Sự phát triển rất nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt giáo dục đại học trước những yêu cầu về tái cấu trúc chương trình đào tạo; đổi mới phương pháp dạy - học; nghiên cứu khoa học và quản trị nhà trường. Trong bối cảnh đó, các cơ sở giáo dục đại học bên cạnh chủ động nâng cao năng lực cho cả người dạy và người học, cần đổi mới cách thức ứng dụng công nghệ theo hướng hiệu quả, an toàn, có trách nhiệm.

Sinh viên Khoa Công nghệ thông tin, Trường đại học Thăng Long học tập tại Al Lab ở Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia cơ sở Hòa Lạc. (Ảnh: MINH NGỌC)

Cần nhanh chóng đổi mới, cập nhật chuẩn đầu ra

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng, Trưởng ban Đào tạo, Đại học Bách khoa Hà Nội, trước tiên, cần đổi mới các chương trình đào tạo theo định hướng liên ngành, tích hợp các nội dung liên quan AI vào chương trình đào tạo. Bên cạnh kiến thức chuyên sâu, thị trường lao động hiện nay yêu cầu cao về kiến thức liên ngành, kỹ năng số và AI, ở các mức độ khác nhau. Vì vậy, các cơ sở giáo dục đại học cần nhanh chóng đổi mới, cập nhật chuẩn đầu ra, chương trình học tập để cung cấp đầy đủ kiến thức, kỹ năng về AI cho người học.

Cùng với đổi mới chương trình, việc ứng dụng công nghệ giáo dục và AI trong dạy-học cần gắn với đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ dạy - ghi nhớ sang dạy-khám phá-sáng tạo. Sự chuyển đổi này đòi hỏi thay đổi từ cách tiếp cận truyền thống sang lấy người học làm trung tâm, khuyến khích sinh viên chủ động tìm hiểu, tư duy phản biện và phát triển ý tưởng sáng tạo. Tại Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 80% số giảng viên đã được đào tạo AI căn bản, hướng tới nâng cao năng lực số và AI, ứng dụng hiệu quả AI trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Quản trị thông tin (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn), các trường đại học cần chủ động xây dựng khung quản trị và năng lực sử dụng AI trong nghiên cứu khoa học, thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát hay phát hiện sử dụng AI. Trước hết, các trường cần ban hành hướng dẫn sử dụng AI trong nghiên cứu và công bố khoa học; quy định rõ những hoạt động được phép, phải công khai và không được phép sử dụng AI. Cần xây dựng hệ thống, nền tảng AI an toàn, bảo đảm chủ quyền dữ liệu; đào tạo năng lực AI cho giảng viên, nghiên cứu viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh; phát triển kho dữ liệu nghiên cứu và nguồn học liệu tiếng Việt có kiểm soát.

Cơ sở để các trường từng bước đổi mới quản trị

Tiến sĩ Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, AI không chỉ hình thành một lĩnh vực đào tạo mới mà còn tác động trực tiếp đến nội dung chương trình, chuẩn đầu ra, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và yêu cầu năng lực nghề nghiệp của người học. Trong bối cảnh đó, việc tích hợp AI vào giáo dục đại học không nên được hiểu đơn thuần là bổ sung một số học phần, mà cần được tiếp cận như một quá trình tái thiết kế chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực AI cho tất cả sinh viên, đồng thời tích hợp AI theo đặc thù từng ngành và đào tạo chuyên sâu cho các lĩnh vực công nghệ.

Tại Việt Nam, yêu cầu tích hợp AI vào giáo dục đại học đang ngày càng cấp thiết, không chỉ dưới tác động của sự thay đổi công nghệ và thị trường lao động mà còn trong bối cảnh hệ thống pháp luật và chính sách quốc gia đang từng bước hình thành khung quản trị mới cho AI, chuyển đổi số và giáo dục đại học.

Thông tư số 54/2026/TTBGDĐT quy định về chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học được ban hành trong bối cảnh yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo ngày càng gắn chặt với năng lực số, trí tuệ nhân tạo và nhu cầu của thị trường lao động. Đây là một chuyển dịch quan trọng về chính sách, tạo cơ sở để các cơ sở giáo dục đại học xem xét lại chương trình đào tạo theo hướng tăng cường khả năng thích ứng của người học trước những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và nghề nghiệp.

Theo đó, tích hợp AI vào chương trình đào tạo cần được xem xét trong mối liên hệ giữa chuẩn đầu ra, nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá, năng lực giảng viên và điều kiện bảo đảm chất lượng. Cùng với trang bị năng lực sử dụng và làm việc với AI cho sinh viên, các trường cũng cần bảo đảm các nguyên tắc về đạo đức, minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của người học.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, tái cấu trúc chương trình đào tạo là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Các chương trình cần được thiết kế theo hướng rộng mở, nâng cao khả năng thích ứng của người học với thị trường lao động. Người học có thể lựa chọn ngành học theo năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp, song dù học ở lĩnh vực nào cũng cần được trang bị năng lực công nghệ. AI đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức đào tạo và yêu cầu về nguồn nhân lực, vì vậy AI không nên chỉ được giảng dạy như một môn học riêng mà cần được tích hợp vào từng ngành, từng chương trình đào tạo.

Về phương pháp dạy và học, đồng chí Lê Quân cho rằng, vấn đề không phải là hạn chế hay cấm sử dụng AI trong lớp học mà là thay đổi cách thức tổ chức dạy học. Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo những con người biết sử dụng và làm chủ công nghệ, có tư duy giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo, thay vì chỉ khai thác AI để tìm kiếm câu trả lời.

Bên cạnh đó, AI đang tạo ra những thay đổi lớn trong xây dựng học liệu, thiết kế bài giảng và tổ chức các hoạt động học tập. Điều này đòi hỏi giảng viên phải chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực người học, thiết kế các hoạt động học tập gắn với chuẩn đầu ra của môn học và chương trình đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ nghiên cứu xây dựng các chỉ số đánh giá mức độ ứng dụng AI tại các cơ sở giáo dục đại học. Đây sẽ là cơ sở để các trường từng bước đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí gián tiếp và tạo thêm nguồn lực phát triển nhà trường.

Quỳnh Nguyễn (Báo Nhân dân)