Được ngành chức năng đồng hành, nông dân TP Cần Thơ đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi sang các mô hình nông nghiệp xanh. Nhờ đó, có được nguồn nông sản chất lượng cao, an toàn đáp ứng tốt thị trường trong nước và xuất khẩu.

Đột phá công nghệ xanh

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và bền vững, ngành Nông nghiệp và các cơ quan chức năng TP Cần Thơ đã đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai đào tạo, tập huấn kỹ thuật gắn với hỗ trợ nhân rộng mô hình hiệu quả. Sự tiếp sức này không chỉ nâng cao trình độ sản xuất cho nông dân, mà còn thúc đẩy bước chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Tập quán và phương thức canh tác cũ được thay thế bằng những mô hình xanh, hiện đại và những cách làm mới, giúp chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường.

Thu hoạch nhãn tại HTX Trạng Tí Garden.

Đến nay, hàng loạt mô hình tiên tiến đã được nhân rộng, như: nông nghiệp tuần hoàn trong trồng trọt, thủy sản và chăn nuôi, mô hình thực hành nông nghiệp tốt (GAP), sản xuất hữu cơ, canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp, quản lý dịch hại tổng hợp (IPHM)… Các mô hình này giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, tái tận dụng tốt chất thải, phụ phẩm để nâng cao chuỗi giá trị. Đồng thời, hạn chế sử dụng phân bón, thuốc hóa học và hóa chất, tăng sử dụng phân bón hữu cơ và các chế phẩm sinh học thân thiện môi trường, góp phần bảo vệ bền vững hệ sinh thái. Nông dân đã tăng cường liên kết thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) gắn với hình thành các vùng sản xuất nông sản hàng hóa lớn, tập trung. Từ đó, có điều kiện xây dựng các mô hình sản xuất và áp dụng đồng bộ cơ giới, tiến bộ kỹ thuật, quy trình canh tác tiên tiến, tạo ra sản phẩm chất lượng cao và an toàn.

Hiệu quả sản xuất nâng cao cùng sự đồng hành của cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong kết nối tiêu thụ đã tiếp thêm niềm tin để các HTX mạnh dạn nhân rộng mô hình nông nghiệp xanh. Ông Trần Phước Sơn, Giám đốc HTX Trạng Tí Garden, xã Thới Hưng, cho biết: “Nhờ liên kết trồng nhãn theo hướng chất lượng cao, có mã số vùng trồng, đạt các tiêu chuẩn GAP và hữu cơ, nông dân tại HTX bán thanh nhãn với giá cao so với tiêu thụ nội địa. Trái thanh nhãn của HTX được doanh nghiệp thu mua xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Úc, Nhật Bản. HTX có hơn 30 xã viên và hộ dân liên kết, diện tích canh tác cây ăn trái hơn 165ha, trong đó 20ha đã có chứng nhận Global GAP, 30ha đạt VietGAP và 5ha theo tiêu chuẩn hữu cơ. HTX đang tiếp tục nâng cao diện tích cây ăn trái được chứng nhận GAP để rộng đường xuất khẩu”.

Ứng dụng máy móc cơ giới sản xuất phân bón hữu cơ tại HTX New Green Farm.

Theo ông Đồng Văn Cảnh, Giám đốc HTX New Green Farm, phường Thới Long, những vụ lúa gần đây, HTX đã thực hiện mô hình lúa chất lượng cao và phát thải thấp trên diện tích hơn 140ha đất canh tác lúa của 100 xã viên và hộ dân liên kết sản xuất. Với sự hỗ trợ của ngành chức năng, nông dân tại HTX đã tiếp cận, ứng dụng máy móc, công nghệ giúp khai thác, sử dụng theo mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm nâng cao chuỗi giá trị, từ đó tăng thêm thu nhập từ 3-4 triệu đồng/ha/vụ trở lên. Rơm từ sản xuất lúa tại HTX New Green Farm được thu gom đưa ra khỏi đồng để trồng nấm rơm và bả rơm thải ra tiếp tục làm phân bón hữu cơ phục vụ lại cho cây trồng. Quá trình thu gom rơm và ủ trộn bả rơm thành phân bón hữu cơ được hỗ trợ đắc lực của các thiết bị cơ giới, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí nhân công, tạo thuận lợi cho HTX mở rộng mô hình kinh tế tuần hoàn.

Kiến tạo nông nghiệp bền vững

Cần Thơ hiện là thành phố trung tâm của vùng ĐBSCL, có diện tích tự nhiên khoảng 636.000ha, trong đó có khoảng 530.000ha đất nông nghiệp. Việc đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh không chỉ giúp thành phố khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế sẵn có thông qua sử dụng tài nguyên tiết kiệm và hiệu quả, mà còn khẳng định vai trò động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn vùng.

Mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại xã Trường Xuân.

Đối với sản xuất lúa, tại TP Cần Thơ đã hình thành các vùng liên kết sản xuất tiêu thụ lúa theo cánh đồng lớn, với diện tích được duy trì mỗi vụ đạt 84.819ha. Trên địa bàn thành phố, ngày càng có nhiều cánh đồng sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp, ứng dụng đồng bộ cơ giới và các tiến bộ kỹ thuật giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời bảo vệ môi trường. Rơm rạ tại những cánh đồng này không còn bị đốt bỏ lãng phí gây ô nhiễm mà trở thành nguồn nguyên liệu quý giá nuôi dưỡng hệ sinh thái nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Là địa phương trọng điểm sản xuất lúa của vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang triển khai Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 với quy mô diện tích 170.877ha, với sự tham gia của 171 HTX và tổ hợp tác.

Cần Thơ cũng đã hình thành các vùng chuyên canh tập trung về cây ăn trái, rau màu, thủy sản và chăn nuôi, bằng việc tăng cường liên kết chuỗi và đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, chuẩn hóa sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ và các tiêu chuẩn an toàn, từ đó nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản. Các sản phẩm nông, thủy sản của Cần Thơ đã được xuất khẩu đến 170 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, thành phố đã hình thành các vùng trồng cây ăn trái chủ lực, tập trung với diện tích trên 40.000ha, sản lượng gần 500.000 tấn/năm. Vùng chuyên canh rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày tập trung, với tổng diện tích trên 10.000ha gồm cây mía, hành tím, rau màu các loại, sản lượng trên 160.000 tấn/năm. Cần Thơ có 3.897ha lúa, rau màu, cây ăn trái đạt chứng nhận VietGAP và Global GAP. Có 20.759ha lúa được sản xuất theo hướng hữu cơ. Hiện các HTX, tổ hợp tác, hộ dân và doanh nghiệp tại thành phố được cấp 547 mã số vùng trồng, với tổng diện tích 11.212ha. Bên cạnh đó, có 125 mã số cơ sở đóng gói được cấp cho 19 doanh nghiệp. Thành phố có 2.369ha nuôi thủy sản đạt các chứng nhận VietGAP, Global GAP, ASC và BAP.

Song hành cùng với quá trình chuyển đổi xanh, việc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao cũng được đẩy mạnh, nhất là trong lĩnh vực thủy sản. Bằng cách tích hợp hệ thống tuần hoàn khép kín (RAS) cùng IoT và trí tuệ nhân tạo (AI), người nuôi thủy sản có thể số hóa và quản lý toàn diện trang trại từ xa. Sự bứt phá về công nghệ này được kết hợp hài hòa với các mô hình sinh thái bền vững như tôm - lúa hay nuôi thủy sản dưới tán rừng, mở ra hướng sản xuất “thuận thiên”, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, các thị trường xuất khẩu ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và phát thải carbon. Chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là điều kiện để nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Doanh nghiệp giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình này. Nhà nước sẽ tập trung vào hoàn thiện cơ chế, chính sách, hướng dẫn kỹ thuật, kết nối khoa học, công nghệ và hỗ trợ xây dựng chuỗi, còn doanh nghiệp và người dân là chủ thể trực tiếp đầu tư, đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất. 

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG