Việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình là bước đi có ý nghĩa chiến lược, nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị, hướng tới tinh gọn bộ máy, giảm chi phí tuân thủ hành chính, đẩy mạnh phân cấp phân quyền triệt để và khơi thông các điểm nghẽn trong phân bổ, giải ngân nguồn lực phát triển.

Bộ đội Biên phòng Lai Châu hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh quét mã QR, thông báo tới hòm thư điện tử ẩn danh, cài đặt VNeID và dịch vụ công.

Tránh thu gom “cơ học”

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, bản chất và mục tiêu chính của việc tích hợp lần này nhằm khắc phục triệt để tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm tối đa chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Về thể chế và cơ chế phân cấp, điểm nghẽn lớn nhất thời gian qua là có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương. Tình trạng này dẫn đến tâm lý sợ sai và giải ngân vốn chậm do thủ tục lòng vòng.

Để giải quyết tận gốc vấn đề này, giải pháp căn cơ trong thời gian tới là phải chuyển dịch phương thức quản lý: Từ việc phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương, Quốc hội và Chính phủ đóng vai trò kiến tạo phát triển, chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và các tiêu chí, định mức ngân sách khung. Quyền chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn phải thuộc về địa phương.

Nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng, nên giao trọn thẩm quyền điều hành danh mục dự án cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Chỉ khi làm như vậy, mới thực hiện đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Đánh giá về đề xuất cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây nên là mục tiêu khung quốc gia, không nên ép cứng đối với các địa phương. Thực tế ranh giới giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường rất mỏng manh, nếu không linh hoạt sẽ dễ dẫn đến việc xé lẻ nguồn vốn, làm mất tính hiệu quả. 

Bộ Tài chính trong quá trình hướng dẫn cần chú ý, đối với các lĩnh vực như văn hóa, y tế cơ sở, nhu cầu chi thường xuyên để đào tạo con người và duy trì hoạt động thường cao hơn rất nhiều so với chi đầu tư cơ sở hạ tầng, đầu tư cho con người và đào tạo mang lại hiệu quả thiết thực và lâu dài chứ không thể đo đếm ngay lập tức.

Nhìn lại thực trạng vừa qua, nhiều đại biểu Quốc hội cũng cảnh báo nguy cơ gom 4 chương trình thành 1 chương trình tổng thể trên giấy tờ, nhưng bên dưới vẫn tồn tại các ban quản lý chuyên trách riêng lẻ thuộc các bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Y tế, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Giáo dục và Đào tạo... Như vậy, thực chất chỉ là "gom cơ học", địa phương vẫn phải chịu sự kiểm soát phân tán và thủ tục hành chính vẫn tiếp tục lòng vòng.

Bộ đội Biên phòng Lai Châu hướng dẫn đồng bào Mông bản Vàng Ma Chải trồng sâm Lai Châu.

Tránh tình trạng chồng chéo hoặc xung đột giữa các tiêu chí

Về giải pháp tổ chức thực hiện, nhiều đại biểu Quốc hội hiến kế nên có một Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Trong đó, Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách, nhưng cần một cơ quan điều phối liên ngành tập trung để làm đầu mối "một cửa" cho địa phương tổng hợp, giải trình và theo dõi. Đồng thời, phải chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá đầu ra tích hợp, tránh tình trạng chồng chéo hoặc xung đột giữa các tiêu chí nông thôn mới với các tiêu chí chuyên ngành về y tế, giáo dục, văn hóa của các bộ.

Để nâng cao hiệu quả quản trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu và các chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục. Điều này sẽ tạo cơ chế thi đua tích cực: nếu trong một quý hoặc 6 tháng địa phương nào triển khai chậm, Trung ương sẽ kịp thời điều chỉnh, chuyển nguồn vốn sang địa phương làm tốt.

Về điều khoản chuyển tiếp giai đoạn 2026 - 2030, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ phải xử lý triệt để các dự án còn dở dang từ các chương trình riêng lẻ trước đây. Cần có cơ chế tiếp nối nguồn vốn rõ ràng, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nảy sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Nhiều đại biểu Quốc hội nêu ý kiến cho rằng, vấn đề cốt yếu sau khi tích hợp là phải đo lường được hiệu quả thực chất trên các mặt: Cắt giảm đầu mối, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giao vốn, giảm lượng vốn phải chuyển nguồn và quan trọng nhất là việc tiếp cận chính sách của người dân có tốt hơn không? Cho nên cần xác định ngay một bộ tiêu chí cụ thể để trogn quá trình triển khai có thể đánh giá, nghiệm thu cơ chế mới.

Bên cạnh đó, khi phân cấp mạnh cho địa phương phải bảo đảm đạt được đầy đủ các mục tiêu mà Quốc hội đã quyết định. Cần cảnh báo và ngăn chặn nguy cơ địa phương tập trung ưu tiên các công trình lớn dễ giải ngân mà lơ là các dự án liên quan trực tiếp đến sinh kế, giảm nghèo và các vấn đề xã hội. Tích hợp về quản lý nhưng bắt buộc phải theo dõi riêng được nguồn lực và kết quả thực hiện theo từng nhóm mục tiêu.

Theo V.T/Báo Tin tức và Dân tộc