Những năm gần đây, thông qua các trang mạng xã hội, hoạt động mua bán, trao đổi hoa kiểng của nhà vườn diễn ra sôi nổi. Ở thời điểm hiện tại, các nhà vườn bắt đầu chào bán mai vàng, hoa giấy, bông trang… để chưng Tết. Mua, bán online có những lợi ích nhất định cho cả người bán lẫn người mua, nhưng còn nhiều vấn đề pháp lý cần được quy định rõ để bảo vệ quyền lợi cả hai bên.

Ông Sanh chăm sóc vườn hoa kiểng phục vụ thị trường Tết.

Những ngày này, ông Bùi Văn Sanh ở phường Thới An, quận Ô Môn, tất bật với việc buôn bán hoa kiểng. Ông Trần Văn Vũ ngụ cùng xóm, cho biết: “Tôi vừa mua vài cặp bông trang từ vườn ông Sanh. Mỗi cặp cao hơn 0,5m, bông to, màu sắc rực rỡ, giá 500.000 đồng. Tôi rất ưng ý”. Ngoài bán trực tiếp, ông Sanh còn bán hàng online. Ông Sanh chia sẻ: “Cái tiện của việc mua, bán online là thông qua mạng xã hội, tôi quảng cáo sản phẩm, không phải tốn tiền thuê mặt bằng. Từ đó, tôi có thể kéo giảm giá sản phẩm. Việc mua bán này do hai bên thỏa thuận về cách thức giao nhận hàng, phương thức thanh toán. Thông thường, nếu khách ở gần trong quận, tôi trực tiếp đi giao; còn ở xa thì thông qua đơn vị vận chuyển”.

Thoạt nghe qua, mọi giao dịch dường như đơn giản, suôn sẻ nhưng thực tế không ít lần ông Sanh rơi vào tình cảnh dở khóc, dở cười. Ðó là việc khách hàng từ chối nhận hàng (còn gọi là “bom hàng”). Dù buồn, nhưng ông cũng chẳng biết làm sao khi giữa ông và người mua chỉ thỏa thuận miệng, không có gì ràng buộc. Ông Sanh kể: “Cách đây mấy hôm, một người khách gọi điện cho tôi, đặt mua 4 cặp bông trang, mỗi cặp 500.000 đồng. Ðến hẹn, tôi giao hàng đến địa chỉ như thỏa thuận, thì chủ nhà cho rằng “dịch bệnh không tiền ăn, lấy đâu ra tiền mua hoa với kiểng”. Nghe vậy, tôi liền điện thoại cho người đặt hàng, thì số điện cứ reo “ò.. í.. e”. Thế là, tôi đành ngậm ngùi chở hàng về nhà”.    

Chuyên bán mai vào mùa Tết, anh Nguyễn Trung Chiến, ở thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh, thường vào các hội nhóm chuyên mua bán mai vàng để đăng bán. Anh Chiến kể: “Cách đây không lâu, một người khách hàng ở tỉnh An Giang chốt đơn rất nhanh, 10 cây mai, với giá 7,5 triệu đồng. Tuy nhiên, khi nhận hàng, thay vì thanh toán tiền mặt với người giao hàng, vị khách này đề nghị chuyển khoản. Do hàng đã chuyển đến khách nên tôi đành đồng ý. Khi vị khách này chuyển khoản thì thiếu 1 triệu đồng vì cho rằng cây mai tôi giao không giống y hình; nếu tôi không đồng ý thì trả tiền lại, đem cây về. Do vận chuyển cây đi xa, cộng thêm chi phí vận chuyển gần 1 triệu đồng, nên tôi ngậm ngùi chấp nhận”.

Hiện nay, hoạt động thương mại trên các trang mạng xã hội rất sôi động nhưng cũng tiềm ẩn lắm rủi ro cho cả người mua lẫn người bán. Theo quy định tại Nghị định 39/2007/NÐ-CP của Chính phủ, cá nhân hoạt động thương mại độc lập, không có địa điểm cố định… thì không phải đăng ký kinh doanh. Khoản 15, Ðiều 1, Nghị định 85/2021/NÐ-CP quy định mạng xã hội có một trong các hình thức hoạt động, như: website cho phép người tham gia được mở các gian hàng để trưng bày, giới thiệu hàng hóa hoặc dịch vụ; website cho phép người tham gia được mở tài khoản để thực hiện quá trình giao kết hợp đồng với khách hàng; website có chuyên mục mua bán, trên đó cho phép người tham gia đăng tin mua bán hàng hóa, dịch vụ và người tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp trả phí cho việc thực hiện các hoạt động đó được coi là hình thức hoạt động của sàn giao dịch điện tử. Tuy nhiên, người bán hàng trên trang mạng xã hội không phải đăng ký với Bộ Công Thương mà doanh nghiệp vận hành mạng xã hội, website phải tiến hành đăng ký. Vấn đề này rất thuận tiện cho người tham gia mạng xã hội kinh doanh, buôn bán nhưng việc không đăng ký kinh doanh thì không có sự quản lý của Nhà nước. Do đó, kinh doanh trực tuyến trên mạng dễ dẫn đến nhiều vấn đề phức tạp, Nhà nước không thể quản lý, kiểm soát chất lượng sản phẩm để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh đó, khi xảy ra tranh chấp, việc giải quyết rất phức tạp và khó khăn vì chưa có quy định cụ thể để làm cơ sở pháp lý giải quyết vấn đề này.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Ðoàn Luật sư TP Cần Thơ, cho biết: “Tại Ðiều 76, Nghị định 52/2013/NÐ-CP ngày 16-5-2013 của Chính phủ quy định về thương mại điện tử chỉ nêu trách nhiệm của bên bán chứ chưa nêu trách nhiệm của người đặt hàng, người mua hàng. Tranh chấp giữa thương nhân, tổ chức, cá nhân bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ với khách hàng trong quá trình thực hiện hợp đồng phải được giải quyết trên cơ sở các điều khoản của hợp đồng công bố tại website vào thời điểm giao kết hợp đồng và quy định của pháp luật có liên quan và việc giải quyết tranh chấp phải thông qua thương lượng giữa các bên, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án theo các thủ tục, quy định hiện hành về giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, hiện nay, khách hàng thường dùng tài khoản mạng xã hội để đăng ký mua hàng hoặc đăng ký tài khoản trên các ứng dụng mua hàng online và vận chuyển tận nhà. Do đó, trước khi nhận đơn hàng có giá trị lớn, người bán cũng nên yêu cầu người mua xác nhận mã số qua email, số điện thoại để xác định người đặt hàng là chính chủ của tài khoản mạng xã hội hoặc chính chủ thuê bao điện thoại chứ không phải giả mạo. Trong trường hợp khách hàng cố tình “bom hàng” có giá trị lớn thì cần khởi kiện họ ra tòa án yêu cầu bồi thường thiệt hại. Từ đó, sẽ đảm bảo quyền lợi của người bán cũng như ràng buộc trách nhiệm của người mua, giảm bớt tình trạng “bom hàng” có giá trị lớn đối với người giao hàng. Trên thực tế, chính việc chưa có người “bom hàng” nào bị khởi kiện hay xử phạt cũng là một trong những yếu tố dẫn đến tình trạng này ngày càng phổ biến”.

Bài, ảnh: CHẤN HƯNG