HOÀNG THANH

Bài 1: THỰC TRẠNG BỨC XÚC!

Là cấp cuối cùng trong hệ thống hành chính của Nhà nước, cán bộ (CB), công chức (CC) xã, phường, thị trấn (gọi tắt là cấp xã) là những người trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân, đồng thời tham mưu cho cấp trên về mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Công việc nhiều, nhưng các chính sách đãi ngộ chưa hợp lý - thực trạng này đã dẫn đến hậu quả phần lớn đội ngũ CB cơ sở thành phố hiện nay còn hạn chế về năng lực trình độ, có nơi đang biến động mạnh, làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ quản lý ở địa phương và tiến trình cải cách hành chính…

Việc nhiều...

Giám đốc Sở Nội vụ, ông Trần Oanh Liệt, ví von: “Bộ máy hành chính nhà nước giống như cái máng xối mà cơ sở là cấp thấp nhất. Hằng năm, bao nhiêu nghị quyết, chính sách, thông tư, chỉ thị, hướng dẫn, thông báo... từ Trung ương, thành phố, quận, huyện “xối” xuống, cơ sở “hứng” hết!”. Có tận mắt chứng kiến một ngày làm việc của CB cấp xã, mới thấy “nghề CB xã” có thể liệt vào những “nghề” bận rộn nhất hiện nay.

Chúng tôi đến UBND xã Thạnh Lộc, huyện Vĩnh Thạnh, vào lúc sáng sớm, nhưng không gặp được CB lãnh đạo nào. Bí thư đang dự lớp triển khai Nghị quyết, Chủ tịch từ sáng sớm đã ra huyện họp về tình hình phòng chống dịch cúm gia cầm. Một Phó Chủ tịch đã xuống cơ sở khảo sát việc vận động xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn. Tại trụ sở UBND xã chỉ còn lại Phó Chủ tịch Lê Thanh Tứ Hải, nhưng anh cũng đang bận làm việc với một số CB đoàn thể để chuẩn bị báo cáo gởi về trên về tình hình KT-XH của xã. Vừa họp, anh Hải vừa phải ký giải quyết các hồ sơ hành chính của người dân, tiếp điện thoại của một số nơi liên hệ công tác... Tuy nhiên, theo anh Hải như vậy là đã “nhàn” lắm, chứ vào các đợt cao điểm tuyển quân, phòng chống lụt bão, phòng chống dịch bệnh... thì CB còn vất vả hơn.

Cán bộ Tư pháp - Hộ tịch thị trấn Phong Điền, huyện Phong Điền, hướng dẫn người dân điền các biểu mẫu giấy tờ.

So với các CB chuyên trách, công việc của CC cấp xã cũng không kém phần bận rộn. Anh Dương Văn Hóa, CB Tư pháp – Hộ tịch của xã Thạnh Lộc, cho biết: Bên cạnh việc xử lý hồ sơ hành chính liên quan đến lĩnh vực hộ tịch như đăng ký kết hôn, khai sinh, khai tử... CB Tư pháp – Hộ tịch còn phải giải quyết hàng trăm công việc khác, như: tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo, hòa giải, giúp UBND xã thực hiện một số nhiệm vụ về công tác thi hành án... Anh Hóa tâm sự: “Thạnh Lộc là xã thuần nông, mặt bằng dân trí thấp nên khi bà con đến liên hệ công việc phải hướng dẫn, giải thích cặn kẽ, có nhiều trường hợp CB phải ngồi hướng dẫn người dân điền vào từng ô trong bản khai. Với lượng công việc như thế này, nhiều lúc tôi phải làm thêm ban đêm mà công việc vẫn cứ chồng chất”. Không chỉ riêng ở Thạnh Lộc, quá tải công việc là tình trạng phổ biến ở nhiều xã, phường, thị trấn hiện nay.

... Lương thấp!

Công việc nhiều, nhưng mức lương dành cho CB cấp xã hiện nay vẫn chưa tương xứng với yêu cầu công việc. Lương CB chuyên trách và CC cơ sở hiện chỉ dao động ở mức trên dưới 1 triệu đồng/ tháng; CB bán chuyên trách thì hưởng phụ cấp khoảng 500 ngàn đồng/ tháng theo chức danh. So với vật giá thời điểm hiện nay, mức lương này chỉ một người đã khó sống, huống chi là phụ giúp gia đình. Theo nhiều CB, đây là nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng một số CB cơ sở có thái độ làm việc cầm chừng, thực chất chỉ để giữ chỗ, còn phần lớn tâm trí và thời gian thì dành cho các hoạt động bên ngoài. Ông Lê Văn Ý, Phó Bí thư Đảng ủy phường An Nghiệp, quận Ninh Kiều, nêu vấn đề: “Chúng ta nói nhiều đến tinh thần thái độ làm việc của CB cơ sở, yêu cầu CB “làm hết việc chứ không hết giờ”. Yêu cầu công việc ngày càng tăng nhưng lương không đủ sống. Vậy làm sao CB toàn tâm toàn ý lo cho công việc”? Thu nhập thấp không đủ nuôi gia đình, nên không ít CB cơ sở có năng lực phải chấp nhận rút lui, kiếm việc làm khác để ổn định cuộc sống, mặc dù bản thân còn rất tâm huyết với công việc. Như trường hợp của anh Lê Quốc Tuấn, CB văn phòng UBND phường An Nghiệp, quận Ninh Kiều. Năm 2006, sau khi tốt nghiệp đại học tin học, anh Tuấn về làm việc tại UBND phường An Nghiệp. Với thu nhập tròm trèm 800.000 đồng/ tháng, cộng với tiền lương của bà xã làm ở một doanh nghiệp tư nhân, vợ chồng anh cũng tạm đủ sống. Thế nhưng giữa năm 2007, khi vợ Tuấn nghỉ việc thì gia đình anh “khủng hoảng” thật sự. Và cuối cùng, mặc dù rất tiếc rẻ một CB có năng lực, tận tâm, nhưng lãnh đạo phường An Nghiệp cũng đành phải để anh ra đi. Hiện tại, anh Tuấn làm việc cho một doanh nghiệp nước ngoài ở khu công nghiệp Trà Nóc với thu nhập gấp nhiều lần mức lương cũ. Anh Tuấn bộc bạch: “Từ khi còn đi học, tôi đã mong muốn sau này có thể về làm CB nhà nước, nhưng vì trách nhiệm gánh vác gia đình nên đành tìm công việc khác”. Anh Tuấn cũng khẳng định, nếu mức lương dành cho CB cơ sở được cải thiện hơn một chút, ở mức vừa đủ sống, anh đã không ra đi.

Trình độ năng lực cán bộ: chưa ngang tầm nhiệm vụ

Thực trạng “việc nhiều - lương thấp” khiến cho xã, phường, thị trấn luôn thiếu vắng CB giỏi, tâm huyết với công việc.

So với thời điểm mới chia tách, trình độ chính trị, kiến thức quản lý nhà nước và chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ CB cơ sở của thành phố hiện nay đã được nâng lên đáng kể. Tuy nhiên, theo thống kê của Ban Tổ chức Thành ủy và Sở Nội vụ TP Cần Thơ, tính đến cuối năm 2007, chỉ mới có 610/1.305 (46,7%) CB chuyên trách và CC cấp cơ sở của thành phố đạt được tiêu chuẩn yêu cầu chức danh theo Quyết định 04/2004/QĐ-BNV (*) của Bộ Nội vụ. Riêng số CB không chuyên trách chưa qua đào tạo ở các địa phương dao động ở mức 70%-80%. Số CB - CC cơ sở có trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 11,63%, còn đa số là tốt nghiệp THPT. Đáng lưu ý, còn tới 168 CB chỉ mới tốt nghiệp trung học cơ sở và hơn chục CB có trình độ học vấn ở bậc... tiểu học. Toàn thành phố hiện có đến 620 CB cơ sở chưa qua bất cứ khóa đào tạo nghiệp vụ nào, trong đó tập trung phần lớn là ở đội ngũ CB chuyên trách (462 đồng chí). Về chính trị, có gần 60% CB cấp xã chỉ có trình độ lý luận chính trị sơ cấp. Những địa phương có số lượng CBCC cơ sở chưa đạt chuẩn nhiều nhất trên địa bàn TP Cần Thơ hiện nay là quận Cái Răng, huyện Cờ Đỏ, huyện Phong Điền... Đồng chí Đặng Tuấn Liệt, Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy, nhận xét: “Ở những nơi trình độ năng lực CB cơ sở hạn chế thì việc cụ thể hóa chủ trương, nghị quyết cấp trên không sát với đặc điểm, tình hình ở cơ sở và lãnh đạo, quản lý thực hiện nhiệm vụ KT-XH ở cơ sở có nhiều hạn chế, yếu kém. Nhất là trong việc xây dựng Nghị quyết, kế hoạch, chương trình phát triển KT-XH, quản lý đô thị, đất đai, hộ tịch hộ khẩu, thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo, giải quyết khiếu nại tố cáo và đảm bảo an ninh, trật tự xã hội ở cơ sở...”.

Trao đổi với chúng tôi, nhiều CB cũng thẳng thắn nhìn nhận thực trạng này. Năm 2004, anh Nguyễn Minh Việt được bầu giữ chức Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Lộc (huyện Vĩnh Thạnh). Do chỉ mới tốt nghiệp THCS, chưa qua bất kỳ trường lớp đào tạo chính trị, chuyên môn nào nên việc lãnh đạo, quản lý, điều hành công việc của anh Việt hiệu quả không cao. Tự thấy năng lực của mình không đảm đương được công việc, năm 2005, anh Việt đã làm đơn xin miễn nhiệm chức Phó Chủ tịch UBND xã. Anh Việt bộc bạch: “Ngoài các nghị quyết, chính sách, thông tư, chỉ thị, hướng dẫn, thông báo... hàng năm còn có rất nhiều các “văn bản miệng” của cấp trên mà CB cơ sở là người trực tiếp thực hiện. Vì thế, CB cơ sở cần phải có trình độ, nhất là về quản lý hành chính mới có thể giải quyết được yêu cầu của dân và không xảy ra sai sót”.

Trình độ năng lực hạn chế, thiếu kiến thức, không am hiểu về pháp luật cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều trường hợp CB sai phạm đáng tiếc. Như trường hợp ông Ngô Văn Thông, Phó Bí thư, Chủ tịch HĐND xã Thới Lai, huyện Cờ Đỏ. Khi tham gia vào hệ thống chính trị cơ sở, ông Thông chỉ mới học hết lớp 5. Mặc dù đã nỗ lực học tập để nâng cao trình độ, nhưng đến nay ông Thông vẫn chưa tốt nghiệp THPT. Ông Thông thừa nhận: “Bản thân tôi rất tâm huyết với công việc, nhưng do trình độ hạn chế nên việc nắm bắt tinh thần, nội dung các văn bản cấp trên, soạn thảo kế hoạch, tuyên truyền, diễn đạt... tôi cũng chậm hơn các anh em khác”. Cũng do không nắm vững quy định nên đầu năm 2008, ông Thông đã bị kỷ luật với hình thức cảnh cáo vì có sai sót trong việc chỉ đạo thực hiện quy trình xét kết nạp đảng cho một quần chúng. Mới đây, UBND quận Cái Răng đã đưa ra xét xử vụ án “Tham ô tài sản”, với bị cáo là 2 CB tại phường Ba Láng, quân Cái Răng, trong đó có 1 CB ở vị trí chủ chốt là ông Nguyễn Thanh Tùng, nguyên Phó Chủ tịch UBND phường. Mặc dù chỉ mới học lớp 10/12, nhưng đầu năm 2004, khi thành lập UBND phường Ba Láng, Nguyễn Thanh Tùng được đề bạt làm Phó Chủ tịch UBND. Thiếu kiến thức về lĩnh vực tài chính, lại được giao làm chủ tài khoản, Tùng đã mặc sức “làm mưa làm gió”, chi sai nguyên tắc, tự mình bỏ túi riêng và thiếu kiểm soát để cấp dưới “rút ruột” ngân sách, làm ngân quỹ thâm hụt hàng chục triệu đồng...

Cùng với các CB chuyên trách, đội ngũ CC cơ sở là những người trực tiếp giải quyết công việc hành chính hàng ngày cho người dân, nhưng hiện nay cũng chỉ mới có 64,6% đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu chức danh. Theo ông Trần Oanh Liệt, Giám đốc Sở Nội vụ, đây là một trong những nguyên nhân chính khiến công tác cải cách hành chính không đạt được hiệu quả cao, nhiều cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp vẫn phàn nàn về thái độ, tác phong và cách giải quyết công việc của chính quyền cấp xã. Ông Liệt khẳng định: “Cải cách hành chính được thành phố xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong nhiều năm qua, nhưng nếu cứ hô hào mà không có biện pháp nâng cao trình độ cho đội ngũ CB cơ sở thì có cải cách cỡ nào cũng chỉ là nửa vời!”.

(*)- Quyết định 04/2004/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ về việc ban hành quy định tiêu chuẩn cụ thể đối với CB công chức xã phường thị trấn.

Bài 2: Chuẩn hóa cán bộ: Bài toán khó!