Đầu tháng 1-2026, tại ĐBSCL, tình hình xâm nhập mặn (XNM) bắt đầu xuất hiện tại các vùng cửa sông; sinh hoạt hằng ngày, sản xuất nông nghiệp của người dân bị đe dọa bởi khô hạn, XNM. Giải pháp ứng phó, sản xuất phù hợp điều kiện thời tiết khô hạn, XNM cần được người dân, ngành chức năng tại TP Cần Thơ và các địa phương trong vùng thực hiện đồng bộ.

Cống ngăn mặn Rạch Mọp bảo vệ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn TP Cần Thơ được vận hành và phát huy hiệu quả.

Xâm nhập mặn sẽ xấp xỉ trung bình nhiều năm

Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT), XNM mùa khô năm 2026 sẽ ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm (TBNN) giai đoạn 2013-2025, nhưng thấp hơn mùa khô năm 2024-2025. Trong đó, tại vùng các cửa sông Cửu Long, tháng 1 và 2-2026, ranh mặn 4g/l vào sâu từ 40-50km, tương đương so với TBNN. Tháng 3-2026, tùy thuộc vào lượng nước điều tiết từ các hồ chứa ở thượng nguồn sông Mekong, dự báo XNM tương đương tháng 2.

Vùng 2 sông Vàm Cỏ, tháng 1-2026 ranh mặn 4g/l ở mức 30-35km, chưa ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi. Tháng 2-2026, ranh mặn 4g/l vào sâu từ 50-55km, xấp xỉ so với TBNN. Nhìn chung, nguồn nước ngọt vẫn xuất hiện ở các vùng từ Tân An trên sông Vàm Cỏ Tây khoảng 15km và Bến Lức 5-7km trên sông Vàm Cỏ Đông vào kỳ triều thấp; nông dân tranh thủ lấy và dự trữ nước ngọt phục vụ sản xuất. Tháng 3 và 4-2026, ranh mặn 4g/l có thể lên đến 60-65km, tháng 5-2026, ranh mặn 4g/l từ 50-55km, nửa cuối tháng 5 XNM giảm, một số thời kỳ mặn thấp thuận lợi cho việc lấy nước ngọt, phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cho biết thêm, nguồn nước mùa khô năm 2025-2026 thuận lợi hơn mùa khô năm 2024-2025. Tuy nhiên, các địa phương vùng ĐBSCL cần đề phòng biến động bất thường do tác động của vận hành hồ chứa thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong; cần có kế hoạch chủ động sản xuất, bố trí mùa vụ, vận hành hệ thống công trình thủy lợi hợp lý, chuẩn bị các giải pháp ứng phó ngay từ đầu mùa khô, đặc biệt là chủ động tích trữ nước. Đồng thời tăng cường công tác giám sát độ mặn, cập nhật các bản tin dự báo thường xuyên để điều chỉnh kế hoạch phù hợp với các diễn biến nguồn nước.

Tại TP Cần Thơ, năm 2025 xuất hiện 13 đợt XNM trên sông Hậu tại Trần Đề, sông Cái Lớn, sông Cái Côn, sông Mỹ Thanh tại Dù Tho, kênh Quản lộ Phụng Hiệp... Ngành NN&MT thành phố và các địa phương chủ động ứng phó có hiệu quả với các tác động bất lợi của hạn hán, thiếu nước, XNM. Bên cạnh đó, thực hiện kết hợp hài hòa giữa giải pháp công trình, vận chuyển nước ngọt đến vùng bị XNM. Bảo đảm an toàn trước tác động bất lợi do thiên tai liên quan đến thiếu nước gây ra cho các vùng ven biển, hoạt động sản xuất trong điều kiện biến đổi khí hậu. Sản xuất chủ động phòng tránh, thích nghi với khô hạn, thiếu nước, XNM và bảo vệ dân cư ở các lưu vực sông, vùng ven biển.

Tăng cường ứng phó

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi yêu cầu ngay thời điểm này, các địa phương vùng ĐBSCL theo dõi chặt chẽ thông tin dự báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, khuyến cáo kế hoạch sử dụng nước do các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&MT cung cấp; xây dựng kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, XNM với các kịch bản có khả năng xảy ra để chủ động triển khai giải pháp phù hợp.

Đặc biệt, các địa phương thường xuyên kiểm kê nguồn nước, cân đối để bố trí cơ cấu sản xuất, mùa vụ, thời điểm xuống giống lúa phù hợp, bảo đảm hạn chế tác động của hạn hán, thiếu nước, XNM ảnh hưởng đến năng xuất cây trồng; chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với những diện tích thường xuyên gặp khó khăn về nguồn nước; tăng cường sử dụng các giống cây trồng thích ứng với điều kiện hạn hán, thiếu nước, XNM. Tăng cường nạo vét cửa lấy nước, hệ thống kênh mương, đắp đập ngăn mặn, đào ao trữ nước, lắp đặt và vận hành các trạm bơm dã chiến; ưu tiên cung cấp nước cho sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng lâu năm... khi hạn hán xảy ra. Thực hiện các giải pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho lúa và cây trồng cạn (ướt khô xen kẽ, phun mưa, nhỏ giọt...). Tăng cường thông tin, tuyên truyền về tình hình nguồn nước, XNM tới người dân để nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm; vận động nhân dân phối hợp với các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi tranh thủ lấy, trữ nước và sử dụng nước hiệu quả.

Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, trước nguy cơ hạn mặn gay gắt trong mùa khô năm 2026, thành phố đã có kế hoạch bố trí 37 trạm cấp nước sạch miễn phí tại khu vực nông thôn, đồng thời chuẩn bị sà lan, tàu vận chuyển nước đến các điểm có nguy cơ thiếu nước, quyết tâm không để người dân rơi vào cảnh thiếu nước sinh hoạt. Ông Ngô Thái Chân, Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Nhiều năm qua, trên địa bàn thành phố, đặc biệt là những khu vực thuộc tỉnh Sóc Trăng cũ chịu ảnh hưởng nặng bởi XNM và khô hạn. Do đó, để hạn chế thấp nhất mức ảnh hưởng của hạn mặn 2026, ngành NN&MT đã chuẩn bị ứng phó từ trước. Trong đó, Sở đã chỉ đạo Chi cục Thủy lợi, Trung tâm Nước sạch có kế hoạch cụ thể, không để người dân không có nước sạch. Ở khu vực đường ống xa, nước hạn chế đến thì phải chuẩn bị hỗ trợ bồn nước dự trữ cho người dân”.

Sở NN&MT TP Cần Thơ cũng cho biết, mùa khô 2026, ngành sẽ tăng cường năng lực hoạt động của 37 trạm cấp nước ở khu vực nông thôn. Đồng thời, ở mỗi trạm sẽ lắp bồn chứa 10.000 lít cung cấp nước miễn phí cho người dân trong mùa khô. Ngoài ra, thành phố chuẩn bị đưa vào vận hành 4 nhà máy cung cấp nước ở khu vực Vĩnh Châu, Trần Đề và Cù Lao Dung. Thêm vào đó, sẽ chuẩn bị một số sà lan, một số tàu vận chuyển nước phục vụ cho các điểm cần nước, đảm bảo người dân không thiếu nước trong mùa khô…

Bài, ảnh: HÀ VĂN