Khi phiến quân Houthi tiếp tục tấn công hoạt động vận chuyển thương mại ở Biển Đỏ, cuộc khủng hoảng nghiêm trọng này đang đặt ra thử thách cho tham vọng của Trung Quốc trở thành nhà trung gian quyền lực mới tại Trung Đông.

Phiến quân Houthi bao vây tàu Galaxy Leader trên Biển Đỏ. Ảnh: Reuters

Nhóm Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen bắt đầu bắn tên lửa và máy bay không người lái vào các tàu ở Biển Đỏ từ giữa tháng 11-2023, nói là thể hiện tình đoàn kết với người Palestine ở Dải Gaza. Nhưng nhiều tàu không có liên hệ với Israel đã trở thành mục tiêu. Các cuộc tấn công vào một trong những tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới đã đảo lộn hoạt động thương mại toàn cầu và làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột rộng lớn hơn trong khu vực gần 4 tháng sau khi xảy ra chiến sự Israel - Hamas.

Cho đến nay, phản ứng công khai của Trung Quốc đối với cuộc khủng hoảng trên Biển Đỏ chỉ giới hạn ở việc kêu gọi chấm dứt hành động tấn công vào tàu dân sự và ngầm chỉ trích các hoạt động quân sự do Mỹ dẫn đầu chống lại Houthi.

Kể từ khi xung đột Gaza nổ ra, Trung Quốc đã tìm cách thể hiện mình là quốc gia bảo vệ Nam bán cầu và là quốc gia thay thế quyền lực của Mỹ bằng cách lên tiếng ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của người Palestine và phê phán Mỹ, Israel về tình hình khủng hoảng nhân đạo ở Gaza. “Trung Quốc không mặn mà tham gia liên minh phương Tây do Mỹ dẫn dắt, bởi hành động như thế sẽ củng cố vai trò lãnh đạo của Washington và làm suy yếu vị thế của Bắc Kinh trong khu vực”, Mordechai Chaziza, giảng viên cấp cao tại Đại học Học thuật Ashkelon (Israel), nói với Đài CNN. Chaziza cho rằng phản ứng thận trọng hoặc do dự của Trung Quốc đã phủ bóng đen lên tham vọng trở thành một cường quốc toàn cầu có trách nhiệm của nước này.

Theo một quan chức cấp cao của Nhà Trắng, trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại thủ đô Bangkok (Thái Lan) cuối tuần qua, Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã hối thúc Bắc Kinh sử dụng “đòn bẩy đáng kể với Iran” để ngăn chặn các cuộc tấn công trên Biển Đỏ. Trước đó, hãng Reuters dẫn các nguồn tin của Iran tiết lộ rằng trong nhiều cuộc họp gần đây, các quan chức Trung Quốc đã đề nghị những người đồng cấp Iran giúp kiềm chế lực lượng Houthi, nếu không sẽ có nguy cơ gây tổn hại đến quan hệ kinh doanh với Bắc Kinh.

Năm ngoái, Trung Quốc đã đóng vai trò trung gian giúp bình thường hóa quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia, chấm dứt nhiều năm thù địch. Tuy nhiên, chặn đứng các đòn tập kích của Houthi trên Biển Đỏ có thể là nhiệm vụ khó khăn hơn đối với Bắc Kinh. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Iran trong thập niên qua và mua 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran. Nhưng điều đó có thể được chuyển thành ảnh hưởng đến mức nào sẽ là một phép thử đối với vốn chính trị của Bắc Kinh.

Rủi ro từ khủng hoảng trên Biển Đỏ là rất cao đối với Trung Quốc, quốc gia thương mại lớn nhất thế giới. Hầu hết hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Âu được vận chuyển qua tuyến đường biển chiến lược này, trong khi hàng trăm triệu tấn dầu và khoáng sản vận chuyển bằng đường thủy để đến các cảng Trung Quốc mỗi năm. Điều này cũng đặt ra thách thức ngoại giao đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, người trong những năm gần đây tuyên bố sẽ “đóng góp trí tuệ của Trung Quốc để thúc đẩy hòa bình và yên bình ở Trung Đông” như một phần trong sáng kiến ​​của ông nhằm đề ra một giải pháp thay thế cho trật tự an ninh do phương Tây đi đầu.

Trung Quốc đã bỏ ra số tiền không nhỏ để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ Sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)” kết nối giao thương Á - Âu. Trong khi Trung Quốc chủ trương không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước và trung lập trong những vùng xung đột trên thế giới, giới phân tích cho rằng chủ trương này đang khiến Bắc Kinh lúng túng, khi các thành viên BRI tìm kiếm hỗ trợ từ nước này để ứng phó thách thức an ninh tại Biển Đỏ.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)