Việc triển khai “Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” (Đề án) tại TP Cần Thơ đã và đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Đề án không chỉ giúp hiện đại hóa sản xuất, mà còn nâng cao giá trị hạt gạo và hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh.

Thu hoạch lúa bằng cơ giới tại mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại Hợp tác xã Tiến Thuận ở xã Thạnh Quới.

Qua hơn 2 năm thực hiện Đề án, các cơ quan chức năng trên địa bàn thành phố đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) cùng các Bộ, ngành Trung ương và đơn vị, doanh nghiệp hỗ trợ nông dân tại các hợp tác xã thực hiện 12 mô hình thí điểm theo tiêu chí Đề án, quy mô 50 ha/mô hình. Ngành NN&MT thành phố còn xây dựng và phát triển nhiều mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại các địa phương đều mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Các mô hình tạo điều kiện cho nông dân đẩy mạnh áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa, giúp hiện đại hóa sản xuất và giảm được nhiều chi phí. Nông dân tăng cường liên kết chuỗi, tạo ra sản phẩm đảm bảo chất lượng, an toàn, đáp ứng nhu cầu thị trường. Mô hình còn giúp nông dân giảm lượng sử dụng giống lúa, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thực hiện tưới ướt khô xen kẽ và khắc phục tình trạng đốt rơm trên đồng, giúp giảm mạnh lượng phát thải khí nhà kính. Theo ông Huỳnh Văn Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Kiến Thành ở xã Vị Thanh 1, nhờ liên kết trong sản xuất và áp dụng các kỹ thuật canh tác lúa theo quy trình Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp, nhiều hộ dân tại hợp tác xã tăng được lợi nhuận từ 20-30% nhờ giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nông dân chọn giống tốt đạt cấp xác nhận, sạ thưa để giảm lượng sử dụng lúa giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời lựa chọn gieo trồng các giống lúa thơm, đặc sản để bán được giá cao.

Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp giúp lợi nhuận tăng ít nhất 20% so với ngoài mô hình và giảm phát thải từ 2-12 tấn CO2/ha. Nông dân trong các mô hình thí điểm đã tăng lợi nhuận từ 1,3-6,5 triệu đồng/ha. Bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Qua số liệu thống kê từ 12 mô hình thí điểm được thực hiện giai đoạn 2024-2025 và nhiều mô hình được nhân rộng trong vụ đông xuân 2025-2026, cho thấy chi phí sản xuất giảm trung bình 1,1 triệu đồng/ha. Nông dân giảm 50% lượng lúa giống, giảm 30% lượng phân đạm và 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, giảm 30-40% lượng nước tưới. 100% nông dân sử dụng giống lúa chất lượng cao và giống xác nhận, năng suất lúa tăng 0,3-0,7 tấn/ha. Mô hình đã giúp mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt so với canh tác truyền thống”.

Đến cuối năm 2025, TP Cần Thơ đã hình thành được vùng chuyên canh lúa chất lượng cao với tổng diện tích 104.500ha. Mục tiêu trong năm 2026 là duy trì xây dựng vùng chuyên canh quy mô 76.000ha. Tầm nhìn đến năm 2030, thành phố hướng tới đạt hơn 170.870ha vùng chuyên canh tại 64 xã, phường, thu hút 171 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia. Để đạt lộ trình này, Sở NN&MT TP Cần Thơ đang tích cực hỗ trợ nông dân chuẩn hóa dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và đo đạc - báo cáo thẩm định để hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Dù đạt kết quả khả quan, nhưng các chuyên gia nhận định địa phương vẫn đối mặt với một số rào cản hạ tầng. Hệ thống giao thông và thủy lợi tại nhiều nơi chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ. Ngoài ra, khâu thu gom rơm rạ khỏi ruộng gặp trở ngại do thiếu máy cuộn rơm và người dân chưa khai thác triệt để chuỗi giá trị phụ phẩm này. Thời gian tới, thành phố cần tăng cường liên kết chuỗi giữa hợp tác xã với doanh nghiệp bao tiêu, đồng thời ưu tiên đầu tư hạ tầng thủy lợi phục vụ canh tác bền vững.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG