Cựu lãnh đạo Maldives giai đoạn 2008-2012 Mohamed Nasheed và hiện là cố vấn cao cấp cho tân Tổng thống Mohamed Ibrahim Solih cho biết vài ngày sau khi Solih đắc cử, đại sứ Trung Quốc Zhang Lizhong đã trực tiếp trao cho ông này “món quà không mong đợi”. Đó là hóa đơn nợ 3,2 tỉ USD. Với dân số 400.000 người, vị chi mỗi cư dân quốc đảo Ấn Độ Dương xinh đẹp gánh khoản nợ 8.000 USD từ Trung Quốc. Số tiền đó cũng tương đương 90% GDP của Maldives. Theo ông Nasheed, số tiền nợ Trung Quốc được thể hiện bằng giấy trắng mực đen hẳn hoi chứ không phải là nói miệng.

Cử chỉ thân mật giữa Thủ tướng Ấn Độ Modi (phải) và tân Tổng thống Maldives Solih.

Tuy nhiên, đại sứ Zhang vừa lên tiếng bác bỏ thông tin trên, khẳng định con số thực tế chỉ là 1,5 tỉ USD. Cụ thể, theo nhà ngoại giao này, Maldives vay Trung Quốc 600 triệu USD để xây chiếc cầu bắc ngang qua biển nối thủ đô Male với phi trường, mở rộng phi trường và xây các tòa nhà chung cư ven biển. 900 triệu USD còn lại là khoản vay thương mại của các doanh nghiệp nhà nước để thực hiện các dự án năng lượng, nhà ở… Nhưng theo một số nguồn tin, chỉ riêng việc xây Cầu Hữu nghị Trung Quốc- Maldives đã ngốn tới 400 triệu USD và mở rộng sân bay là 830 triệu USD. Thế nên chính phủ non trẻ của Tổng thống Solih đến giờ chỉ biết họ nợ Trung Quốc rất nhiều chứ không rõ con số cụ thể là bao nhiêu.

Dưới thời người tiền nhiệm thân Bắc Kinh Abdulla Yameen, Maldives ký thỏa thuận thương mại tự do (FTA), cho Trung Quốc thuê đảo làm du lịch và mạnh tay vay tiền nước này để ào ạt phát triển cơ sở hạ tầng. Tân Tổng thống Solih than rằng ông nhậm chức trong bối cảnh tình hình tài chính bấp bênh, đồng thời cảnh báo ngân sách đã bị đục khoét trong thời kỳ bùng nổ xây dựng bằng vốn vay Trung Quốc. Hiện đã có những kêu gọi điều tra việc bằng cách nào mà nhiều dự án được trao cho các doanh nghiệp Trung Quốc.

Khi ông Yameen tại nhiệm, quan hệ với Ấn Độ cũng xấu đi rõ rệt, trong đó có việc Maldives hạn chế cấp visa lao động cho người Ấn, thậm chí trục xuất họ và các nhà đầu tư. Thế nên khi tân lãnh đạo Solih phát đi tín hiệu có thể điều chỉnh quan hệ với Bắc Kinh, New Delhi lập tức chớp thời cơ. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi là quan chức nước ngoài cao cấp nhất có mặt tại lễ nhậm chức của ông Solih hôm 17-11 và cam kết sẽ giúp Maldives trong mọi khả năng có thể. Đáp lại, Tổng thống Solih làm New Delhi “nức lòng” khi tuyên bố chính phủ của ông sẽ theo đuổi chính sách ngoại giao “Ấn Độ trên hết”. Những biểu hiện thực tế đầu tiên của mối quan hệ mới là hải quân hai nước sẽ bắt đầu cuộc tập trận chung vào hôm nay 26-11, trong khi Maldives xem xét rút khỏi FTA với Trung Quốc vì cho rằng nó chỉ làm lợi cho một phía.

Việc các cường quốc khu vực ra sức “o bế” Maldives cũng dễ hiểu bởi tuy nhỏ bé (diện tích 298km2) nhưng quốc gia này có vị trí đắc địa nhờ nằm dọc theo tuyến đường biển nhộn nhịp dẫn tới Trung Đông. Maldives là thành phần quan trọng trong chiến lược duy trì ảnh hưởng truyền thống của New Delhi trên Ấn Độ Dương trước sự cạnh tranh khốc liệt từ Bắc Kinh. Trong khi đó, đối với Trung Quốc, nếu thiết lập được một căn cứ quân sự ở Maldives sẽ củng cố “chuỗi ngọc trai” phong tỏa Ấn Độ.

QUỐC KHÁNH