuẩn cao khác) cũng làm giảm khả năng thu hút của khuôn khổ này, đặc biệt khi so sánh với những giải pháp thay thế mới như RCEP hay Sáng kiến ​​“Vành đai, Con đường (BRI)” do Trung Quốc dẫn đầu. Ngoài xử lý mối quan ngại đã nêu, các chuyên gia cho rằng giới chức ở Washington cần có những đảm bảo cụ thể để trấn an khu vực về sự hỗ trợ lâu dài của Nhà Trắng đối với IPEF trước biến động chính trị trong nước.

Nhìn chung, tiến trình xây dựng IPEF có thể mất nhiều thời gian với nhiều thách thức cần xử lý. Nhưng Mỹ có những lợi ích sâu sắc ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương và IPEF sẽ giúp tăng cường sự hiện diện của nước này ở khu vực, tạo đòn bẩy trong cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.