Kẹt trong cuộc tranh giành ảnh hưởng kinh tế giữa Trung Quốc và Nhật Bản, nhưng Indonesia được cho có thể trở thành bên chiến thắng.

Quan hệ hữu nghị giữa Trung Quốc và Indonesia ngày càng khắng khít. Hợp tác về giáo dục, truyền thông hay đầu tư và cơ sở hạ tầng đều ở mức độ cao. Nhiều dự án cơ sở hạ tầng đang được xúc tiến và đây là một phần trong Sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Bắc Kinh. Những dự án này bao gồm khu công nghiệp Sei Mangkei, dự án phát triển nhà máy thủy điện trên sông Kayan ở Bắc Kalimantan, vùng đặc quyền kinh tế ở Bitung và đảo Kura-Kura tại Bali. Ngoài ra, Trung Quốc còn thúc đẩy các chương trình trao đổi văn hóa và giáo dục, chẳng hạn như diễn đàn văn hóa được thiết lập hồi đầu năm nay. Hồi tháng 4, Jakarta đã ký kết 23 thỏa thuận hợp tác liên quan đến “Vành đai, Con đường” với Bắc Kinh.

Triển lãm xe lửa cao tốc quốc tế tại Jakarta. Ảnh: AFP

Song song đó, quan hệ Nhật Bản và Indonesia cũng đang cải thiện rõ rệt. Đầu tư của Nhật Bản vào Indonesia đã tăng đến mức biến quốc gia Đông Bắc Á thành một trong những nhà đầu tư quan trọng nhất tại xứ vạn đảo. Trong khi đó, Indonesia cũng là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Theo Ủy ban Hợp tác Đầu tư Indonesia, Nhật Bản đã bơm 4,9 tỉ USD vào Indonesia trong năm 2018, qua đó trở thành nhà đầu tư lớn thứ hai ở Indonesia. Quốc gia đầu tư lớn nhất tại Indonesia là Singapore, với 9,2 tỉ USD (chiếm 39,4% tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Indonesia) và Trung Quốc xếp thứ ba với 2,4 tỉ USD. Tổng vốn đầu tư của Trung Quốc và Nhật Bản vào Indonesia đã tăng từ 886 triệu USD hồi năm 2010 lên 7,3 tỉ USD trong năm ngoái.

Đối thủ đường sắt và địa chiến lược

Các cuộc chiến đấu thầu phát triển hai dự án đường sắt ở Indonesia gần đây (nối Bandung với thủ đô Jakarta và Jakarta với Surabaya) càng cho thấy cách mà quốc gia Đông Nam Á này hưởng lợi nhiều trong cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu châu Á. Trong đó, việc mở thầu xây tuyến đường sắt cao tốc nối Jakarta với thành phố Bandung, dài 142km, trị giá 6 tỉ USD bắt đầu hồi năm 2015.

Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) ban đầu tự tin sẽ trúng thầu cao tốc này nhưng cuối cùng thất bại trước KCIC - tập đoàn liên doanh giữa các công ty quốc doanh Indonesia và Tập đoàn xây dựng đường sắt Trung Quốc. Jakarta sau đó giải thích rằng phía Trung Quốc đã không đòi hỏi Chính phủ Indonesia bảo đảm tiền vay như Nhật Bản yêu cầu. Tuy nhiên, nhằm xoa dịu cơn giận của Nhật Bản, Jakarta trao cho Tokyo hợp đồng xây dựng tuyến đường sắt Jakarta - Surabaya dài 720km và còn đề xuất thỏa thuận hạn chế sự tham gia của bất cứ đối tác nào ngoài các công ty Indonesia và Nhật Bản. Đề xuất không khác gì “gáo nước lạnh” dội vào nỗ lực tham gia đấu thầu của Trung Quốc. Thỏa thuận xây tuyến đường sắt trên được Nhật và Indonesia ký kết hôm 24-9 vừa qua, sau hai năm đàm phán. Dự án dự kiến khởi công trong năm tới và hoàn thành vào năm 2025. Khi đó, thời gian đi lại giữa Jakarta - Surabaya sẽ được rút ngắn xuống còn 5 tiếng rưỡi đồng hồ, thay vì 9 tiếng như hiện nay. Phía Nhật Bản cung cấp khoản vốn vay trị giá 6,3 tỉ USD để phát triển dự án này.

Quan hệ của Indonesia với Trung Quốc và Nhật Bản đang nở rộ cùng một lúc không phải trùng hợp. Thật ra, Trung Quốc và Nhật Bản đang xem quốc gia Đông Nam Á gần 270 triệu dân là “chiến trường” quyết định thắng thua trong cuộc tranh giành không khoan nhượng giữa hai nước. Bắc Kinh chú trọng phát triển cơ sở hạ tầng thông qua Sáng kiến “Vành đai, Con đường”, điều này phù hợp với các chiến lược kinh tế chủ chốt của Jakarta. Trong khi đó, Tokyo muốn làm đối trọng với sáng kiến trên và duy trì ảnh hưởng tại khu vực Đông Nam Á thông qua khái niệm địa chiến lược “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở”.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP, Future Directions)