Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp và công nghiệp UAV có nhiều dư địa phát triển, gắn với nhu cầu ngày càng lớn trong các lĩnh vực sản xuất, nông nghiệp, logistics, xây dựng, quản lý hạ tầng và đô thị.

Các mẫu UAV lưỡng dụng thuộc dòng H-X do Việt Nam nghiên cứu, phát triển được đưa vào diễn tập cùng hệ thống nhận diện, giám sát và tác chiến trên không gian tầm thấp. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có lĩnh vực phương tiện bay không người lái (UAV).

Đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ, hình thành chuỗi cung ứng và mở rộng các ứng dụng UAV trong nhiều lĩnh vực kinh tế-xã hội.

Các mô hình kinh doanh mới

Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, robot, cảm biến, vật liệu mới, công nghệ định vị, viễn thông và điện toán đang tạo nền tảng cho những bước tiến mạnh mẽ của UAV.

Từ chỗ chủ yếu phục vụ các nhiệm vụ chuyên biệt, UAV ngày càng được tích hợp vào nhiều hoạt động sản xuất và dịch vụ, với cấu trúc công nghệ bao gồm phần cứng, phần mềm điều khiển, chip bán dẫn, cảm biến, kết nối dữ liệu và các nền tảng quản lý vận hành. Quá trình này mở rộng dư địa cho doanh nghiệp tham gia vào nhiều khâu của chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất linh kiện đến phát triển giải pháp và dịch vụ chuyên ngành.

(Nguồn: FPT)

Cùng với sự phát triển của UAV, kinh tế tầm thấp đang được định hình như một không gian kinh tế mới, bao quát hệ sinh thái công nghệ, hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ hoạt động trong không gian tầm thấp. Phạm vi ứng dụng trải rộng từ logistics, nông nghiệp chính xác, khảo sát-lập bản đồ, kiểm tra hạ tầng, giám sát môi trường, cứu hộ-cứu nạn đến các dịch vụ đô thị thông minh. Sự hình thành của lĩnh vực này không chỉ tạo thêm thị trường cho UAV mà còn thúc đẩy liên kết giữa nhiều ngành công nghệ, qua đó mở ra các mô hình kinh doanh mới và đóng góp vào phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao.

Đối với Việt Nam, kinh tế tầm thấp và công nghiệp UAV có nhiều dư địa phát triển, gắn với nhu cầu ngày càng lớn trong các lĩnh vực như sản xuất, nông nghiệp, logistics, xây dựng, quản lý hạ tầng và đô thị.

Bên cạnh thị trường ứng dụng tiềm năng, Việt Nam còn có lợi thế về nguồn nhân lực kỹ thuật, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và startup năng động, cùng khả năng tiếp cận nhanh các công nghệ mới. Trên cơ sở xây dựng được môi trường thử nghiệm, khung quản lý, hạ tầng và chuỗi cung ứng phù hợp, Việt Nam có cơ hội từng bước phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và cung cấp các giải pháp UAV, qua đó nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và quốc tế.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tầm thấp và Công nghiệp UAV Việt Nam 2026 diễn ra ngày 9/9. (Ảnh: NIC/Vietnam+)

Tại Diễn đàn Kinh tế tầm thấp và Công nghiệp UAV Việt Nam 2026 diễn ra ngày 9/9, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, đã nhấn mạnh cơ hội với Việt Nam không chỉ nằm ở việc mở rộng ứng dụng UAV mà quan trọng hơn là từng bước xây dựng năng lực công nghiệp, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. UAV cũng là lĩnh vực có sự giao thoa mạnh với nhiều công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, cảm biến, dữ liệu và tự động hóa.

Chia sẻ về định hướng phát triển kinh tế tầm thấp thực tế tại địa phương, bà Huỳnh Thị Hồng Nhung, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, cho rằng vai trò của địa phương sẽ như một không gian thử nghiệm thực tế để các công nghệ mới được kiểm chứng trước khi mở rộng quy mô.

Kinh nghiệm của Tây Ninh là làm rõ chiến lược khai thác tiềm năng địa phương, hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng hạ tầng thử nghiệm và phát triển hệ sinh thái ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV). Hiện nay, Tây Ninh hướng tới việc ứng dụng công nghệ không người lái vào các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp thông minh, công nghiệp, quản lý đô thị, logistics và du lịch.

Bên cạnh đó, bà Nhung cho biết việc chủ động quy hoạch hạ tầng bay tầm thấp và quy định thử nghiệm sẽ giúp địa phương thu hút các nguồn lực đầu tư, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp UAV hoàn chỉnh, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế số của tỉnh trong thời gian tới.

Làm chủ chuỗi cung ứng

Theo các chuyên gia, các công nghệ chiến lược đang định hình lại thế giới. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, các công nghệ chiến lược đóng vai trò trụ cột, thúc đẩy sự thay đổi sâu sắc toàn diện trên quy mô toàn cầu qua ba trục tác động chính. Đó là thay đổi sản xuất và vận hành, tạo ra mô hình kinh doanh mới và tái định hình chuỗi giá trị.

Ở góc độ phát triển công nghiệp trong nước, ông Tạ Ngọc Thanh, đại diện Mạng lưới Hàng không Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam, nhấn mạnh cách tiếp cận đồng phát triển và xây dựng chuỗi cung ứng cho các hệ thống thiết bị không người lái Việt Nam. Thay vì một doanh nghiệp tự phát triển toàn bộ sản phẩm, mô hình hướng tới liên kết năng lực giữa doanh nghiệp, viện trường và các đối tác công nghệ để từng bước làm chủ các cấu phần quan trọng trong chuỗi giá trị.

Việt Nam đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng UAV trong nhiều lĩnh vực, góp phần thúc đẩy kinh tế số và công nghiệp công nghệ cao. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Thông điệp được ông Thanh đưa ra: "Làm chủ không phải là tự sản xuất mọi linh kiện, mà là nắm quyền quyết định và kiểm soát toàn bộ hệ thống." Theo ông, năng lực thực sự của ngành UAV được đo bằng khả năng cung ứng lặp lại đạt chất lượng, thay vì số lượng mẫu thử nghiệm thành công.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Thanh đề xuất lộ trình nội địa hóa theo 3 giai đoạn. Cụ thể, giai đoạn đầu (giá trị sớm) tập trung vào thế mạnh tích hợp hệ thống, phát triển phần mềm, ứng dụng AI và dịch vụ vận hành để nhanh chóng có đơn hàng. Kế đến là giai đoạn trung hạn sẽ tự chủ sản xuất các cấu phần dễ tiếp cận như khung thân, camera, trạm điều khiển, mô-đun truyền dữ liệu. Ba là giai đoạn dài hạn, đầu tư chiều sâu vào công nghệ lõi như pin, động cơ chuyên dụng, cảm biến hàng không và hệ thống tự hành.

Về cơ chế vận hành, ông Thanh nhấn mạnh mô hình "Một đầu mối chịu trách nhiệm." Ông phân tích dù liên kết nhiều đơn vị (doanh nghiệp sản xuất, viện nghiên cứu, trường đại học), sản phẩm cuối cùng phải do một doanh nghiệp hệ thống chịu trách nhiệm toàn diện từ thiết kế, tích hợp đến kiểm chứng và bảo trì. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hạ tầng thử nghiệm dùng chung, chuẩn hóa quy trình đo kiểm và đào tạo nhân lực có chứng chỉ chuyên môn là những điều kiện then chốt giúp ngành công nghiệp UAV Việt Nam bứt phá, chuyển từ bán thiết bị đơn lẻ sang cung cấp giải pháp trọn gói.

Theo các chuyên gia, các công nghệ chiến lược đang định hình lại thế giới. (Ảnh: NIC/Vietnam+)

Ở góc độ công nghệ và an ninh, Đại tá Lê Hải Triều, Viện trưởng Viện Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ, Cục Công nghiệp An ninh, Bộ Công an, nhấn mạnh Việt Nam không nhất thiết phải sản xuất 100% linh kiện nhưng bắt buộc phải làm chủ các công nghệ cốt lõi, bao gồm phần mềm điều khiển & AI, hệ thống định vị độc lập, cùng khả năng tự chủ bảo trì, nâng cấp.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông đề xuất chiến lược phát triển dựa trên 4 trụ cột, hoàn thiện khung pháp lý quản lý phương tiện bay; Đẩy mạnh R&D tại các cơ sở quốc phòng-an ninh; Đào tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao; Cuối cùng là tìm kiếm, phát triển tài năng trẻ qua các cuộc thi sáng tạo. Theo ông, tự chủ công nghệ UAV-AI chính là chìa khóa then chốt để bảo vệ không gian chiến lược và đảm bảo an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, ông Võ Xuân Hoài cho biết Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia xác định UAV là một lĩnh vực có tiềm năng phát triển thành ngành công nghiệp công nghệ cao mới tại Việt Nam. Một trong những sáng kiến nổi bật được NIC triển khai là Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia UAV Việt Nam (UAVS Việt Nam), định hướng trở thành cộng đồng kết nối các chuyên gia, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực UAV ở Việt Nam và trên thế giới. Hiện, NIC cũng đang phối hợp với Chính phủ Nhật Bản và Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc triển khai Không gian Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Nhật Bản, dự kiến đi vào hoạt động trong năm 2026, nhằm kết nối nguồn lực công nghệ, chuyên gia và doanh nghiệp hai nước.

Theo Vietnam+