Các nước châu Phi đang ngày càng tỏ rõ lập trường thống nhất trong chính sách đối ngoại, với những động thái đôi khi đi ngược mong muốn của các cường quốc quốc tế.

Các nguyên thủ quốc gia châu Phi tại hội nghị thượng đỉnh AU ở Ethiopia năm 2022.

Theo các nhà phân tích, so với cuộc xung đột giữa Nga - Ukraine, các nước châu Phi thể hiện lập trường thống nhất hơn đối với cuộc chiến ở Dải Gaza. Trước đó, sự ủng hộ của các nước châu Phi đối với nghị quyết ngày 2-3-2022 của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc (ĐHĐ LHQ) về việc yêu cầu Nga rút khỏi lãnh thổ Ukraine tương đối yếu ớt. Chỉ có 28/54 quốc gia thành viên châu Phi đã bỏ phiếu ủng hộ, nhiều nước bỏ phiếu trắng hoặc không bỏ phiếu.

"Trái với cuộc xung đột giữa Nga - Ukraine, chúng tôi nhận thấy giới lãnh đạo châu Phi phản ứng với cuộc chiến ở Dải Gaza như một khối" - Fredson Guilengue, chuyên gia phân tích của Quỹ Rosa Luxemburg (trụ sở tại Johannesburg, Nam Phi) nhận xét. Alex Vines - người đứng đầu chương trình châu Phi tại Viện chính sách Chatham House ở Luân Đôn (Anh) - cũng cho biết nhiều nước châu Phi đã đồng lòng kêu gọi thực thi một lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas. Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi (AU) Moussa Faki Mahamat còn lên tiếng kêu gọi chấm dứt các hành động thù địch của cả hai phía. Trước đó, AU thể hiện lập trường ủng hộ nhân dân Palestine.

Ông Gilles Yabi, người đứng đầu Viện nghiên cứu Tây Phi (WATHI), cho biết nhiều nước ở châu Phi ủng hộ ý tưởng về việc thành lập một nhà nước Palestine, tồn tại song song với Israel. Chỉ một số nước thể hiện sự ủng hộ Israel do bị chi phối bởi các yếu tố khác, chẳng hạn như sự hỗ trợ quân sự và kinh tế từ Israel và các đồng minh của nước này. "Họ thực sự không muốn thể hiện quan điểm đi ngược lại lợi ích của Israel, bởi điều đó cũng có nghĩa là đi ngược lại lợi ích của Mỹ và phương Tây" - ông Yabi nhận định.

Đối với Nga, mặc dù sự hiện diện của nước này ở châu Phi không nhiều bằng các quốc gia hùng mạnh nhất châu Âu và Mỹ, nhưng một số quốc gia tại lục địa đen vẫn coi Mát-xcơ-va là một đối tác quan trọng. Mặt khác, các nước  châu Phi cũng coi cuộc xung đột Nga - Ukraine là vấn đề lợi ích an ninh của châu Âu. Do đó, trong các cuộc bỏ phiếu ĐHĐ LHQ, sự ủng hộ của các nước châu Phi dành cho Nga đã giảm đáng kể, thay vào đó, họ chọn theo ý kiến số đông. "Các nước châu Phi không muốn thể hiện là thân phương Tây, thân Trung Quốc hay thân Nga" - ông Vines cho biết.

Nhìn chung trong năm 2023, châu Phi đã quyết định không để phản ứng của họ bị ràng buộc bởi các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Chuyên gia Guilengue nhận định các nước châu Phi đã vững vàng trước áp lực ngoại giao về quan điểm xung quanh cuộc xung đột Nga - Ukraine. Bất chấp những chuyến thăm của các đại diện cấp cao Nga và các quốc gia phương Tây, các chính phủ trên khắp châu Phi vẫn khẳng định lập trường phần lớn là không thiên vị, mà dựa vào các hòa giải viên hòa bình. AU đã cử các phái đoàn tới Nga và Ukraine để đề xuất các phương án giải quyết xung đột giữa hai nước này. Động thái đó phù hợp với nỗ lực của các nước châu Phi nhằm thể hiện vai trò tích cực hơn trong nền ngoại giao toàn cầu.