Mỹ Latinh đang chứng kiến các nhà lãnh đạo cánh hữu, thậm chí cực hữu lên nắm quyền ở các quốc gia như Chile, Argentina, Bolivia hay Ecuador, qua đó cho thấy sự “trỗi dậy” của phe chính trị này tại khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) trong một lần thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho người đồng cấp Argentina Javier Milei. Ảnh: Wikimedia Commons

Ở vòng hai cuộc bầu cử tổng thống Chile ngày 14-12-2025, ứng viên cực hữu José Antonio Kast đã giành chiến thắng áp đảo, đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ nhất sang cánh hữu của nước này kể từ khi chính quyền quân sự của cựu Tổng thống Augusto Pinochet sụp đổ cách đây hơn 3 thập niên.

Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh Chile đang phải đối mặt với môi trường an ninh bất ổn. Nhiều người dân cho biết họ không còn cảm thấy an toàn, hạn chế ra đường vào ban đêm vì lo bị cướp xe. Tình trạng vượt biên tràn lan và an ninh suy giảm khiến người dân sống trong sợ hãi, phải tự giam mình trong nhà và họ kỳ vọng các ứng cử viên đặt vấn đề an ninh lên hàng đầu. Trong bài phát biểu đầu tiên với tư cách tổng thống đắc cử, ông Kast đã đưa ra lập trường cứng rắn. “Chile một lần nữa không còn tội phạm, người dân sẽ không còn đau khổ và sống trong nỗi sợ hãi nữa” - ông Kast phát biểu trước những người ủng hộ, đồng thời cam kết sẽ có các biện pháp cứng rắn hơn đối với tội phạm và trục xuất những người di cư bất hợp pháp vi phạm pháp luật. Thực tế, vấn đề người nhập cư đóng vai trò trung tâm trong các cương lĩnh chính trị tại Chile. Hơn 1 thập niên qua, hàng trăm ngàn người Haiti và Venezuela liên tục tràn vào biên giới Chile. Làn sóng nhập cư này cũng gây ra phản ứng tương tự tại Peru, Ecuador, Colombia và Argentina.

Kết quả bầu cử ở Chile là ví dụ điển hình về sự dịch chuyển rộng hơn sang cánh hữu trong chính trường Mỹ Latinh. Năm 2025, 4 quốc gia gồm Chile, Argentina, Bolivia và Ecuador, đều tổ chức bầu cử tổng thống. Trong đó, những người giành chiến thắng đều đến từ các lực lượng chính trị bảo thủ hoặc cánh hữu.

Tại Ecuador, ông Daniel Noboa đã chính thức tái đắc cử tổng thống nhiệm kỳ thứ hai trong cuộc bầu cử vòng hai diễn ra hồi tháng 4. Tại lễ nhậm chức, ông Noboa cam kết sẽ áp dụng cách tiếp cận mới trong công tác quản trị nhà nước và mang lại những thay đổi lâu dài, đồng thời khẳng định sẽ trấn áp nạn buôn bán ma túy, buôn lậu vũ khí và hàng hóa. 

Trong khi đó tại Bolivia, Thượng nghị sĩ trung hữu Rodrigo Paz Pereira đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai diễn ra hồi tháng 10, đánh dấu sự dịch chuyển khỏi Phong trào Tiến lên Chủ nghĩa Xã hội, đảng cánh tả thống trị nền chính trị nước này trong nhiều thập niên.

Cũng trong tháng 10, Tổng thống cực hữu Javier Milei của Argentina đã dẫn dắt đảng Tự do Tiến lên (LLA) giành chiến thắng vang dội trong trong cuộc bầu cử Quốc hội và coi đây là “bước ngoặt” đối với quốc gia Nam Mỹ này. 

Và mới đây nhất, Honduras cuối tháng 11-2025 cũng đã tổ chức cuộc tổng tuyển cử nhằm bầu chọn Tổng thống, Quốc hội, thị trưởng các địa phương và đại diện khu vực. Ông Nasry Asfura, ứng viên tổng thống cánh hữu, đã trở thành người thắng cử .

Giới phân tích cho rằng sự “trỗi dậy” của chính trị cánh hữu cho thấy sự thay đổi ngược chiều so với “làn sóng hồng” của những năm 1990 và 2000 khi cánh tả thống trị phần lớn nền chính trị khu vực Mỹ Latinh. Nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là bởi cử tri "quay xe" khi thất vọng dai dẳng về tội phạm, bất ổn kinh tế, thất nghiệp và tham nhũng. “Các nhà lãnh đạo cực hữu phần lớn lên nắm quyền là nhờ dựa trên những lời hứa vực dậy nền kinh tế đang gặp khó khăn cũng như tăng cường an ninh trong khu vực nơi tội phạm có tổ chức đang nhanh chóng lan rộng” - Consuelo Thiers, giảng viên quan hệ quốc tế tại Đại học Edinburgh (Scotland), nhận định. 

TRÍ VĂN (Tổng hợp)