Chăn nuôi Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng đang trong giai đoạn chuyển mình để có thể đáp ứng yêu cầu tiêu thụ nội địa và thích ứng với quá trình hội nhập thế giới. Nền chăn nuôi vốn nhỏ lẻ, tự phát, tự cung tự cấp, dần chuyển sang kinh tế thị trường với xu hướng liên kết tạo ra các sản phẩm số lượng lớn, đồng đều về chất lượng. Tại ĐBSCL, một số mô hình liên kết trong chăn nuôi đã được hình thành và phát triển như: chăn nuôi-tiêu thụ, sản xuất con giống bố mẹ-trại chăn nuôi thương phẩm, chăn nuôi-nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi, chăn nuôi-giết mổ-bán buôn, chăn nuôi-doanh nghiệp (chăn nuôi gia công), sản xuất thức ăn chăn nuôi-con giống-trại chăn nuôi- chế biến… Ngoài ra, các địa phương trong vùng còn thành lập hợp tác xã chăn nuôi hoạt động khá hiệu quả (Hợp tác xã Chăn nuôi Evergrowth- tỉnh Sóc Trăng, Hợp tác xã Long Hòa-TP Cần Thơ, Hợp tác xã Gò Công và Hợp tác xã Bình Minh- tỉnh Tiền Giang….)

Các tỉnh, thành vùng ĐBSCL cần hướng đến việc xây dựng chuỗi liên kết chăn nuôi hoàn chỉnh từ khâu giống - thức ăn - nuôi thương phẩm - thu gom - tiêu thụ.

Phát triển chăn nuôi theo chuỗi giá trị nhằm giảm giá thành, đảm bảo chất lượng sản phẩm chính là giải pháp tăng sức cạnh tranh trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, một vấn đề cần thẳng thắn nhìn nhận là các mối liên kết này thường thiếu bền vững. Một số doanh nghiệp cho rằng, do nguồn vốn hạn chế nên mối liên kết giữa trang trại, hợp tác xã chăn nuôi và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, việc đầu tư và bao tiêu sản phẩm chưa ổn định. Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là niềm tin giữa nông dân với các doanh nghiệp thấp. Các đối tác tham gia chuỗi không thực hiện đầy đủ các cam kết do chạy theo lợi ích ngắn hạn, trước mắt. Người nuôi lo doanh nghiệp phá bỏ hợp đồng không thu mua hoặc ép giá trong khi doanh nghiệp ngán ngại người nuôi bẻ kèo, không thực hiện đúng hợp đồng đã ký…

Mặt khác, đến nay Chính phủ vẫn chưa có cơ chế, chính sách riêng cho việc xây dựng và phát triển các chuỗi liên kết, tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi; các chế tài ràng buộc sự liên kết còn lỏng lẻo, quy mô hẹp, mới dừng ở mức độ mô hình. Điều này gây ra trở ngại lớn đến các hoạt động triển khai xây dựng, phát triển chuỗi liên kết. Bên cạnh đó, sản phẩm chăn nuôi an toàn, có nguồn gốc đang phải cạnh tranh thiếu lành mạnh với các sản phẩm không đảm bảo chất lượng, không rõ nguồn gốc có mặt tràn lan trên thị trường. Tiếp cận nguồn thông tin còn hạn chế nên việc khai thác thị trường trong nước và quốc tế còn yếu, nhất là thị trường xuất khẩu; tiêu thụ sản phẩm phải qua nhiều khâu trung gian đã đẩy giá bán lên cao… Đây cũng là những nguyên nhân khiến doanh nghiệp không mặn mà "bắt tay" làm ăn với người chăn nuôi.

Trước thực trạng này, nhiều ý kiến cho rằng, để giải quyết những tồn tại trong phát triển sản xuất chăn nuôi theo liên kết chuỗi, việc tiếp tục đề ra các giải pháp gắn kết chặt chẽ doanh nghiệp và người chăn nuôi trong chuỗi liên kết là vô cùng cần thiết. Nhà nước cần đóng vai trò "chất kết dính" trong xây dựng chuỗi liên kết chăn nuôi hoàn chỉnh từ khâu giống-thức ăn-nuôi thương phẩm-thu gom-tiêu thụ. Mặt khác, yếu tố quyết định sự bền vững của mô hình chăn nuôi liên kết theo chuỗi giá trị là sự minh bạch, chia sẻ lợi nhuận và rủi ro của các thành viên trong toàn chuỗi. Vì vậy, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách đảm bảo các hợp đồng thương mại trong hoạt động sản xuất, kinh doanh theo chuỗi được thực hiện công khai, minh bạch và chịu sự giám sát của Nhà nước...

Ngoài ra, để ngành chăn nuôi phát triển bền vững và gia tăng giá trị theo yêu cầu của tái cơ cấu ngành, Nhà nước cần khuyến khích các hoạt động chăn nuôi theo hình thức liên kết đối với những tỉnh/thành phố đang xây dựng các chuỗi liên kết đảm bảo an toàn thực phẩm, truy nguyên nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại và dự báo thị trường; xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chăn nuôi theo đặc thù của vùng ĐBSCL. Các bên có liên quan cần thực hiện đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, tiến bộ kỹ thuật mới nhằm nâng cao năng suất, chất lượng vật nuôi; tăng cường chăn nuôi theo VietGAP để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế…

Bài, ảnh: QUẾ LIM