TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Trong chuyến công du nước ngoài từ ngày 14 đến 16-9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tham dự Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại thành phố Samarkand (Uzbekistan) và thăm cấp nhà nước tới Kazakhstan và Uzbekistan theo lời mời của nhà lãnh đạo 2 nước này. Ðáng chú ý là ông Tập sẽ có cuộc gặp song phương với Tổng thống Vladimir Putin giữa lúc Nga đối diện khó khăn trong cuộc chiến ở Ukraine.

 Tổng thống Nga Putin (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Bắc Kinh ngày 4-2-2022. 
Ảnh: Reuters

Hội nghị thượng đỉnh SCO tại Samarkand sẽ là hội nghị thượng đỉnh trực tiếp đầu tiên kể từ tháng 6-2019, khi các nhà lãnh đạo tổ chức này gặp nhau tại thủ đô Bishkek (Kyrgyzstan). Dự kiến, ngoài Chủ tịch Tập, Tổng thống Putin, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, Thủ tướng Ấn Ðộ Narendra Modi và Tổng thống Iran Ebrahim Raisi cũng sẽ tham dự hội nghị.

Thông điệp của ông Tập

Giới chuyên gia dự đoán, tại hội nghị, các nhà lãnh đạo nhóm các nền kinh tế Trung Á như Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan và 4 nước Trung Quốc, Nga, Ấn Ðộ và Pakistan có khả năng sẽ luận bàn về những biện pháp làm giảm tác động do các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga, những thách thức trong khu vực từ chủ nghĩa khủng bố, tầm quan trọng của các dự án thuộc sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)” của Trung Quốc, cũng như sự gia tăng đáng báo động gần đây về các khoản nợ do các dự án đó mang lại. Một trong những chương trình nghị sự quan trọng của hội nghị là kết nạp thêm thành viên (Iran).

Trong khi đó, tờ Hoàn Cầu Thời báo cho rằng việc chọn Hội nghị thượng đỉnh SCO là điểm đến trong chuyến thăm nước ngoài đầu tiên kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát thể hiện tầm quan trọng của nhà lãnh đạo quốc gia đông dân nhất thế giới đối với SCO và trọng tâm của Bắc Kinh đối với chính sách “ngoại giao láng giềng” của nước này. Wang Yiwei, Giám đốc Viện Các vấn đề Quốc tế thuộc Ðại học Nhân dân Trung Quốc, nhấn mạnh rằng SCO, vốn chiếm 41% dân số thế giới, 24% GDP toàn cầu và tiếp tục thu hút nhiều quốc gia tham gia, sẽ đóng vai trò thiết yếu trong việc giới thiệu các hình thức quan hệ quốc tế, các hình thức tổ chức quốc tế cũng như các hình thức văn minh nhân loại mới. Trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực diễn biến phức tạp, sự phát triển của SCO được xem là trụ cột quan trọng trong hỗ trợ chủ nghĩa đa phương và hợp tác cùng có lợi, đồng thời thiết lập trật tự quốc tế mới, dân chủ, công bằng và hợp lý về kinh tế và chính trị.

Zhang Hong, chuyên gia nghiên cứu về Ðông Âu tại Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, nhận định rằng chuyến công du và việc tham dự Hội nghị thượng đỉnh SCO của ông Tập sẽ đóng vai trò như là một động lực mới giúp Trung Quốc thúc đẩy sự hợp tác với các nước Trung Á và Nam Á, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của BRI. Ông Zhang xem hội nghị là cơ hội cho sự tương tác song phương và là nơi ông Tập và các nguyên thủ quốc gia khác có thể trao đổi quan điểm và tăng cường sự tin tưởng lẫn nhau.

Gặp riêng Tổng thống Putin

Ðiện Kremlin và phía Kazakhstan cho hay, Chủ tịch Tập và Tổng thống Putin sẽ có cuộc gặp trực tiếp bên lề Hội nghị thượng đỉnh SCO. Giới phân tích cho rằng cuộc gặp đầu tiên của 2 nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới kể từ khi nổ ra cuộc xung đột tại Ukraine sẽ định hướng cho sự phát triển của quan hệ song phương trong tương lai.

Hồi tháng 2-2022, khi ông Putin đến Bắc Kinh, lãnh đạo 2 nước đã khẳng định mối quan hệ hữu nghị “không giới hạn”. Sau khi phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề lên Nga do cuộc xung đột ở Ukraine, Mát-xcơ-va tuyên bố sẽ “xoay trục” về châu Á và thúc đẩy xuất khẩu năng lượng đến Trung Quốc và các nước khác trong khu vực.

Dù có nhiều mâu thuẫn trong quan hệ đối tác nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy ông Tập sẵn sàng từ bỏ sự ủng hộ đối với ông Putin trong cuộc đối đầu nghiêm trọng nhất của Nga với phương Tây kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Thay vào đó, hai nhà lãnh đạo cùng 69 tuổi đang làm sâu sắc thêm quan hệ, với thương mại song phương tăng gần 31% trong 7 tháng đầu năm nay, đạt mức 117,2 tỉ USD. Ðặc biệt, hai bên vừa đồng ý chuyển đổi tiền tệ thanh toán khí đốt từ đồng USD sang đồng nhân dân tệ và đồng rúp. Alexander Korolev, giảng viên cao cấp về chính trị và quan hệ quốc tế tại Ðại học New South Wales (Úc), cho rằng Trung Quốc không chỉ sẵn sàng tiếp tục mối quan hệ thương mại như bình thường với Nga mà thậm chí còn thể hiện sự ủng hộ rõ ràng và thúc đẩy hình thành mối liên kết Trung - Nga mạnh mẽ hơn. “Bắc Kinh không muốn tách mình khỏi Mát-xcơ-va ngay cả khi có nguy cơ trở thành mục tiêu của các lệnh trừng phạt kinh tế thứ cấp” - ông Korolev nhận định.

Giới phân tích nhận định sự khó khăn mà quân đội Nga đang gặp phải ở Ukraine có thể đang gây ra tình thế tiến thoái lưỡng nan cho Trung Quốc. Bình luận trên Twitter, giáo sư Hal Brands chuyên nghiên cứu các vấn đề quốc tế thuộc Đại học Johns Hopkins viết: “Bắc Kinh không thể bình tĩnh ngồi nhìn Nga bị đánh bại ở Ukraine, bởi vì điều đó sẽ dẫn đến (ít nhất) một nước Nga suy yếu nghiêm trọng, một đồng minh kém hữu ích hơn và ít có khả năng đánh lạc hướng Washington, và (tối đa) có thể tạo ra bất ổn chính trị ở Mát-xcơ-va”. Mà sự bất ổn chính trị ở Nga sẽ tạo ra bất ổn cặp “đối tác chiến lược không giới hạn” đã được Trung Quốc đầu tư.