Phát hiện ung thư ở giai đoạn đầu có khả năng chữa khỏi bệnh rất cao, nhưng qui trình xét nghiệm phức tạp và tốn kém được xem là rào cản trong việc chẩn đoán sớm căn bệnh quái ác này. Đó là lý do các nhà khoa học và một số công ty trên thế giới đang đua nhau tìm phương pháp chẩn đoán dựa trên mẫu máu, vốn đơn giản hơn sinh thiết.

Vận dụng "vũ khí" exosome

Theo các chuyên gia, một cách để các tế bào giao tiếp là thông qua các nang cực nhỏ trong tế bào gọi là exosome, có nhiệm vụ mang thông tin di truyền và các phân tử chủ chốt đi khắp cơ thể. Một số exosome có thể dùng để chẩn đoán ung thư bởi nó chứa ADN, ARN và các prôtêin của tế bào, nghĩa là các bác sĩ có thể nhận diện sơ lược cấu trúc gien của khối u chỉ với một xét nghiệm máu. Do vậy, exosome thu hút sự chú ý rất lớn từ các công ty và giới nghiên cứu – những người đang nỗ lực tìm ra cách mới để chẩn đoán và điều trị bệnh bằng cách lắng nghe các "sứ giả" exosome.

Tuần rồi, công ty Codiak Biosciences ở thành phố Cambridge (bang Massachusetts) là thành viên mới nhất ở Mỹ gia nhập lĩnh vực nghiên cứu nói trên, với hy vọng sử dụng exosome làm vũ khí chống ung thư và các bệnh khác. "Nghiên cứu exosome là cách tuyệt vời để quan sát hoạt động của các tế bào trong tuyến tụy, thận hoặc não của chúng ta" – Tiến sĩ Raghu Kalluri, nhà sáng lập Codiak và hiện là Chủ tịch Trung tâm ung thư MD Anderson thuộc Đại học Texas, nhận định.

Ảnh: Telegraph

Trong bài báo đăng trên tạp chí Nature gần đây, ông Kalluri cho biết việc đo hàm lượng một prôtêin nào đó ở exosome có thể phân biệt được bệnh nhân bị ung thư tuyến tụy hay chỉ mắc bệnh tụy dạng nặng. Công ty Codiak – hiện tập trung xét nghiệm ung thư tụy – hy vọng tạo ra cái gọi là "sinh thiết máu", tức là xét nghiệm exosome để xác định ung thư. Phương pháp này được kỳ vọng có thể giúp các y bác sĩ nhận diện ung thư tuyến tụy ở giai đoạn đầu mà hiện nay rất khó phát hiện. Thậm chí, công ty trên còn muốn dùng exosome như một "vũ khí" chống lại căn bệnh. Ví dụ, các exosome có thể bám chặt vào tế bào và loại bỏ những thành phần bên trong nó sau khi tiếp xúc. Nếu mang theo thuốc điều trị và được dẫn đến tế bào ung thư, các exosome có thể tấn công trực tiếp khối u.

Trong khi đó, công ty Exosome Diagnostics (cũng ở Massachusetts) cho biết họ sẽ công bố phương pháp chẩn đoán ung thư dựa trên mẫu máu vào cuối năm nay. Tuy không tiết lộ kỹ thuật mới, song giám đốc bộ phận khoa học của công ty, Johan Skog, cho biết xét nghiệm exosome có thể giúp xác định loại thuốc nào sẽ đạt hiệu quả cao nhất khi điều trị cho những bệnh nhân nào.

Một công ty khác là Exovita Biosciences có trụ sở tại thành phố Albuquerque (tiểu bang New Mexico), mới được thành lập năm nay để thương mại hóa nghiên cứu của Trường Đại học New Mexico xung quanh phát hiện về tiềm năng chống ung thư tự nhiên của exosome. Giám đốc điều hành John Chavez cho biết exosome tạo ra bởi các mô xung quanh khối u có thể có tác dụng chống ung thư trong một số trường hợp, do đó, công ty có kế hoạch tiến hành nghiên cứu trên động vật vào năm tới.

Những cách xét nghiệm máu mới có thể chẩn đoán ung thư chính xác 90%

Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Georgia (Mỹ) vừa tìm ra một phương pháp xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp phát hiện đến 90% trường hợp ung thư buồng trứng giai đoạn đầu.

Với sự hỗ trợ của 3 trung tâm điều trị ung thư ở Mỹ và Canada, nhóm nghiên cứu thu thập mẫu máu của những phụ nữ bị ung thư buồng trứng giai đoạn 1 và 2, cùng với mẫu máu của những phụ nữ khỏe mạnh. Sau đó, họ tách huyết thanh từ các mẫu máu vốn chứa prôtêin và chất chuyển hóa, rồi phân lập từng tế bào trong máu bằng kỹ thuật sắc ký lỏng khối phổ siêu hiệu năng (UPLC-MS). Dựa vào kết quả phân tích, các chuyên gia có thể nhận diện những người có hoặc không có ung thư buồng trứng giai đoạn đầu. Cụ thể là họ đã sàng lọc được danh mục 16 phân tử mà khi kết hợp lại với nhau giúp chỉ ra chính xác những người bị ung thư, với tỷ lệ chính xác hơn 90%. Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này rất đáng khích lệ bởi nó tốt hơn các phương pháp chẩn đoán hiện hành, như dựa vào yếu tố di truyền hoặc kiểm tra chỉ dấu bệnh trong máu, vốn có tỷ lệ chính xác chỉ 50%.

Trong khi đó, các nhà khoa học tại Đại học Umea (Thụy Điển) đã phát triển phương pháp xét nghiệm ung thư mới dựa vào tiểu cầu, hứa hẹn loại bỏ nhu cầu sinh thiết (lấy mẫu tế bào hoặc mô để làm xét nghiệm).

Nhóm nghiên cứu tập trung vào thành phần ARN của tiểu cầu (một thành phần chủ chốt trong máu) vốn bị biến đổi bởi sự hiện diện của khối u, hay nói cách khác là khối u đã để lại dấu vết căn bệnh ung thư trong máu. Bằng cách tìm kiếm và phân tích các tiểu cầu nói trên, họ hy vọng có thể xác định bệnh ung thư và cả vị trí của nó trong cơ thể. Thử nghiệm phương pháp mới trên mẫu máu của 283 bệnh nhân, bao gồm 228 trường hợp ung thư, các chuyên gia đã chỉ ra chính xác 96% trường hợp ung thư và nhận diện nguồn gốc khối u đúng tới 71%. Kết quả cũng tiết lộ sự khác biệt ở cấp độ phân tử trong các dạng ung thư mà qua đó, các bác sĩ có thể sử dụng để lập phác đồ điều trị hiệu quả cho từng bệnh nhân.

THẢO NGUYÊN (Theo Statnews, Daily Mail, Gizmag)