Sản xuất nông nghiệp, chế biến nông sản của ĐBSCL đang chuyển mình mạnh mẽ. Trong đó, việc tích hợp 3 trụ cột: đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số - chuyển đổi xanh là hướng đi tất yếu, giúp tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, nâng cao hiệu quả quản lý và gia tăng giá trị chuỗi cung ứng nông sản. 

Mô hình thí nghiệm canh tác lúa giảm phát thải, quản lý rơm, nước và phân bón triển khai tại Viện Lúa ĐBSCL.

Thay đổi tư duy

Ông Lê Duy Đồng, Giám đốc Trung tâm Sinh học dược liệu và giống TP Hồ Chí Minh, Tổng Giám đốc Công ty CP Mark Grown, chia sẻ: “Nông nghiệp Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng cần cách tiếp cận đúng, sáng tạo để tìm ý tưởng kinh doanh nông nghiệp khả thi. Bởi giai đoạn hiện nay, chúng ta không chỉ làm nông mà là làm kinh tế nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Ngày nay, nông nghiệp không chỉ đơn thuần là trồng một loại cây, nuôi một loại con, mà là tạo ra giá trị gia tăng, xây dựng mô hình kinh doanh xanh, bền vững. Chẳng hạn, trồng cây phải gắn làm nông trại trải nghiệm, nơi người tiêu dùng đến tự tay hái rau, chế biến và thưởng thức tại chỗ. Trồng hoa để tổ chức các lễ hội hoa, nơi du khách không chỉ mua hoa mà còn được sống trong không gian ngập tràn sắc hoa, cảm xúc và văn hóa hay các hoạt động sản xuất nông sản cần được lồng ghép, kết hợp giáo dục nông nghiệp, giúp học sinh hiểu về thiên nhiên, môi trường”.

Với kinh nghiệm hơn 10 năm vận hành nền tảng thương mại điện tử B2B kết nối hàng ngàn nông dân và hợp tác xã, ông Nguyễn Văn Toàn Cơ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Giải pháp công nghệ Felix (Felix Tech), khẳng định: “Nông nghiệp thông minh không chỉ là câu chuyện của máy bay không người lái (drone) hay cảm biến IoT trên cánh đồng. Điểm nghẽn lớn nhất trong sản xuất nông nghiệp hiện nay không nằm ở kỹ thuật canh tác, mà nằm ở điểm mù thông tin thị trường và sự đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, tôi đề xuất 3 nhóm giải pháp đột phá là chuyển đổi từ “sản xuất rồi mới bán” sang “sản xuất theo tín hiệu thị trường số”; mô hình “kho vận thông minh chia sẻ” để giảm thất thoát sau thu hoạch và phổ cập “doanh nhân nông nghiệp số” thông qua đào tạo thực chiến”.

TS Nguyễn Thị Kiều, Phó Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ Cần Thơ, cho rằng: Chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi được triển khai đồng bộ và có hệ sinh thái hỗ trợ, gồm hoàn thiện thể chế và bộ tiêu chí xanh; đầu tư hạ tầng xanh và quản lý chất thải; thúc đẩy sản xuất - tiêu dùng bền vững; xây dựng thị trường và tiêu chuẩn xanh (trong đó tiêu chuẩn SRP, Global GAP, Organic, truy xuất nguồn gốc, dấu chân carbon là các công cụ then chốt). Đặc biệt, việc phát triển vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao phát thải thấp gắn SRP, kết hợp tuần hoàn phụ phẩm (rơm rạ, phế phẩm nông nghiệp - thủy sản) và du lịch sinh thái không rác, giảm nhựa dùng một lần, sẽ tạo ra “lợi ích kép” vừa giảm phát thải khí nhà kính, vừa nâng cao thu nhập và chất lượng việc làm xanh cho cộng đồng địa phương.

Tập trung vào các mũi nhọn

Những ý tưởng về vai trò của 3 trụ cột đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số - chuyển đổi xanh đã được định hình, nhưng việc triển khai cần lộ trình cũng như giải pháp khả thi trong thực tiễn. TS Nguyễn Thị Kiều thông tin: TP Cần Thơ sẽ ưu tiên cách tiếp cận theo chương trình, dự án mũi nhọn và theo chuỗi giá trị, với cơ chế điều phối hiệu quả giữa Nhà nước - doanh nghiệp - viện trường - hợp tác xã - người dân. Đồng thời, gắn các ưu đãi và nguồn lực đầu tư với các chỉ số thực chứng (giảm phát thải, giảm rác thải, tỷ lệ tuần hoàn, tỷ lệ cơ sở đạt chuẩn xanh, tỷ lệ truy xuất nguồn gốc, tăng thu nhập xanh). Khi làm được điều đó, chuyển đổi xanh sẽ trở thành động lực mới giúp Cần Thơ thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, tạo lợi thế cạnh tranh, nâng tầm thương hiệu điểm đến du lịch và nông sản của địa phương trong các chuỗi cung ứng trong nước và toàn cầu.

Trước sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, các công nghệ xanh, số hiện rất đa dạng. Tuy nhiên, việc lựa chọn công nghệ phù hợp, phát huy lợi thế trong thực tiễn luôn cần phải tính đến. “Chúng ta có thể ứng dụng AI để tạo khác biệt như AI trong canh tác giúp dự đoán thời tiết, phân tích đất, tưới tiêu tự động và kiểm soát sâu bệnh bằng camera AI. Hay ứng dụng AI trong chế biến thực phẩm giúp nâng cao chất lượng, kiểm soát an toàn thực phẩm và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Trong tiếp thị và bán hàng, AI có thể giúp cá nhân hóa trải nghiệm mua hàng, tự động hóa dịch vụ khách hàng và dự báo nhu cầu thị trường” - ông Lê Duy Đồng chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Toàn Cơ cho rằng, thiết bị thông minh sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có người nông dân thông minh. Với kinh nghiệm giảng dạy và đào tạo, Felix Academy đề xuất chương trình đào tạo không chỉ dạy kỹ thuật, mà dạy kỹ năng thương mại số. Trong đó, chú ý đến kỹ năng livestream bán hàng B2B/B2C chuẩn quốc tế; quản trị tài sản trí tuệ và thương hiệu nông sản… Đối với TP Cần Thơ, Felix Tech cam kết tài trợ nền tảng chuyển đổi số Felix.store cho 100 hợp tác xã tiêu biểu tại Cần Thơ để đưa sản phẩm lên sàn giao dịch B2B quốc tế. Đồng thời, phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, các viện trường để thương mại hóa các đề tài nghiên cứu khoa học trong nông nghiệp, đưa sáng chế từ phòng thí nghiệm ra thị trường; cung cấp học bổng các khóa đào tạo “Quản trị kinh doanh số” cho các chủ thể OCOP 4-5 sao của thành phố...

Bài, ảnh: MỸ THANH