Tổng thống Ai Cập Abdel-Fattah El-Sisi sẽ tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ 3 vào ngày 2-4 trong bối cảnh đất nước lâm vào khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, bất ổn an ninh khu vực và thế giới vẫn tiếp diễn. Liệu các khoản đầu tư lớn của Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Liên minh châu Âu (EU), Ngân hàng Thế giới (WB)... có giúp chính quyền của cựu tướng quân đội vượt qua các thách thức, ngăn chặn nền kinh tế đến bờ vực sụp đổ hay không?

Tổng thống Ai Cập Abdel-Fattah El-Sisi (phải) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ký thỏa thuận hỗ trợ tài chính ngày 17-3 tại Cairo. Ảnh: Nova News

Phải thừa nhận rằng trong 2 nhiệm kỳ tổng thống từ năm 2014 đến nay, chính quyền Tổng thống El-Sisi đã đưa đất nước Ai Cập trở lại con đường ổn định sau 2 cuộc chính biến lật đổ 2 đời tổng thống vào các năm 2011 và 2013. Từng là nạn nhân của làn sóng “Mùa xuân Arab” năm 2011, Ai Cập đã vượt qua giai đoạn bất ổn nghiêm trọng và làn sóng tấn công khủng bố  giai đoạn 2016-2018. Dưới sự lãnh đạo của ông El-Sisi, tình hình an ninh - chính trị và đời sống xã hội của Ai Cập vẫn được giữ vững, trong bối cảnh khu vực Bắc Phi - Trung Đông vẫn đang chứng kiến một loạt cuộc xung đột và bất ổn chính trị, đặc biệt là cuộc chiến tại Dải Gaza và căng thẳng ngày càng leo thang tại khu vực Biển Đỏ. Tuy nhiên, chính những diễn biến địa chính trị trong khu vực Bắc Phi - Trung Đông đầy bất ổn đang là mối đe dọa an ninh rất nghiêm trọng đối với Ai Cập.

Những khó khăn bị dồn nén

Hiện nay, Ai Cập đang gánh món nợ nước ngoài lên tới 165 tỉ USD, bên cạnh khoản nợ khổng lồ trong nước với lãi suất cao. Trong những năm gần đây, Ai Cập đã 3 lần phá giá đồng nội tệ có kiểm soát, song điều này làm trầm trọng thêm núi nợ của Ai Cập, khiến chính phủ phải dành đến 45% tất cả nguồn thu để trả lãi suất trong năm tài chính 2023. Mới đây, ngày 6-3, Ngân hàng Trung ương Ai Cập đã cho phép tỷ giá hối đoái được ấn định theo thị trường, điều kiện cho vay từ IMF. Sau thỏa thuận này,  đồng bảng Ai Cập (EGP) mất hơn 40% giá trị. Tính từ tháng 3-2022 đến nay, EGP đã mất khoảng 2/3 giá trị so với USD.

Đồng EGP mất giá cùng với cuộc khủng hoảng lương thực từ cuộc chiến ở Ukraine, Dải Gaza làm gia tăng lạm phát và tiêu chuẩn sống của người Ai Cập xuống cấp nhanh. Trước đại dịch COVID-19, khoảng 30% dân số Ai Cập được xếp loại nghèo và hiện đã tăng lên mức 60% trong số 106 triệu dân.

Tổng thống El-Sisi đổ lỗi cho cuộc cách mạng “Mùa quân Arab” năm 2011 tạo tiền đề bất ổn kinh tế đất nước, tiếp đến là đại dịch COVID-19 và cuộc chiến Ukraine. Tuy nhiên, theo Hãng tin Reuters, những khó khăn hiện tại một phần bắt nguồn từ thất bại của kế hoạch phát triển công nghiệp yếu kém trước đây cũng như tình trạng thâm hụt thương mại quốc tế. Và sau khi lên nắm quyền, chính quyền ông El-Sisi đã đẩy mạnh vay mượn để phát triển cơ sở hạ tầng, tăng trợ cấp để bình ổn xã hội, tăng chi tiêu mua sắm vũ khí trước các mối đe dọa an ninh… Điển hình là xây dựng thành phố thủ đô mới trị giá 58 tỉ USD nằm ở khu vực sa mạc phía Bắc thủ đô Cairo.

Theo Reuters, các nước vùng Vịnh  và phương Tây coi Ai Cập dưới thời chính quyền Tổng thống El-Sisi là một trụ cột an ninh giữa khu vực Trung Đông - Bắc Phi đầy bất ổn. Đó là lý do họ ra tay giúp Ai Cập tạm thời thoát khỏi nguy cơ sụp đổ. Bởi nếu Ai Cập phá sản thì an ninh khu vực sẽ hỗn loạn và những vấn đề như di cư sẽ trở nên phức tạp, khó lường cho phương Tây.

Hàng loạt phao cứu sinh

Những khó khăn kinh tế trong các năm qua tại Ai Cập khiến nhiều nhà đầu tư phi dầu mỏ nước ngoài e ngại và bắt đầu siết chặt các điều kiện đầu tư. Trong bối cảnh đó, hồi cuối tháng 2, UAE đã ký thỏa thuận đầu tư lớn chưa từng có trong lịch sử với trị giá lên đến 35 tỉ USD vào Ai Cập.

Theo thỏa thuận được ký kết giữa 2 chính phủ, Quỹ Tài sản chủ quyền ADQ của UAE sẽ rót 24 tỉ USD để phát triển bán đảo Ras al-Hikma, khu vực rộng 170 km2 về phía Tây thành phố Alexandria ở Địa Trung Hải của Ai Cập, thành một trung tâm đô thị, kinh doanh và du lịch quy mô lớn. Tổng giá trị đầu tư dự kiến tại khu đô thị mới này lên đến 150 tỉ USD. 11 tỉ USD còn lại được sử dụng để đầu tư vào những dự án quan trọng trên khắp Ai Cập nhằm hỗ trợ tăng trưởng và phát triển kinh tế. Đáng chú ý, số tiền trên được UAE giải ngân chỉ vòng 2 tháng, trong đó đợt đầu tiên trị giá 15 tỉ USD được giải ngân không lâu sau thỏa thuận được ký kết. Vì thế, giới phân tích cho rằng động thái của UAE là một canh bạc đầu tư nhằm cứu Ai Cập thoát khỏi nguy cơ phá sản, đồng thời nhằm chứng tỏ vị thế cường quốc hàng đầu của UAE tại khu vực.

Bước đi táo bạo của UAE cùng với cam kết thả nổi tỷ giá đồng bản địa đã giúp Ai Cập dễ dàng đạt được thỏa thuận hôm 6-3 với IMF nhằm nâng khoản vay của nước này từ mức 3 tỉ lên 8 tỉ USD trong vòng 3 năm. Đến ngày 17-3, EU cam kết cam kết gói tài trợ và đầu tư trị giá 7,4 tỉ euro (8,1 tỉ USD) cho Ai Cập trong vòng 3 năm, bao gồm 600 triệu euro tiền tài trợ không hoàn lại, 5 tỉ euro khoản vay ưu đãi và 1,8 tỉ euro đầu tư bổ sung. Chỉ một ngày sau, WB thông báo dự kiến cấp khoản vốn hơn 6 tỉ USD cho Ai Cập trong 3 năm tới, trong đó 3 tỉ USD dành cho các chương trình của Chính phủ Ai Cập và 3 tỉ USD cho khu vực tư nhân.

ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)