Bài 3: Đường về còn xa...

Hôn nhân đổ vỡ, nhiều chị ôm con trở về Việt Nam. Cuộc sống bươn chải, vất vả mưu sinh, họ để con cái cho ông bà chăm sóc, dạy dỗ. Những rắc rối hậu hôn nhân của những cô gái này cũng đang làm đau đầu các ngành chức năng. Nhức nhối nhất là vấn đề liên quan đến giấy tờ hộ tịch của những đứa trẻ con lai, hiện rất phức tạp.

Hôn nhân "hữu danh vô thực"

Sau khi kết hôn với chồng Hàn Quốc, do bị gia đình chồng cô lập, không cho giao tiếp bên ngoài, chồng nghiện rượu, không lo cho gia đình, chị Ng. (ở thị trấn Nàng Mau, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang) ôm con gái trốn về Việt Nam từ năm 2009 đến nay. Ngay sau khi trở về Việt Nam, chị Ng. gởi con gái nhờ cha mẹ và anh chị em trong gia đình chăm sóc. Chị đến Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang làm thuê kiếm tiền gởi về nuôi con. Tại đây, chị Ng. đã lập gia đình với chồng Việt Nam quê ở Sóc Trăng (hiện chị đã mang thai 7 tháng) nhưng không làm giấy kết hôn được, bởi vì chưa làm xong thủ tục ly hôn với chồng Hàn Quốc.

Chị H. (SN 1986, ở phường Thuận Hưng, quận Thốt Nốt), lấy chồng không có sự tìm hiểu trước, bất đồng giữa hai ngôn ngữ Việt- Hàn, lại bị chồng đánh đập, hành hạ, không cho giao tiếp với bên ngoài. Vì vậy, chỉ sau thời gian ngắn kết hôn, chị H. trở về Việt Nam với bao tủi nhục. Đến nay, chị vẫn chưa thể ly hôn được với người chồng Hàn Quốc.

Bà Lê Kim Khoa, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang, cho biết: Từ năm 2016 đến 20-3-2017, toàn huyện có 174 trường hợp kết hôn có yếu tố nước ngoài (30 trường hợp kết hôn với người Hàn Quốc); 123 trường hợp ghi chú kết hôn (Hàn Quốc 99 trường hợp) và 64 trường hợp ghi chú ly hôn (Hàn Quốc 49 trường hợp). Đa phần phụ nữ Việt Nam lấy chồng nước ngoài bất hạnh đều gặp khó khăn về ngôn ngữ, kinh tế; một số chị bị ngược đãi và bạo hành gia đình… Sau khi trở về Việt Nam, các cô gái này gởi con cho cha mẹ hoặc người thân chăm sóc, rồi đi kiếm việc làm hoặc tiếp tục lấy chồng lần thứ 2, với mong muốn có cuộc sống khấm khá hơn nhưng rất ít chị đạt như ý muốn… Một số trường hợp chưa hoàn tất thủ tục ly hôn nhưng các chị vẫn trốn về Việt Nam, đi làm ăn xa, sau đó quay về địa phương xin xác nhận tình trạng hôn nhân để kết hôn với người nước ngoài khác… Việc này gây khó khăn cho ngành chức năng trong việc xác nhận tình trạng hôn nhân.

Theo ông Đặng Văn Hùng, Phó Chánh án tòa án nhân dân TP Cần Thơ, những khó khăn trong ly hôn của các cuộc hôn nhân có yếu tố nước ngoài là do nhiều trường hợp bỏ về nước mà không đem theo bất cứ giấy tờ gì ngoài hộ chiếu, thậm chí có trường hợp không nhớ tên chồng, địa chỉ nên tòa án không thể thụ lý. Có trường hợp nhớ được địa chỉ, tên chồng, nhưng việc dịch các văn bản ra tiếng nước ngoài để gởi cho người chồng theo quy định khá tốn kém nên ngại thực hiện. Bên cạnh đó, hiệu quả tương trợ tư pháp theo Luật Tương trợ tư pháp không cao nên vụ án không xử được, bị kéo dài, phải đình chỉ và kéo theo nhiều hệ lụy…

Rắc rối giấy tờ pháp lý

Hiện nay, việc kết hôn có yếu tố nước ngoài đã phát sinh những hệ lụy khiến các địa phương đang "đau đầu" giải quyết. Đó là vấn đề quốc tịch của chính người Việt Nam và vấn đề quốc tịch, hộ tịch của con họ khi hôn nhân đổ vỡ và phải trở về địa phương sinh sống.

Chị H. sau khi sinh con trai Châu Gia Phát (năm 2008) được 8 tháng tuổi đã đem con về gởi cho ông bà ngoại nuôi giúp. Hiện tại, chị H. đang làm việc tại Hà Nội, hằng tháng gởi tiền về cho ông bà ngoại chăm sóc con của chị. Đến giờ, bé Gia Phát vẫn không có giấy khai sinh. Ông Châu Văn Nghi (cha chị H.), cho biết: "Hộ chiếu của Gia Phát (9 tuổi) đã hết hạn từ năm 2013. Do không làm lại được nên công an phạt 5 triệu đồng. Rất mong ngành chức năng hỗ trợ, hướng dẫn gia đình tôi làm các giấy tờ cần thiết có liên quan, nhất là giấy khai sinh cho cháu Gia Phát tại Việt Nam". Ông Nghi lo lắng, cháu ngoại của ông mang quốc tịch và hộ chiếu Hàn Quốc, không làm giấy khai sinh cho cháu ở Việt Nam được sẽ ảnh hưởng việc học hành và quyền lợi của cháu sau này.

Bé Park Si Won (SN 2008), con gái chị Ng. ở huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang, cũng là trường hợp tương tự. Năm 2009, mẹ con chị Ng. trốn gia đình chồng từ Hàn Quốc về Việt Nam mà không mang theo giấy tờ gì ngoài hộ chiếu của chị và con gái. Khi Park Si Won tròn 2 tuổi, chị C.Ng. nhờ chị ruột nuôi giúp để chị đến Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang làm thuê. Hiện nay, cháu Park Si Won đang tạm trú ở nhà ngoại và học lớp 3, Trường Tiểu học Nàng Mau 1. Gia đình chị Ng. rất băn khoăn, liệu lên lớp lớn hơn, việc học của cháu như thế nào vì cháu mang quốc tịch Hàn, không có hộ khẩu cũng không có khai sinh,... tại Việt Nam.

Theo Phòng Tư pháp huyện Vĩnh Thạnh, trên địa bàn huyện thời gian qua có một số gia đình có trẻ được mẹ đưa từ nước ngoài về gởi ông bà chăm sóc. Để thuận tiện trong việc học hành, những gia đình này đã làm thủ tục khai nhận con ngoài giá thú để làm giấy khai sinh cho trẻ. Việc làm này không đúng quy định, nên năm 2016, đã có 5 trường hợp trẻ có yếu tố nước ngoài trên địa bàn huyện bị thu hồi giấy khai sinh.

Theo Sở Tư pháp TP Cần Thơ, qua rà soát tổng số trẻ em là con của công dân Việt Nam với người nước ngoài đang cư trú trên địa bàn thành phố (trẻ em được sinh ra từ 1-7-2000 đến 30-6-2016) là 709 trường hợp. Quá trình rà soát cho thấy nhiều vấn đề phức tạp đang phát sinh. Như trường hợp phụ nữ đã kết hôn với người nước ngoài rồi trở về Việt Nam sinh sống nhưng chưa hoàn tất thủ tục ly hôn với người chồng nước ngoài. Sau đó, người này lại sống chung như vợ chồng rồi có con với người đàn ông Việt Nam. Khi đi đăng ký khai sinh cho trẻ, lại muốn có tên cha đẻ là người Việt Nam trong giấy khai sinh, nhưng do hôn nhân không hợp pháp nên không đủ điều kiện để thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Từ đó, dẫn đến một số trường hợp trẻ em chưa được đăng ký khai sinh.

Bên cạnh đó, còn có trường hợp, trẻ sinh ra ở nước ngoài, chưa được đăng ký khai sinh ở nước ngoài, mẹ của trẻ có đăng ký kết hôn với người nước ngoài (đa số là người có quốc tịch Trung Quốc) nhưng giấy tờ không được hợp pháp hóa lãnh sự (như giấy chứng sinh, giấy đăng ký kết hôn) và người mẹ không có điều kiện trở lại đất nước của người chồng để hợp pháp hóa các giấy tờ. Bên cạnh đó, thành phố cũng đang gặp khó trong trường hợp trẻ sinh ra ở nước ngoài đã được đăng ký khai sinh ở nước ngoài, mẹ của trẻ có đăng ký kết hôn với người nước ngoài, nhưng khi về Việt Nam sinh sống không mang theo giấy khai sinh, trẻ đã có quốc tịch nước ngoài.

Những rắc rối về pháp lý này chưa được giải quyết thì những đứa trẻ này vẫn cư trú trên đất nước Việt Nam không khai sinh, không giấy tờ… Các chế độ của trẻ vẫn bị bỏ lửng, ảnh hưởng lớn đến an sinh, học hành của trẻ.

Xuân Phương

Bài cuối: Để niềm vui trọn vẹn