Cách đây 4 năm, trong một lần nói chuyện với câu lạc bộ thanh niên khởi nghiệp do Thành đoàn TP. Hồ Chí Minh tổ chức, doanh nhân Lê Phước Vũ - Chủ tịch của Tập đoàn Hoa Sen (HSG) đã nói một cách ví von: "Doanh nghiệp là dòng tiền, tôi có thể định nghĩa như vậy". Ông đúc kết kinh nghiệm chính bản thân mình và doanh nghiệp Hoa Sen của ông sau tròn 20 năm ông khởi nghiệp (ông Lê Phước Vũ lập cửa hàng bán tôn đầu tiên vào năm 1992). Thật vậy, ông ấy đưa ra hàng loạt ví dụ từ bản thân Công ty Hoa Sen từ ngày đầu mới thành lập cho đến khi thành đạt, trở thành tập đoàn hùng mạnh như ngày hôm nay không lúc nào mà ông không tính toán thu chi và kiểm soát dòng chảy của dòng tiền trong công ty, tập đoàn. Mặc dù hiện nay quy mô của Hoa Sen đã lớn hơn rất nhiều nhưng ông vẫn giữ thói quen, ngày nào cũng phải xem xét dòng tiền lưu chuyển của tập đoàn Hoa Sen. Ông nói, một doanh nghiệp, một tập đoàn như Hoa Sen mà mỗi tháng trả lương cho hàng ngàn nhân viên thì chỉ cần dòng tiền bị tắc nghẽn một ngày là "chết ngay tức thì" chứ chưa cần đến các chủ nợ đòi tiền.
Tuần qua, Chủ tịch Võ Trường Thành của Công ty cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (TTF) cũng chia sẻ, chỉ ra 2 nguyên nhân dẫn đến việc tắc nghẽn dòng tiền của TTF trong giai đoạn 2012-2014, suýt chút nữa dẫn đến công ty phá sản. Thứ nhất là công ty đã dùng tiền lưu động ngắn hạn để đầu tư mua nhiều nguyên liệu gỗ quý tích trữ khi thị trường đầu ra có quá nhiều biến động; Thứ hai là công ty dùng tiền lưu động ngắn hạn, tiền vay ngân hàng để trồng rừng nguyên liệu với số lượng lớn nhưng không may, khủng hoảng kinh tế thế giới kéo dài, lãi vay ngân hàng luôn duy trì ở mức cao trong nhiều năm khiến công ty rơi vào trình trạng khó khăn thật sự, TTF đứng trước nguy cơ phá sản mặc dù tổng tài sản của TTF lúc bấy giờ còn khá cao so với tổng nợ, giá trị sổ sách lúc khó khăn đó vẫn còn ở mức từ 15.000đồng -20.000đồng/cổ phiếu. Hiện nay được sự hỗ trợ của công ty Tân Liên Phát - một Công ty con của tập đoàn Vingroup (VIC), TTF đã phục hồi, mở rộng được sản xuất kinh doanh, nhưng lãnh đạo TTF đã thấm thía và biết quá rõ cái giá phải trả cho việc không kiểm soát được dòng tiền của công ty, tập đoàn trong một giai đoạn nhất định. Ngày 27-5-2016 vừa qua ông Võ Trường Thành cũng từ nhiệm chức Tổng giám đốc, chức Giám đốc tài chính và kế toán trưởng của TTF cũng được thay đổi nhân sự.
Trong vài tháng qua, sự biến động sụt giảm giá quá mạnh của các cổ phiếu HAG - Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai và cổ phiếu HNG - Công ty cổ phần Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai với sự dẫn dắt của cùng một Chủ tịch hội đồng quản trị Đoàn Nguyên Đức, người từng nhiều năm liền là người giàu thứ nhì trên sàn chứng khoán Việt Nam chỉ sau doanh nhân Phạm Nhật Vượng của tập đoàn Vingroup (VIC), cũng đã thu hút sự quan tâm của hầu hết các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Trong bức tâm thư gửi cho cổ đông của HAG ngày 8-6 vừa qua, doanh nhân Đoàn Nguyên Đức đã cảm ơn nhà đầu tư và đã bộc bạch chia sẻ về hoạt động của doanh nghiệp mình trong đó nguyên nhân dẫn đến HAG, HNG khó khăn như hiện nay là do dòng tiền: "... Hiện nay HAG gặp khó khăn về dòng tiền, tuy nhiên chúng tôi cho rằng khó khăn này chỉ là tạm thời vì các dự án đầu tư của HAG đều có nhiều tài sản giá trị, có khả năng tạo ra dòng tiền để trả nợ nếu được tiếp tục đầu tư, chăm sóc và tăng cường quản lý hơn nữa. Với việc thực hiện tái cơ cấu nợ thì chúng tôi tự tin sẽ vượt qua khó khăn và tiếp tục phát triển...".
Thời gian qua, thỉnh thoảng nhà đầu tư vẫn hay phàn nàn về việc nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn có đầu tư ngoài ngành mà không tập trung vào làm ngành chính của mình dẫn đến mất lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Có lẽ có nhiều lý do trong đó nhưng cũng không loại trừ yếu tố doanh nghiệp, tập đoàn muốn "lấy ngắn nuôi dài"; "lấy hoa màu nuôi cây lâu năm"; "lượm bạc lẻ hằng ngày để trả lãi vay ngân hàng"... để dòng tiền của doanh nghiệp, tập đoàn lưu chuyển được thông suốt, tránh bị tắc nghẽn đột ngột làm cho doanh nghiệp, tập đoàn lâm vào thế khó khăn.
Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chưa phát triển mạnh như các nước phát triển nhưng làm ăn với ngân hàng thì cứ "đầu tháng trả lãi, cuối tháng trả gốc" thì làm sao mà doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững cho được ? Nếu có tồn tại thì cũng không còn tâm trí đâu mà nghĩ đến chuyện lớn, tư duy xa hơn, hoạch định chiến lược lâu dài hơn cho doanh nghiệp, tập đoàn phát triển hùng mạnh. Phát triển mạnh thị trường chứng khoán nói riêng và thị trường vốn nói chung là hướng đi tất yếu của nền kinh tế thị trường nếu muốn doanh nghiệp IPO, cổ phần hóa ngày càng nhiều, phát triển ngày càng bền vững. "Doanh nghiệp là dòng tiền" định nghĩa ví von của doanh nhân Lê Phước Vũ cách đây 4 năm nhưng nó vẫn đúng với hiện tại và sẽ còn đúng cho tương lai.
Trần Đăng
