Liên Hiệp Quốc (LHQ) đang tiến hành quy trình lựa chọn Tổng Thư ký mới kế nhiệm ông António Guterres. Bất cứ ai giành chiến thắng sẽ đối mặt nhiệm vụ khó khăn khi tầm quan trọng, quyền lực và khả năng tài chính của tổ chức bị soi xét ngày một gay gắt.

Các ứng viên tranh ghế Tổng Thư ký LHQ. Ảnh: UN News

Vai trò của Tổng Thư ký là sự kết hợp khéo léo giữa nhà ngoại giao, quản lý hành chính và vận động chính sách toàn cầu. Họ không có quyền lực áp đặt, mà phải dùng uy tín để dẫn dắt các nước thành viên dựa trên trách nhiệm quản lý; cũng như dùng quyền hòa giải ngoại giao để duy trì hòa bình - an ninh.

Sau cuộc thảo luận công khai diễn ra ngày 23-7 tại Trụ sở LHQ ở New York (Mỹ), Hội đồng Bảo an (HĐBA) gồm 15 nước với quyền phủ quyết của 5 ủy viên thường trực là Anh, Pháp, Nga, Mỹ và Trung Quốc sẽ tiến hành bỏ phiếu kín vào ngày 30-7. Khuyến nghị chính thức sẽ được trình lên Đại hội đồng để bỏ phiếu bổ nhiệm.

Sau 10 năm giữ chức Tổng Thư ký LHQ, ông Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ 2 vào ngày 31-12 và hiện có 6 ứng cử viên đang cạnh tranh ghế lãnh đạo tổ chức hơn 80 năm tuổi.

Một trong số đó là nữ Tổng thống đầu tiên của Chile, Michelle Bachelet (74 tuổi). Giữ chức Cao ủy Nhân quyền LHQ giai đoạn 2018-2022, đây là lợi thế quan trọng giúp bà Bachelet giải quyết các vấn đề địa chính trị gai góc tại HĐBA nếu đắc cử. Chiến thắng đó sẽ đồng thời bổ sung thành tích đầu tiên nữa vào lý lịch của bà Bachelet khi trở thành nữ Tổng Thư ký đầu tiên của LHQ.  

Chú trọng cải cách

Trong bối cảnh nguy cơ chiến tranh hạt nhân gia tăng, bề dày kinh nghiệm quản lý khủng hoảng quốc tế là lợi thế then chốt với ứng viên người Argentina Rafael Mariano Grossi, hiện giữ chức Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Sinh năm 1961, ông Grossi có hơn 35 năm làm việc trong lĩnh vực không phổ biến vũ khí hạt nhân và giải trừ quân bị. Ủng hộ sáng kiến cải cách UN80 của LHQ, ông Grossi tập trung vào kế hoạch sáp nhập các cơ quan để tối ưu hóa nguồn lực, loại bỏ tình trạng chồng chéo chức năng gây lãng phí cho các nước thành viên.

Chung quan điểm, ứng cử viên người Ecuador gốc Tây Ban Nha từng là Chủ tịch Đại hội đồng LHQ Maria Fernanda Espinosa cảnh báo LHQ cần chuyển đổi hoặc tan rã. Theo nữ chính trị gia 62 tuổi, LHQ đang đối mặt thách thức lớn về tài chính. Thế giới không thiếu nguồn lực, cho nên vấn đề mấu chốt nằm ở ý chí chính trị, cơ chế thực thi và sự phân bổ lại cấu trúc quản trị đa phương.

Tăng cường đại diện trong HĐBA

Giữ chức Phó Tổng thống Costa Rica giai đoạn 1994-1998, ứng viên Rebeca Grynspan hiện là Tổng Thư ký Hội nghị LHQ về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).

Tranh cử lần này, kinh nghiệm của bà Grynspan từ Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen được coi là hình mẫu cho ngoại giao thực tế. Trong tâm thế lạc quan thận trọng, bà Grynspan kêu gọi LHQ chủ động hơn trong nhiệm vụ hòa giải xung đột; song song nỗ lực tìm lại lòng tin giữa các nước thành viên, mở rộng đại diện trong HĐBA hướng tới khu vực châu Phi hoặc Mỹ Latinh.

Nhận đề cử từ Liên minh châu Phi, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall nổi bật với tầm nhìn về quan hệ cốt lõi giữa hòa bình và phát triển. Tăng cường tiếng nói cho châu Phi và các nước đang phát triển, ông Sall kêu gọi cải tổ HĐBA và hệ thống tài chính quốc tế; đảm bảo công lý về tài chính khí hậu.

Là ứng cử viên cuối cùng ra tranh cử, cựu Ngoại trưởng Guyana, Carolyn Rodrigues Birkett tham gia cuộc đua với tham vọng tăng cường chủ nghĩa đa phương, nâng cao hiệu quả và khả năng đáp ứng của tổ chức; thúc đẩy quản trị toàn cầu và đảm bảo khả năng của LHQ giải quyết các thách thức đương đại.

MAI QUYÊN (Theo DW, Reuters)