Những năm qua, diện tích trồng sầu riêng tại TP Cần Thơ và nhiều tỉnh ĐBSCL liên tục tăng, mang lại thu nhập cao cho người dân. Tuy nhiên, sự tăng trưởng mạnh về diện tích và sản lượng gây áp lực lớn, khiến giá bán sụt giảm. Để mở rộng thị trường và xuất khẩu thuận lợi với giá cao hơn, người trồng cần nâng cao chất lượng trái sầu riêng, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn của nước nhập khẩu.

Sầu riêng trồng theo tiêu chuẩn VietGAP tại Tổ hợp tác làm vườn 30/4 ở TP Cần Thơ.

Mùa thu hoạch năm nay giá sầu riêng tại ĐBSCL chạm đáy trong nhiều năm qua. Sầu riêng Ri 6 bán tại vườn giá chỉ còn 20.000-24.000 đồng/kg, sầu riêng Monthong từ 40.000-45.000 đồng/kg, giảm hơn một nửa so với đầu năm.

Theo các doanh nghiệp và tiểu thương, nguyên nhân sầu riêng giảm giá mạnh là do diện tích tăng nóng và chất lượng chưa đạt chuẩn xuất khẩu. Sầu riêng chủ yếu được tiêu thụ tươi trong nước và khó tiếp cận các kênh siêu thị hiện đại nên nguồn cung nhanh chóng vượt nhu cầu. Trong khi đó, Trung Quốc - thị trường xuất khẩu chủ lực của trái sầu riêng, ngày càng siết chặt kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dư lượng chất cấm. Thực tế này đòi hỏi nông dân phải ngừng chạy theo sản lượng, tập trung "chuẩn hóa sản xuất" theo các tiêu chuẩn an toàn. Đây là con đường duy nhất để đưa trái sầu riêng vào các kênh phân phối hiện đại và mở rộng xuất khẩu, nhằm ổn định đầu ra và nâng cao thu nhập cho nhà vườn.

Cần Thơ hiện có hơn 14.400ha trồng sầu riêng, sản lượng trái ước đạt gần 150.000 tấn/năm. Với sự hỗ trợ của các ngành, cơ quan chức năng, nhiều nông dân ở TP Cần Thơ đã chuẩn hóa sản xuất, hình thành các vùng trồng sầu riêng có mã số vùng trồng, đạt chuẩn VietGAP và các tiêu chuẩn, chất lượng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã vườn cây ăn trái Trường Khương A, xã Trường Long, cho biết: “Hợp tác xã có 45 thành viên, có 30/45,5ha trồng sầu riêng trên tổng diện tích canh tác cây ăn trái. Thời gian qua, hợp tác xã nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn cho sản phẩm, hạ giá thành sản xuất nhờ được tập huấn, hướng dẫn áp dụng tiến bộ kỹ thuật và các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt. Hợp tác xã cũng được hướng dẫn xây dựng mã số vùng trồng và hỗ trợ kết nối với các doanh nghiệp xuất khẩu để ổn định đầu ra”.

Theo ông Phan Thiện Khanh, tổ viên của Tổ hợp tác làm vườn 30/4 ở xã Trường Thành, được sự hỗ trợ của ngành chức năng, nông dân tổ hợp tác đã trồng 20ha sầu riêng đạt theo tiêu chuẩn VietGAP gắn với áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) giúp đảm bảo chất lượng, an toàn sản phẩm. Nhờ vậy thuận lợi hơn trong kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ và bán được sản phẩm giá cao hơn so với bán cho thương lái. Nông dân tổ hợp tác tiếp tục xây dựng mã số vùng trồng, hướng tới thị trường xuất khẩu và định hướng thành lập hợp tác xã.

Hiện nay, tại Cần Thơ vẫn còn nhiều diện tích trồng sầu riêng chưa có mã số vùng trồng, nhất là các diện tích mới trồng mới. Nhiều nông dân chưa nắm vững kỹ thuật và quy trình canh tác để cây sầu riêng cho năng suất, chất lượng trái tốt và đạt chuẩn xuất khẩu. Trước thực tế này, ngành chức năng TP Cần Thơ tiếp tục đẩy mạnh tập huấn, hướng dẫn nông dân áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và xây dựng mô hình sản xuất hiệu quả. Đồng thời, hỗ trợ kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp để tăng cường liên kết chuỗi, tạo sự gắn kết chặt giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết: “Đến nay, Cần Thơ đã có 136 mã số vùng trồng sầu riêng với gần 3.000ha, cùng nhiều cơ sở đóng gói được cấp mã số; nhiều doanh nghiệp tham gia liên kết tiêu thụ và xuất khẩu. Những kết quả này cho thấy khi nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng đồng hành thì giá trị của trái sầu riêng cũng như nông sản ngày càng được nâng lên. Tuy nhiên, giấy chứng nhận VietGAP hay mã số vùng trồng không phải là đích đến, mà là trách nhiệm để chúng ta giữ vững chất lượng và uy tín của vùng trồng…”.

Thực tiễn cho thấy, thị trường đang thay đổi rất nhanh và đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Nếu trước đây chỉ cần sản xuất nhiều thì nay phải sản xuất đúng quy trình, đúng tiêu chuẩn và đúng yêu cầu của thị trường.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và liên kết sản xuất đã trở thành những điều kiện bắt buộc để nâng cao sức cạnh tranh của sầu riêng và các loại nông sản khác.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG