Q.M

NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh vừa ra mắt ấn phẩm "Những con chữ ngoài trang sách" của tác giả Trần Ðình Ba. Trong tác phẩm này, tác giả đã dày công sưu tầm, tìm hiểu để viết về in ấn, xuất bản, phát hành sách và cả văn hóa đọc ở nước ta thời gian nửa cuối thế kỷ XIX đến 1945.

"Những con chữ ngoài trang sách" tập trung về nghề xuất bản sách ở Việt Nam trong khoảng thời gian từ khi kỹ thuật in chữ rời bằng máy của phương Tây du nhập sang nước ta vào nửa cuối thế kỷ XIX (khoảng những năm 1860, thay cho kỹ thuật in mộc bản trước đó) cho đến tháng 8 năm 1945. Sách được chia làm 3 phần với 48 bài viết theo dạng chủ đề, từ đó lần giở tỉ mỉ hoạt động in ấn, xuất bản, phát hành sách cùng văn hóa đọc của Việt Nam trong khoảng thời gian trên. Nhờ cách kể chuyện cụ thể, mà sách không bị nhàm chán, dù viết về lĩnh vực tưởng như khô khan là xuất bản.

Phần 1 "Phía sau trang sách" tập trung nội dung về xuất bản ở Việt Nam từ nửa cuối thế kỷ XIX với việc ra đời các nhà in tạo nền tảng cho xuất bản hiện đại, đến sang đầu thế kỷ XX phát triển mạnh thêm các đơn vị xuất bản tư nhân. Phần 2 "Vui buồn giấy mực" giới thiệu đến độc giả nhiều hoạt động liên quan đến xuất bản. Phần 3 "Cảo thơm lần giở" giúp độc giả có dịp nhìn lại nhiều tấm gương yêu sách, ham đọc sách và cả quan điểm của họ về vai trò của sách trong đời sống.

Trong 2 phần đầu, có những câu chuyện về sự phát triển rầm rộ khắp Bắc - Trung - Nam của các nhà xuất bản; sự đa dạng trong việc bán sách với những cách quảng cáo thông minh qua báo chí, qua bìa sách. Có cả cách những người làm xuất bản thời xưa chống lại nạn sách gian, sách giả thông qua việc ký tên, đóng dấu, xác nhận bản quyền trên bìa… Những đơn vị xuất bản lớn có NXB Tân Dân, NXB Mai Lĩnh ở Hà Nội; Tín Ðức thư xã ở Sài Gòn; miền Trung có Nhà in Tiếng Dân, Nhà in Qui Nhơn… Hoạt động phát hành sách qua hệ thống nhà sách, mối quan hệ tác giả - nhà xuất bản, dịch thuật các danh tác thế giới cũng được đề cập. Những con người, công việc góp phần làm nên sự hấp dẫn cho tác phẩm cũng được giới thiệu từ việc "điểm phấn tô son" làm bìa, vẽ tranh minh họa nội dung, viết lời tựa cho đến sửa chữ sai, lời đề tặng sách của tác giả…

Nhiều vấn đề liên quan in ấn, xuất bản cũng được thông tin. Nhuận bút của tác giả được tính như thế nào? Giá sách so với giá sinh hoạt thời đó ra sao? Ngay cả việc quảng cáo trên sách, cũng được đề cập với nhiều thông tin bất ngờ. Có cả sách quảng cáo thuốc trị trứng cá ngay trên bìa 1 như sách Loạn Thái Nguyên số 2, xuất bản năm 1935. Phần này cũng điểm qua những dòng sách thịnh hành thời đó, trào lưu làm sách Tết được khởi phát từ năm 1928 với sự tiên phong của Tân Dân thư quán, hay cuộc triển lãm sách báo đầu tiên ở Việt Nam được tổ chức tại Sài Gòn năm 1942…

Ngoài những thành công, nghề xuất bản xưa còn chứng kiến những thất bại của nhiều tên tuổi lấn sân từ viết lách sang in ấn. Lại thêm, hoạt động trong thời gian bị thực dân đô hộ, lĩnh vực xuất bản cũng bị kiểm duyệt gắt gao, khiến nhiều tác giả, tác phẩm lao đao được đề cập trong bài viết "Sách gặp bà kiểm duyệt".

Phần 3 "Cảo thơm lần giở" cung cấp nhiều câu chuyện hay khi kể Vua Lê Thánh Tông cho rằng đọc sách giúp cho kẻ sĩ hiểu nghĩa lý, biết giữ mình; vua Minh Mạng thì xem trọng sách vở, cầu sách trong nhân gian không kém gì cầu hiền tài. Những tên tuổi trong giới cầm bút như Thạch Lam, Thiếu Sơn cũng có những quan điểm hữu ích về cách đọc, sự đọc…

Với dung lượng gần 400 trang, "Những con chữ ngoài trang sách" còn là tài liệu hữu ích, độc giả sẽ gặp lại nhiều tác giả, tác phẩm mình từng được đọc, cũng như biết thêm nhiều câu chuyện liên quan đến họ. Sách cũng tiếp tục là một ấn phẩm thú vị của tác giả Trần Ðình Ba, sau "Nhà Lê sơ (1428-1527) với công cuộc chống nạn sâu dân, mọt nước", "Việt án lần theo trang sử cũ", "Ðằng sau mặt báo (Hồi ký chân dung báo chí Việt buổi ban đầu đến 1945)"...